పోటీ పరీక్షలకు ముఖ్యమైన రాజ్యాంగ సవరణలు ఏవి?

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ఎక్కువగా అడిగే రాజ్యాంగ సవరణలు ఇవి: 1వ (1951, తొమ్మిదో షెడ్యూల్), 7వ (1956, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ), 24వ (1971), 42వ (1976), 44వ (1978), 52వ (1985, ఫిరాయింపుల నిరోధం), 61వ (1988, ఓటు వయసు 18), 73వ, 74వ (1992), 86వ (2002, ఆర్టికల్ 21A), 91వ (2003), 101వ (2016, GST), 103వ, 104వ (2019), 106వ (2023, మహిళా రిజర్వేషన్). ప్రతి సవరణకూ సంవత్సరం, అది మార్చిన ఆర్టికల్ లేదా షెడ్యూల్ కలిపి గుర్తుపెట్టుకుంటే చాలా ప్రశ్నలు సులువవుతాయి.

ప్రధాన ఆధారం న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ లెజిస్లేటివ్ డిపార్ట్‌మెంట్ ప్రచురించిన భారత రాజ్యాంగం పాఠం (1 మే 2024 నాటి ఎడిషన్). ఇందులో ప్రతి మార్పు కింద ఫుట్‌నోట్ ఉంటుంది: ఏ సవరణ చట్టం, ఏ సెక్షన్, ఏ తేదీ నుంచి అమలు. ఈ వ్యాసంలోని సవరణల సంవత్సరాలు, ఆర్టికల్స్ అన్నీ ఆ ఫుట్‌నోట్ల నుంచే తీసుకున్నాను. సవరణ విధానం, మూల స్వరూపం కోసం NCERT 11వ తరగతి “Indian Constitution at Work” లోని 9వ అధ్యాయం వాడాను.

సవరణ విధానం: ఆర్టికల్ 368

NCERT ప్రకారం రాజ్యాంగాన్ని మార్చడానికి మూడు దారులు ఉన్నాయి.

1. సాధారణ మెజారిటీ (ఆర్టికల్ 368 బయట)

• కొన్ని ఆర్టికల్స్‌లో “Parliament may by law” అనే మాట ఉంటుంది. ఆర్టికల్ 2 (కొత్త రాష్ట్రాల ప్రవేశం), ఆర్టికల్ 3 (రాష్ట్ర విస్తీర్ణం పెంచడం) ఇలాంటివే.
• వీటిని సాధారణ చట్టం లాగే మార్చవచ్చు. సాంకేతికంగా ఇవి ఆర్టికల్ 368 కింద వచ్చే సవరణలు కావు.

2. ప్రత్యేక మెజారిటీ (ఆర్టికల్ 368(2))

• సవరణ బిల్లును పార్లమెంట్‌లో ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. రాష్ట్ర శాసనసభల్లో సవరణ ప్రారంభం కాదు.
• ప్రతి సభ విడిగా రెండు షరతులతో ఆమోదించాలి: ఆ సభ మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో కనీసం మూడింట రెండు వంతులు.
• NCERT లెక్క: లోక్‌సభలో 545 మంది సభ్యులు ఉంటే, ఎంతమంది హాజరైనా కనీసం 273 మంది మద్దతు కావాలి. 300 మందే హాజరైనా ఈ 273 తప్పదు.
• సవరణ బిల్లుకు సంయుక్త సమావేశం లేదు. రాష్ట్రపతి దాన్ని పునఃపరిశీలనకు తిప్పి పంపలేరు, ఆమోదం తెలపాల్సిందే.

3. ప్రత్యేక మెజారిటీ + సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం

• ఆర్టికల్ 368(2) నిబంధనలో చెప్పిన అంశాలు మారాలంటే, పార్లమెంట్ ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభలు తీర్మానం చేయాలి.
• ఆ అంశాలు: ఆర్టికల్ 54, 55 (రాష్ట్రపతి ఎన్నిక), 73, 162, 241, 279A; పార్ట్ V అధ్యాయం IV (కేంద్ర న్యాయవ్యవస్థ), పార్ట్ VI అధ్యాయం V (హైకోర్టులు), పార్ట్ XI అధ్యాయం I; ఏడో షెడ్యూల్ జాబితాలు; పార్లమెంట్‌లో రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం; ఆర్టికల్ 368 స్వయంగా.
• రాష్ట్ర శాసనసభలో సాధారణ మెజారిటీ సరిపోతుందని NCERT చెబుతుంది. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (రెఫరెండం) అవసరం లేదు.

