గవర్నర్‌ను ఎలా నియమిస్తారు? గవర్నర్ అధికారాలు ఏమిటి?

గవర్నర్‌ను రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు (ఆర్టికల్ 155). గవర్నర్ రాష్ట్రపతి ఇష్టం ఉన్నంత వరకు పదవిలో ఉంటారు, సాధారణ పదవీకాలం ఐదేళ్లు (ఆర్టికల్ 156). రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం గవర్నర్‌కే ఉంటుంది (ఆర్టికల్ 154), కానీ ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రిమండలి సలహాతో పనిచేస్తారు; రాజ్యాంగం విచక్షణ ఇచ్చిన చోట మాత్రమే సొంతంగా నిర్ణయిస్తారు (ఆర్టికల్ 163).

ఈ వ్యాసంలోని ఆర్టికల్ పాఠాలు న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రచురించిన భారత రాజ్యాంగం (1 మే 2024 నాటి పాఠం) నుంచి, వివరణలు NCERT 11వ తరగతి ‘కార్యనిర్వాహక శాఖ’ అధ్యాయం, సమాఖ్య వ్యవస్థ అధ్యాయం నుంచి తీసుకున్నవి.

పరీక్షల్లో ఈ అంశం

TSPSC గ్రూప్-2 సిలబస్ పేపర్-II లో “గవర్నర్, ముఖ్యమంత్రి, మంత్రిమండలి: అధికారాలు, విధులు” అనే అంశం పేరుపేరునా ఉంది. APPSC గ్రూప్-2 నోటిఫికేషన్ నం. 37/2026 మెయిన్స్ పేపర్-I లో కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, సర్కారియా కమిషన్ ఉన్నాయి. అక్కడ గవర్నర్ పేరు విడిగా లేకపోయినా, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాస్పద అంశాల్లో గవర్నర్ పాత్ర ఒకటని NCERT సమాఖ్య అధ్యాయం చెబుతుంది.

ఆర్టికల్ నంబర్లు, అర్హతలు, ప్రమాణం ఎవరి ముందు చేస్తారు లాంటి సూటి విషయాలు ఆబ్జెక్టివ్ ప్రశ్నలకు సరిపోతాయి. గవర్నర్ విచక్షణాధికారాలు, బిల్లులను రిజర్వ్ చేయడం, ఆర్టికల్ 356 వివాదం విశ్లేషణకు సంబంధించిన భాగాలు.

నియామకం, అర్హతలు, పదవీకాలం

నియామకం (ఆర్టికల్ 153, 155)

• ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒక గవర్నర్ ఉండాలని ఆర్టికల్ 153 చెబుతుంది. ఒకే వ్యక్తిని రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్‌గా నియమించవచ్చని దీనికి 7వ సవరణ చట్టం, 1956 ఒక నిబంధన చేర్చింది.
• గవర్నర్‌ను రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు.
• NCERT ప్రకారం ఈ నియామకం కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహాపై జరుగుతుంది. గవర్నర్ ఎన్నికైన పదవి కాదని కూడా NCERT గుర్తు చేస్తుంది.

అర్హతలు (ఆర్టికల్ 157)

• భారత పౌరుడై ఉండాలి, 35 ఏళ్లు నిండి ఉండాలి. రాజ్యాంగం చెప్పే అర్హతలు ఈ రెండే.

షరతులు (ఆర్టికల్ 158)

• పార్లమెంట్‌లో గానీ, రాష్ట్ర శాసనసభలో గానీ సభ్యుడిగా ఉండకూడదు. సభ్యుడిని గవర్నర్‌గా నియమిస్తే, పదవి చేపట్టిన రోజు నుంచి ఆ సీటు ఖాళీ అయినట్లే.
• మరే లాభదాయక పదవిలోనూ ఉండకూడదు. అధికార నివాసాన్ని అద్దె లేకుండా వాడుకోవచ్చు.
• జీతభత్యాలను పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా నిర్ణయిస్తుంది; అంతవరకు రెండో షెడ్యూల్‌లో ఉన్నవి వర్తిస్తాయి. పదవీకాలంలో వాటిని తగ్గించకూడదు.
• ఒకే వ్యక్తి రెండు రాష్ట్రాలకు గవర్నర్ అయితే, జీతభత్యాలను ఆ రాష్ట్రాలు ఏ నిష్పత్తిలో భరించాలో రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు (ఆర్టికల్ 158(3A)).
• గవర్నర్ జీతభత్యాలు రాష్ట్ర సంచిత నిధి మీద భారం (charged) అని ఆర్టికల్ 202 చెబుతుంది.

ప్రమాణం (ఆర్టికల్ 159)

• గవర్నర్ ఆ రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ముందు ప్రమాణం చేస్తారు. ప్రధాన న్యాయమూర్తి లేకపోతే అదే హైకోర్టులో అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తి ముందు చేస్తారు.

పదవీకాలం (ఆర్టికల్ 156)

• గవర్నర్ రాష్ట్రపతి ఇష్టం ఉన్నంత వరకు పదవిలో ఉంటారు. రాజీనామా లేఖను రాష్ట్రపతికి రాస్తారు.
• ఈ షరతులకు లోబడి పదవీకాలం ఐదేళ్లు. ఐదేళ్లు ముగిసినా వారసుడు బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు కొనసాగుతారు.
• రాజ్యాంగం ఊహించని పరిస్థితుల్లో గవర్నర్ విధులు ఎవరు నిర్వర్తించాలో రాష్ట్రపతి ఏర్పాటు చేయవచ్చు (ఆర్టికల్ 160).

కార్యనిర్వాహక అధికారాలు

• రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం గవర్నర్‌కు ఉంటుంది. దాన్ని నేరుగా గానీ, తన కింది అధికారుల ద్వారా గానీ వినియోగిస్తారు (ఆర్టికల్ 154).
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తీసుకునే ప్రతి కార్యనిర్వాహక చర్య గవర్నర్ పేరు మీదే జరుగుతుంది (ఆర్టికల్ 166(1)). మంత్రుల మధ్య పనుల కేటాయింపు నిబంధనలను కూడా గవర్నరే రూపొందిస్తారు.
• ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు. ఇతర మంత్రులను ముఖ్యమంత్రి సలహాపై నియమిస్తారు. మంత్రులు గవర్నర్ ఇష్టం ఉన్నంత వరకు పదవిలో ఉంటారు (ఆర్టికల్ 164(1)).
• మంత్రులకు పదవీ ప్రమాణం, గోప్యతా ప్రమాణం చేయించేది గవర్నరే (ఆర్టికల్ 164(3)). మంత్రిమండలి మాత్రం శాసనసభకు సమిష్టిగా బాధ్యత వహిస్తుంది (ఆర్టికల్ 164(2)).

గవర్నర్ నియమించే పదవులు

పదవి	ఆర్టికల్	గమనిక
ముఖ్యమంత్రి, మంత్రులు	164	మంత్రులు ముఖ్యమంత్రి సలహాపై
అడ్వకేట్ జనరల్	165	హైకోర్టు న్యాయమూర్తి అర్హత ఉండాలి; గవర్నర్ ఇష్టం ఉన్నంత వరకు పదవి
జిల్లా న్యాయమూర్తులు	233	హైకోర్టును సంప్రదించి
రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్	243K	పంచాయతీ ఎన్నికల కోసం
రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఛైర్మన్, సభ్యులు	316	ఆరేళ్లు లేదా 62 ఏళ్ల వయసు, ఏది ముందైతే అది

ఈ పట్టికలో APPSC, TSPSC ఛైర్మన్, సభ్యులను నియమించేది గవర్నర్ అనే విషయం మన రాష్ట్ర పరీక్షలకు నేరుగా సంబంధించినది.

ముఖ్యమంత్రి బాధ్యత (ఆర్టికల్ 167)

• మంత్రిమండలి తీసుకునే పరిపాలనా నిర్ణయాలు, శాసన ప్రతిపాదనలు అన్నీ గవర్నర్‌కు తెలియజేయడం ముఖ్యమంత్రి విధి.
• గవర్నర్ అడిగిన సమాచారం ఇవ్వాలి. ఒక మంత్రి నిర్ణయం తీసుకుని మంత్రిమండలి పరిశీలించని అంశాన్ని, గవర్నర్ కోరితే మంత్రిమండలి ముందుకు తేవాలి.