మూల స్వరూపం: కేశవానంద భారతి (1973)

• సుప్రీంకోర్టు కేశవానంద భారతి తీర్పును 1973 లో ఇచ్చింది. ఏ సవరణా రాజ్యాంగ మూల స్వరూపాన్ని దెబ్బతీయకూడదని చెప్పింది.
• ఈ పరిమితిలోపు పార్లమెంట్ ఏ భాగాన్నైనా సవరించవచ్చు. ఒక సవరణ మూల స్వరూపాన్ని ఉల్లంఘించిందా లేదా అనేది న్యాయవ్యవస్థే నిర్ణయిస్తుంది.
• “మూల స్వరూపం” అనే మాట రాజ్యాంగ పాఠంలో ఎక్కడా లేదు. ఇది న్యాయవ్యాఖ్యానం నుంచి వచ్చిన సిద్ధాంతం అని NCERT చెబుతుంది.
• 42వ సవరణ కేశవానంద తీర్పును అధిగమించే ప్రయత్నం అని NCERT చెబుతుంది. ఇదే సవరణ ఆర్టికల్ 368 లో క్లాజులు (4), (5) చేర్చింది. మినర్వా మిల్స్ కేసులో (1980) సుప్రీంకోర్టు వాటిని చెల్లనివిగా ప్రకటించింది. ఈ విషయం రాజ్యాంగ పాఠం ఫుట్‌నోట్‌లోనే ఉంది.

ముఖ్యమైన సవరణల పట్టిక

సవరణ	చట్టం సంవత్సరం	ప్రధాన మార్పు (అధికారిక పాఠం ప్రకారం)
1వ	1951	ఆర్టికల్ 15(4), 31A, 31B చేర్పు; తొమ్మిదో షెడ్యూల్ (ఎంట్రీలు 1 నుంచి 13); 19(2) మార్పు
7వ	1956	మొదటి షెడ్యూల్ పూర్తిగా మార్పు; Part A, Part B రాష్ట్రాల వర్గీకరణ తొలగింపు (1-11-1956 నుంచి)
24వ	1971	ఆర్టికల్ 13(4), 368(1), 368(3) చేర్పు; సవరణ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి
42వ	1976	పీఠికలో SOCIALIST, SECULAR, “unity and integrity”; పార్ట్ IVA, ఆర్టికల్ 51A ప్రాథమిక విధులు
44వ	1978	19(1)(f), ఆర్టికల్ 31 తొలగింపు; ఆర్టికల్ 300A; 352 లో “internal disturbance” స్థానంలో “armed rebellion”
52వ	1985	పదో షెడ్యూల్ (ఫిరాయింపుల నిరోధం); ఆర్టికల్ 102(2), 191(2)
61వ	1988	ఆర్టికల్ 326 లో ఓటు వయసు 21 నుంచి 18 (28-3-1989 నుంచి)
73వ	1992	పార్ట్ IX పంచాయతీలు; పదకొండో (11వ) షెడ్యూల్ (24-4-1993 నుంచి)
74వ	1992	పార్ట్ IXA మున్సిపాలిటీలు; పన్నెండో (12వ) షెడ్యూల్ (1-6-1993 నుంచి)
86వ	2002	ఆర్టికల్ 21A విద్యాహక్కు; ఆర్టికల్ 45 మార్పు; 51A(k) (1-4-2010 నుంచి)
91వ	2003	మంత్రుల సంఖ్యపై 15 శాతం పరిమితి (75(1A), 164(1A)); పదో షెడ్యూల్ పేరా 3 తొలగింపు
101వ	2016	ఆర్టికల్ 246A (GST), 279A (GST కౌన్సిల్) (16-9-2016 నుంచి)
103వ	2019	ఆర్టికల్ 15(6), 16(6): ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు గరిష్ఠం 10 శాతం (14-1-2019 నుంచి)
104వ	2019	ఆర్టికల్ 334: SC, ST సీట్ల రిజర్వేషన్ గడువు 80 ఏళ్లు; ఆంగ్లో-ఇండియన్ నామినేషన్ గడువు 70 ఏళ్లుగానే
106వ	2023	ఆర్టికల్ 330A, 332A, 334A, 239AA: లోక్‌సభ, అసెంబ్లీల్లో మహిళలకు మూడో వంతు సీట్లు