శాసన అధికారాలు

• శాసనవ్యవస్థ అంటే గవర్నర్, సభ లేదా సభలు అని ఆర్టికల్ 168 చెబుతుంది. అంటే గవర్నర్ కూడా దానిలో భాగమే.
• గవర్నర్ సభను సమావేశపరుస్తారు, వాయిదా (prorogue) వేస్తారు, శాసనసభను రద్దు చేయవచ్చు. రెండు సెషన్ల మధ్య ఆరు నెలలకు మించి విరామం ఉండకూడదు (ఆర్టికల్ 174).
• ప్రతి సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత మొదటి సెషన్ ప్రారంభంలో, ప్రతి సంవత్సరం మొదటి సెషన్ ప్రారంభంలో గవర్నర్ ప్రత్యేక ప్రసంగం చేస్తారు (ఆర్టికల్ 176). సభకు సందేశాలు పంపవచ్చు (ఆర్టికల్ 175).
• విధాన మండలి ఉన్న రాష్ట్రాల్లో సాహిత్యం, విజ్ఞానశాస్త్రం, కళలు, సహకార ఉద్యమం, సామాజిక సేవ రంగాల్లో ప్రత్యేక జ్ఞానం ఉన్నవారిని గవర్నర్ నామినేట్ చేస్తారు (ఆర్టికల్ 171(5)). ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రెండింటిలోనూ ద్విసభలు ఉన్నాయని ఆర్టికల్ 168 జాబితా చూపిస్తుంది.

బిల్లులపై గవర్నర్ ముందున్న మార్గాలు (ఆర్టికల్ 200)

మార్గం	వివరం
ఆమోదం	బిల్లు చట్టం అవుతుంది
ఆమోదం నిలిపివేయడం	బిల్లు చట్టం కాదు
పునఃపరిశీలనకు తిప్పి పంపడం	ద్రవ్య బిల్లు కాకపోతేనే; సభ మళ్లీ ఆమోదిస్తే గవర్నర్ ఆమోదం నిలిపివేయకూడదు
రాష్ట్రపతి పరిశీలనకు రిజర్వ్ చేయడం	హైకోర్టు అధికారాలను దెబ్బతీసే బిల్లును తప్పనిసరిగా రిజర్వ్ చేయాలి

రిజర్వ్ చేసిన బిల్లు విషయంలో రాష్ట్రపతి ఆమోదించవచ్చు లేదా నిలిపివేయవచ్చు. ద్రవ్య బిల్లు కాకపోతే సభకు తిప్పి పంపమని ఆదేశించవచ్చు; సభ ఆరు నెలల్లో దాన్ని పునఃపరిశీలించాలి (ఆర్టికల్ 201). ఈ రిజర్వ్ అధికారం కేంద్రానికి రాష్ట్ర బిల్లులను ఆలస్యం చేసే అవకాశం ఇస్తుందని NCERT చెబుతుంది.

ఆర్డినెన్స్ (ఆర్టికల్ 213)

• శాసనసభ సమావేశంలో లేనప్పుడు, తక్షణ చర్య అవసరమని గవర్నర్ సంతృప్తి చెందితే ఆర్డినెన్స్ జారీ చేయవచ్చు. దానికి శాసనసభ చేసిన చట్టంతో సమాన బలం ఉంటుంది.
• సభ తిరిగి సమావేశమైన తర్వాత ఆరు వారాలు ముగిసేసరికి ఆర్డినెన్స్ రద్దయిపోతుంది. గవర్నర్ ఎప్పుడైనా దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు.
• కొన్ని సందర్భాల్లో, ఉదాహరణకు అదే బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ముందస్తు అనుమతి అవసరమైతే, రాష్ట్రపతి సూచనలు లేకుండా గవర్నర్ ఆర్డినెన్స్ జారీ చేయలేరు.

ఆర్థిక అధికారాలు

• ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరానికి రాష్ట్ర అంచనా రాబడి, వ్యయాల వార్షిక ఆర్థిక నివేదిక (బడ్జెట్) ను గవర్నర్ సభ ముందు ఉంచేలా చేస్తారు (ఆర్టికల్ 202).
• ఈ నివేదికలో సంచిత నిధిపై భారమయ్యే ఖర్చులను, మిగతా ఖర్చులను వేరుగా చూపాలి. గవర్నర్ జీతభత్యాలు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల జీతాలు భారమయ్యే ఖర్చుల్లో ఉంటాయి.

క్షమాభిక్ష అధికారం: గవర్నర్ (161), రాష్ట్రపతి (72)

గవర్నర్ రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం పరిధిలోని చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా నేరం చేసి శిక్ష పడిన వ్యక్తికి క్షమాభిక్ష, శిక్ష వాయిదా, తగ్గింపు, మార్పు ఇవ్వవచ్చు (ఆర్టికల్ 161).

అంశం	గవర్నర్ (ఆర్టికల్ 161)	రాష్ట్రపతి (ఆర్టికల్ 72)
పరిధి	రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం విస్తరించే అంశాల చట్టాలు	కేంద్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం విస్తరించే అంశాల చట్టాలు
కోర్టు మార్షల్ శిక్షలు	ప్రస్తావన లేదు	అన్ని కేసుల్లో అధికారం ఉంది (72(1)(a))
మరణశిక్ష	ప్రత్యేక ప్రస్తావన లేదు	మరణశిక్ష ఉన్న అన్ని కేసుల్లో అధికారం ఉంది (72(1)(c))

విచక్షణాధికారాలు: అసలు చర్చ ఇక్కడే

ఆర్టికల్ 163 ఏం చెబుతుంది

• రాజ్యాంగం గవర్నర్ తన విచక్షణతో పనిచేయాలని చెప్పిన విధులు తప్ప, మిగతా అన్నింటిలో ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రిమండలి సలహాతోనే పనిచేయాలి.
• ఒక అంశం విచక్షణ పరిధిలోనిదా కాదా అనే ప్రశ్న వస్తే, గవర్నర్ విచక్షణతో తీసుకున్న నిర్ణయమే అంతిమం (ఆర్టికల్ 163(2)).
• మంత్రులు గవర్నర్‌కు ఏ సలహా ఇచ్చారనే విషయాన్ని ఏ కోర్టూ విచారించకూడదు (ఆర్టికల్ 163(3)).
• రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ సూత్రాలే వర్తిస్తాయి, కానీ రాష్ట్రపతి కంటే గవర్నర్‌కు ఎక్కువ విచక్షణాధికారాలు ఉన్నాయని NCERT పేర్కొంటుంది.

ఆర్టికల్ 356 నివేదిక

• గవర్నర్ నుంచి నివేదిక అందిన తర్వాత గానీ, మరో విధంగా గానీ, రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగబద్ధ పాలన సాగడం లేదని రాష్ట్రపతి సంతృప్తి చెందితే ప్రకటన ద్వారా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విధులను తీసుకోవచ్చు.
• ఈ ప్రకటనను పార్లమెంట్ ఆమోదించాలి, రాష్ట్రపతి పాలనను మూడేళ్ల వరకు పొడిగించవచ్చని NCERT చెబుతుంది.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని తొలగించాలని, శాసనసభను సస్పెండ్ లేదా రద్దు చేయాలని గవర్నర్ సిఫారసు చేయవచ్చు. ఇది చాలా ఘర్షణలకు దారితీసిందని NCERT చెబుతుంది.
• 1959 లో కేరళలో మెజారిటీ ఉన్న ప్రభుత్వాన్ని తొలగించారని, 1967 తర్వాత చాలా రాష్ట్రాల్లో మెజారిటీ పరీక్షించకుండానే తొలగించారని NCERT ఉదాహరణలు ఇస్తుంది. రాష్ట్రపతి పాలన నిర్ణయం రాజ్యాంగబద్ధతను న్యాయవ్యవస్థ పరిశీలించవచ్చని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.

సర్కారియా కమిషన్

• కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలను పరిశీలించడానికి కేంద్రం 1983 లో సర్కారియా కమిషన్‌ను నియమించింది. ఇది 1988 లో నివేదిక సమర్పించింది.
• గవర్నర్ నియామకాలు పూర్తిగా పక్షపాతరహితంగా ఉండాలని కమిషన్ సిఫారసు చేసింది.
• చాలామంది గవర్నర్లు రిటైర్డ్ సైనికాధికారులు, సివిల్ సర్వెంట్లు లేదా రాజకీయ నాయకులని, కేంద్రమే నియమించడం వల్ల వారి చర్యలు కేంద్ర జోక్యంగా కనిపిస్తాయని NCERT చెబుతుంది. కేంద్రంలో, రాష్ట్రంలో వేర్వేరు పార్టీలు అధికారంలో ఉన్నప్పుడు ఈ వివాదం మరింత పెరుగుతుంది.