ఒక్కో సవరణ: పరీక్షకు కావాల్సిన వివరాలు

1వ సవరణ (1951)

• ఆర్టికల్ 15(4) చేర్చింది. సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులు, SC, ST ల అభ్యున్నతికి ప్రత్యేక నిబంధనలు చేయడానికి ఇది వీలు కల్పించింది.
• ఆర్టికల్ 31B, తొమ్మిదో షెడ్యూల్ కూడా ఇదే తెచ్చింది. తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లో చేర్చిన చట్టాలను పార్ట్ III కి విరుద్ధమనే కారణంతో చెల్లవని ప్రకటించకూడదని 31B చెబుతుంది. మొదట 13 ఎంట్రీలే ఉన్నాయి.

7వ సవరణ (1956)

• మొదటి షెడ్యూల్‌ను పూర్తిగా కొత్తగా రాసింది. రాజ్యాంగంలోని “Part A, Part B of the First Schedule” వంటి మాటలు తొలగించింది. కొత్త మొదటి షెడ్యూల్ రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956 ని ప్రస్తావిస్తుంది.

24వ సవరణ (1971)

• పార్లమెంట్ తన “రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారం” (constituent power) తో సవరణ చేయవచ్చని 368(1) చేర్చింది. సవరణకు ఆర్టికల్ 13 వర్తించదని 13(4), 368(3) చెబుతాయి.
• సవరణ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం “తెలపాల్సిందే” అనే మాట కూడా ఈ సవరణతోనే వచ్చింది.

42వ సవరణ (1976)

• పీఠికలో “SOVEREIGN DEMOCRATIC REPUBLIC” స్థానంలో “SOVEREIGN SOCIALIST SECULAR DEMOCRATIC REPUBLIC”, “Unity of the Nation” స్థానంలో “unity and integrity of the Nation” చేర్చింది. ఇవి 3-1-1977 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి.
• పార్ట్ IVA, ఆర్టికల్ 51A కింద (a) నుంచి (j) వరకు ప్రాథమిక విధులు చేర్చింది. ఇది పీఠిక, ఏడో షెడ్యూల్, 53 ఆర్టికల్స్‌ను మార్చిందని, లోక్‌సభ కాలాన్ని ఐదు నుంచి ఆరేళ్లకు పెంచిందని NCERT చెబుతుంది.
• 38వ, 39వ, 42వ సవరణలు 1975 జూన్ నుంచి విధించిన అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితి నేపథ్యంలో వచ్చాయి.

44వ సవరణ (1978)

• ఆస్తి హక్కును ప్రాథమిక హక్కుల నుంచి తీసేసింది: 19(1)(f), ఆర్టికల్ 31 తొలగింపు. పార్ట్ XII లో ఆర్టికల్ 300A చేర్చింది. ఇవి 20-6-1979 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి.
• ఆర్టికల్ 352 లో జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితికి కారణంగా ఉన్న “internal disturbance” స్థానంలో “armed rebellion” పెట్టింది. 42వ సవరణ చేసిన చాలా మార్పులను 43వ, 44వ సవరణలు రద్దు చేశాయని NCERT చెబుతుంది.

52వ సవరణ (1985), 91వ సవరణ (2003)

• 52వ సవరణ పదో షెడ్యూల్ చేర్చి ఫిరాయింపుల ఆధారంగా అనర్హత తెచ్చింది (1-3-1985 నుంచి). ఆర్టికల్ 102(2), 191(2) ఈ షెడ్యూల్‌ను అనుసంధానిస్తాయి.
• 91వ సవరణ మంత్రిమండలి మొత్తం సంఖ్యను లోక్‌సభ లేదా శాసనసభ మొత్తం సభ్యుల్లో 15 శాతానికి పరిమితం చేసింది. రాష్ట్రంలో కనీసం 12 మంది మంత్రులు ఉండాలి. పదో షెడ్యూల్‌లోని పేరా 3 ను తొలగించింది. ఫిరాయింపుతో అనర్హుడైన సభ్యుడు ఆ కాలంలో మంత్రి కాకూడదని 75(1B) చెబుతుంది.