గవర్నర్‌కు రక్షణలు (ఆర్టికల్ 361)

• తన పదవీ అధికారాలు, విధుల నిర్వహణకు సంబంధించి గవర్నర్ ఏ కోర్టుకూ జవాబుదారీ కాదు.
• పదవీకాలంలో గవర్నర్‌పై ఏ క్రిమినల్ కేసూ ప్రారంభించకూడదు, కొనసాగించకూడదు. అరెస్టు లేదా జైలు ప్రక్రియ జారీ చేయకూడదు.
• వ్యక్తిగత హోదాలో చేసిన పనులపై పదవీకాలంలో సివిల్ కేసు వేయాలంటే రెండు నెలల ముందస్తు లిఖిత నోటీసు ఇవ్వాలి.

ఒక ఉదాహరణ: శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లు గవర్నర్ దగ్గరకు వస్తే

శాసనసభ ఒక సాధారణ బిల్లును ఆమోదించి గవర్నర్‌కు పంపిందనుకోండి. అది హైకోర్టు అధికారాలను తగ్గించే బిల్లు కాదు.

• గవర్నర్ ఆమోదించవచ్చు, నిలిపివేయవచ్చు, లేదా రాష్ట్రపతికి రిజర్వ్ చేయవచ్చు.
• కొన్ని నిబంధనలు మార్చాలని గవర్నర్ భావిస్తే, సూచనలతో కూడిన సందేశంతో బిల్లును సభకు తిప్పి పంపవచ్చు. ఇది ద్రవ్య బిల్లు కాదు కాబట్టి ఈ మార్గం ఉంది.
• సభ బిల్లును మార్పులతో గానీ, మార్పులు లేకుండా గానీ మళ్లీ ఆమోదించి పంపితే, గవర్నర్ ఇక ఆమోదాన్ని నిలిపివేయలేరు (ఆర్టికల్ 200 మొదటి నిబంధన).
• అదే బిల్లు హైకోర్టు అధికారాలను దెబ్బతీసేదైతే, గవర్నర్ దాన్ని ఆమోదించకూడదు; తప్పనిసరిగా రాష్ట్రపతికి రిజర్వ్ చేయాలి.

తరచూ కలిగే గందరగోళాలు

• నియామకం 155, పదవీకాలం 156, అర్హత 157. మూడు వరుస ఆర్టికల్స్ కాబట్టి కలిసిపోతాయి. 153 గవర్నర్ పదవి ఉండాలని, 154 కార్యనిర్వాహక అధికారం గురించి చెబుతాయి.
• ప్రమాణం హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ముందు. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ముందు కాదు. మంత్రులకు ప్రమాణం చేయించేది గవర్నర్.
• గవర్నర్ 35, సభ్యత్వం కాదు. అర్హత వయసు 35 ఏళ్లు. గవర్నర్ ఏ సభలోనూ సభ్యుడు కాదు, కానీ శాసనవ్యవస్థలో భాగం (ఆర్టికల్ 168).
• మంత్రులు గవర్నర్ ఇష్టం మేరకు, బాధ్యత సభకు. మంత్రులు గవర్నర్ ఇష్టం ఉన్నంత వరకు పదవిలో ఉంటారు (164(1)), కానీ సమిష్టిగా బాధ్యత వహించేది శాసనసభకు (164(2)).
• మంత్రిమండలి పరిమాణం. ముఖ్యమంత్రితో కలిపి మంత్రుల సంఖ్య శాసనసభ మొత్తం సభ్యుల్లో 15 శాతానికి మించకూడదు, 12 కంటే తక్కువ ఉండకూడదు. దీన్ని 91వ సవరణ చట్టం, 2003 చేర్చింది.
• ఆర్డినెన్స్ గడువు ఆరు వారాలు. సభ తిరిగి సమావేశమైన తేదీ నుంచి లెక్కిస్తారు, ఆర్డినెన్స్ జారీ చేసిన తేదీ నుంచి కాదు.

మంత్రిమండలి, ముఖ్యమంత్రి స్థానం గురించి పాలిటీ క్రమంలో ఎక్కడ చదవాలో పాలిటీ చదివే క్రమం వ్యాసంలో ఉంది.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా అభిప్రాయం: గవర్నర్ అధ్యాయాన్ని విడిగా చదవకండి. రాష్ట్రపతి అధ్యాయం పక్కన పెట్టి పోల్చుతూ చదవండి. 155-72-161-163-200-213 లాంటి జంటలే (రాష్ట్రపతికి సమానమైన ఆర్టికల్ ఏది, తేడా ఏమిటి) పరీక్షలో ఎక్కువ ప్రశ్నలకు ఆధారం. TSPSC గ్రూప్-2 రాసేవాళ్లకు ఇది పేపర్-II లో నేరుగా ఉన్న అంశం; TSPSC గ్రూప్-2 పరీక్ష విధానం లో ఆ పేపర్ బరువు చూడండి. APPSC రాసేవాళ్లు సర్కారియా కమిషన్ సిఫారసులను APPSC గ్రూప్-2 పరీక్ష విధానం లోని కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల భాగంతో కలిపి చదవాలి.

పరిమితి: ఈ వ్యాసం రాజ్యాంగ పాఠం, NCERT దాటి వెళ్లదు. గవర్నర్ విచక్షణ, బిల్లుల ఆమోదంలో ఆలస్యం, ఆర్టికల్ 356 వాడకంపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ప్రధాన తీర్పుల వివరాలు, పుంఛీ కమిషన్ సిఫారసులు ఇక్కడ లేవు. మెయిన్స్ రాసేవాళ్లు అవి తప్పకుండా విడిగా చదవాలి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. రాష్ట్ర గవర్నర్‌ను రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారని చెప్పే ఆర్టికల్ ఏది? (A) ఆర్టికల్ 153 (B) ఆర్టికల్ 154 (C) ఆర్టికల్ 155 (D) ఆర్టికల్ 156

సమాధానం

(C) ఆర్టికల్ 155. నియామక విధానం ఆర్టికల్ 155 లో ఉంది. ఆర్టికల్ 153 ప్రతి రాష్ట్రానికి గవర్నర్ ఉండాలని, 154 కార్యనిర్వాహక అధికారం గవర్నర్‌కు ఉంటుందని చెబుతాయి. ఆర్టికల్ 156 పదవీకాలం, రాజీనామా గురించి; నియామకం గురించి కాదు.

2. గవర్నర్ పదవి చేపట్టే ముందు ఎవరి సమక్షంలో ప్రమాణం చేస్తారు? (A) భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (B) రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (C) భారత రాష్ట్రపతి (D) రాష్ట్ర శాసనసభ స్పీకర్

సమాధానం

(B) రాష్ట్ర హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి. ఆర్టికల్ 159 ప్రకారం ఆ రాష్ట్రంపై అధికార పరిధి ఉన్న హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ముందు, ఆయన లేకపోతే అదే కోర్టులోని అత్యంత సీనియర్ న్యాయమూర్తి ముందు ప్రమాణం చేస్తారు. రాష్ట్రపతి గవర్నర్‌ను నియమిస్తారు, కానీ ప్రమాణం చేయించరు. భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి రాష్ట్రపతికి ప్రమాణం చేయిస్తారు కాబట్టి ఆ ఆప్షన్ ఆకర్షణీయంగా అనిపిస్తుంది.

3. శాసనసభ తిరిగి సమావేశమైన తర్వాత గవర్నర్ జారీ చేసిన ఆర్డినెన్స్ ఎంత కాలం ముగిసేసరికి రద్దవుతుంది? (A) ఆరు వారాలు (B) ఆరు నెలలు (C) రెండు నెలలు (D) మూడు వారాలు

సమాధానం

(A) ఆరు వారాలు. ఆర్టికల్ 213(2)(a) ప్రకారం ఆర్డినెన్స్‌ను సభ ముందు ఉంచాలి; సభ తిరిగి సమావేశమైన నాటి నుంచి ఆరు వారాలు ముగిసేసరికి అది అమలు కోల్పోతుంది. ఆరు నెలలు అనేది రెండు సెషన్ల మధ్య గరిష్ఠ విరామం (ఆర్టికల్ 174), అందుకే రెండూ కలిసిపోతాయి. అంతకుముందే సభ తిరస్కరణ తీర్మానం ఆమోదిస్తే ఆర్డినెన్స్ ముందుగానే రద్దవుతుంది.

4. రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఛైర్మన్, సభ్యులను ఎవరు నియమిస్తారు? (A) రాష్ట్రపతి (B) ముఖ్యమంత్రి (C) రాష్ట్ర హైకోర్టు (D) గవర్నర్

సమాధానం

(D) గవర్నర్. ఆర్టికల్ 316(1) ప్రకారం రాష్ట్ర కమిషన్ ఛైర్మన్, సభ్యులను ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్ నియమిస్తారు. కేంద్ర కమిషన్ (UPSC), ఉమ్మడి కమిషన్ సభ్యులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు, అందుకే (A) దగ్గరి తప్పు సమాధానం. రాష్ట్ర కమిషన్ సభ్యుల పదవీకాలం ఆరేళ్లు లేదా 62 ఏళ్ల వయసు, ఏది ముందైతే అది.

5. ఒక అంశం గవర్నర్ విచక్షణ పరిధిలోనిదా కాదా అనే సందేహం వస్తే, గవర్నర్ నిర్ణయమే అంతిమమని చెప్పే నిబంధన ఏది? (A) ఆర్టికల్ 164(1) (B) ఆర్టికల్ 163(2) (C) ఆర్టికల్ 166(3) (D) ఆర్టికల్ 167

సమాధానం

(B) ఆర్టికల్ 163(2). విచక్షణతో చేసిన పనిని “విచక్షణతో చేయాల్సింది లేదా చేయకూడనిది” అనే కారణంతో ప్రశ్నించకూడదని కూడా ఇదే క్లాజ్ చెబుతుంది. ఆర్టికల్ 164(1) ముఖ్యమంత్రి, మంత్రుల నియామకం గురించి, 166(3) పనుల కేటాయింపు నిబంధనల గురించి. ఆర్టికల్ 167 గవర్నర్‌కు సమాచారం ఇవ్వడం ముఖ్యమంత్రి విధి అని చెబుతుంది.

6. శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లును గవర్నర్ పునఃపరిశీలనకు తిప్పి పంపారు. సభ దాన్ని మళ్లీ ఆమోదించి పంపితే గవర్నర్ ఏం చేయాలి? (A) మళ్లీ తిప్పి పంపవచ్చు (B) ఆమోదాన్ని నిలిపివేయవచ్చు (C) ఆమోదాన్ని నిలిపివేయకూడదు (D) తప్పనిసరిగా రాష్ట్రపతికి పంపాలి

సమాధానం

(C) ఆమోదాన్ని నిలిపివేయకూడదు. ఆర్టికల్ 200 మొదటి నిబంధన ప్రకారం తిప్పి పంపిన బిల్లును సభ మార్పులతో లేదా మార్పులు లేకుండా మళ్లీ ఆమోదిస్తే, గవర్నర్ ఆమోదం నిలిపివేయకూడదు. తిప్పి పంపే అవకాశం కూడా ద్రవ్య బిల్లు కానప్పుడే ఉంటుంది. రాష్ట్రపతికి తప్పనిసరిగా రిజర్వ్ చేయాల్సింది హైకోర్టు అధికారాలను దెబ్బతీసే బిల్లును మాత్రమే.

7. మరణశిక్ష పడిన అన్ని కేసుల్లో క్షమాభిక్ష అధికారాన్ని ప్రత్యేకంగా రాష్ట్రపతికి ఇచ్చే నిబంధన ఏది? (A) ఆర్టికల్ 161 (B) ఆర్టికల్ 72(1)(a) (C) ఆర్టికల్ 163 (D) ఆర్టికల్ 72(1)(c)

సమాధానం

(D) ఆర్టికల్ 72(1)(c). ఈ క్లాజ్ మరణశిక్ష ఉన్న అన్ని కేసుల్లో రాష్ట్రపతికి అధికారం ఇస్తుంది. 72(1)(a) కోర్టు మార్షల్ శిక్షల గురించి. ఆర్టికల్ 161 గవర్నర్ క్షమాభిక్ష అధికారం; అది రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక పరిధిలోని చట్టాలకే పరిమితం.

8. సర్కారియా కమిషన్ గవర్నర్ నియామకాల గురించి చేసిన ప్రధాన సిఫారసు ఏది? (A) గవర్నర్‌ను ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకోవాలి (B) నియామకాలు పూర్తిగా పక్షపాతరహితంగా ఉండాలి (C) గవర్నర్ పదవిని రద్దు చేయాలి (D) శాసనసభ గవర్నర్‌ను ఎన్నుకోవాలి

సమాధానం

(B) నియామకాలు పూర్తిగా పక్షపాతరహితంగా ఉండాలి. కేంద్రం 1983 లో నియమించిన ఈ కమిషన్ 1988 లో నివేదిక ఇచ్చిందని, గవర్నర్ నియామకాలు పక్షపాతరహితంగా ఉండాలని సిఫారసు చేసిందని NCERT చెబుతుంది. గవర్నర్ ఎన్నికైన పదవి కాదు, రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు; కమిషన్ ఈ విధానాన్ని మార్చమని కాదు, నియామకాలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండాలని చెప్పింది.

9. ఒకే వ్యక్తిని రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాలకు గవర్నర్‌గా నియమించవచ్చనే నిబంధనను ఆర్టికల్ 153 కు చేర్చిన సవరణ ఏది? (A) 1వ సవరణ, 1951 (B) 91వ సవరణ, 2003 (C) 7వ సవరణ, 1956 (D) 44వ సవరణ, 1978

సమాధానం

(C) 7వ సవరణ, 1956. ఈ నిబంధన 1-11-1956 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది; ఇదే సవరణ రెండు రాష్ట్రాల గవర్నర్ జీతభత్యాల పంపకం గురించి ఆర్టికల్ 158(3A) ను కూడా చేర్చింది. 1వ సవరణ ఆర్టికల్ 174 ను ఇప్పటి రూపంలోకి మార్చింది. 91వ సవరణ మంత్రిమండలి పరిమాణంపై 15 శాతం పరిమితి తెచ్చింది.

10. విధాన మండలికి గవర్నర్ నామినేట్ చేసే సభ్యులు ఏ రంగాలకు చెందినవారై ఉండాలని ఆర్టికల్ 171(5) చెబుతుంది? (A) సాహిత్యం, విజ్ఞానశాస్త్రం, కళలు, సహకార ఉద్యమం, సామాజిక సేవ (B) న్యాయశాస్త్రం, వైద్యం, ఇంజనీరింగ్, వ్యవసాయం, క్రీడలు (C) సాహిత్యం, క్రీడలు, సినిమా, వ్యాపారం, పరిశ్రమలు (D) విద్య, పరిపాలన, రక్షణ, బ్యాంకింగ్, మీడియా

సమాధానం

(A) సాహిత్యం, విజ్ఞానశాస్త్రం, కళలు, సహకార ఉద్యమం, సామాజిక సేవ. ఆర్టికల్ 171(5) ఈ ఐదు రంగాల్లో ప్రత్యేక జ్ఞానం లేదా ఆచరణ అనుభవం ఉన్నవారిని గవర్నర్ నామినేట్ చేయాలని చెబుతుంది. సహకార ఉద్యమం ఈ జాబితాలో ఉండటం విశేషం. క్రీడలు, సినిమా, వ్యాపారం లాంటివి ఈ నిబంధనలో లేవు.

FAQ

గవర్నర్‌ను ఎవరు నియమిస్తారు?

ఆర్టికల్ 155 ప్రకారం రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా గవర్నర్‌ను నియమిస్తారు. NCERT ప్రకారం ఈ నియామకం కేంద్ర ప్రభుత్వ సలహాపై జరుగుతుంది.

గవర్నర్ పదవీకాలం ఎంత?

ఆర్టికల్ 156 ప్రకారం పదవి చేపట్టిన తేదీ నుంచి ఐదేళ్లు. అయితే గవర్నర్ రాష్ట్రపతి ఇష్టం ఉన్నంత వరకే పదవిలో ఉంటారు, వారసుడు బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు కొనసాగుతారు.

గవర్నర్ కావడానికి కనీస వయసు ఎంత?

ఆర్టికల్ 157 ప్రకారం భారత పౌరుడై ఉండాలి, 35 ఏళ్లు నిండి ఉండాలి.

గవర్నర్ మరణశిక్షను క్షమించగలరా?

ఆర్టికల్ 161 కింద గవర్నర్ రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక పరిధిలోని చట్టాలకు సంబంధించిన శిక్షలను క్షమించవచ్చు, తగ్గించవచ్చు. మరణశిక్ష ఉన్న అన్ని కేసుల్లో క్షమాభిక్ష అధికారాన్ని ఆర్టికల్ 72(1)(c) ప్రత్యేకంగా రాష్ట్రపతికి ఇస్తుంది.

Sources

• The Constitution of India (as on 1st May, 2024), Legislative Department, Ministry of Law and Justice
• NCERT Class 11 Indian Constitution at Work, Chapter 4: Executive
• NCERT Class 11 Indian Constitution at Work, Chapter 7: Federalism
• APPSC Brief Notification No. 37/2026, Group-II Services
• TSPSC Scheme and Syllabus for Recruitment to the Posts of Group-II Services