61వ సవరణ (1988)

• ఆర్టికల్ 326 లో “twenty-one years” స్థానంలో “eighteen years” పెట్టింది. చట్టం 1988 నాటిది, అమలు 28-3-1989 నుంచి.

73వ, 74వ సవరణలు (1992)

• 73వ సవరణ పార్ట్ IX (పంచాయతీలు), పదకొండో షెడ్యూల్ చేర్చింది. అమలు 24-4-1993 నుంచి. వివరాలకు 73వ సవరణ, పంచాయతీరాజ్ వ్యాసం చూడండి.
• 74వ సవరణ పార్ట్ IXA (మున్సిపాలిటీలు), పన్నెండో షెడ్యూల్ చేర్చింది. అమలు 1-6-1993 నుంచి.

86వ సవరణ (2002)

• ఆర్టికల్ 21A చేర్చింది: ఆరు నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ ఉచిత, నిర్బంధ విద్య. ఆర్టికల్ 45 ను మార్చింది, 51A(k) గా తల్లిదండ్రుల విధి చేర్చింది. మూడూ 1-4-2010 నుంచి అమలు. ప్రాథమిక హక్కుల పూర్తి జాబితా ప్రాథమిక హక్కులు వ్యాసంలో ఉంది.

101వ సవరణ (2016)

• GST పై పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు రెండింటికీ చట్టాలు చేసే అధికారం ఆర్టికల్ 246A ఇచ్చింది. ఆర్టికల్ 279A కింద GST కౌన్సిల్; దీనికి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి అధ్యక్షులు. ఈ చట్టం ప్రారంభమైన 60 రోజుల్లో రాష్ట్రపతి కౌన్సిల్ ఏర్పాటు చేయాలి.
• ఇదే సవరణ 279A ని ఆర్టికల్ 368(2) నిబంధనలో చేర్చింది. అంటే GST కౌన్సిల్‌ను మార్చాలంటే సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలి.

103వ, 104వ సవరణలు (2019)

• 103వ సవరణ 15(6), 16(6) చేర్చింది. ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాలకు (EWS) విద్యాసంస్థల్లో, ఉద్యోగాల్లో ఇప్పటికే ఉన్న రిజర్వేషన్‌కు అదనంగా గరిష్ఠం 10 శాతం. 15(4), 15(5), 16(4) కింద ఉన్న వర్గాలకు ఇది వర్తించదు.
• 104వ సవరణ ఆర్టికల్ 334 లో SC, ST సీట్ల రిజర్వేషన్ గడువును 80 ఏళ్లకు పెంచింది. ఆంగ్లో-ఇండియన్ నామినేషన్ గడువు 70 ఏళ్ల వద్దే ఉంచింది. అమలు 25-1-2020 నుంచి.

106వ సవరణ (2023)

• లోక్‌సభలో (330A), రాష్ట్ర శాసనసభల్లో (332A), ఢిల్లీ శాసనసభలో (239AA) మహిళలకు సీట్ల రిజర్వేషన్. SC, ST రిజర్వ్‌డ్ సీట్లలోనూ మూడో వంతు ఆ వర్గాల మహిళలకు.
• ఆర్టికల్ 334A ప్రకారం ఈ చట్టం తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన పూర్తయ్యాకే ఇది అమల్లోకి వస్తుంది, 15 ఏళ్లు ఉంటుంది; పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా నిర్ణయించే తేదీ వరకు కొనసాగించవచ్చు. ప్రతి పునర్విభజన తర్వాత సీట్లు మారతాయి.
• PRS ప్రకారం బిల్లు పేరు Constitution (128th Amendment) Bill, 2023. లోక్‌సభ 20 సెప్టెంబర్ 2023 న, రాజ్యసభ 21 సెప్టెంబర్ 2023 న ఆమోదించాయి.

ఉదాహరణ: మూడు బిల్లులు, మూడు విధానాలు

కేంద్రం మూడు బిల్లులు తెచ్చిందనుకుందాం. మొదటిది ఆర్టికల్ 21A లో వయసు పరిధిని మారుస్తుంది. రెండోది GST కౌన్సిల్ సభ్యత్వాన్ని (279A) మారుస్తుంది. మూడోది ఒక రాష్ట్ర విస్తీర్ణం పెంచుతుంది.

• 21A బిల్లు: 21A ప్రాథమిక హక్కు, 368(2) నిబంధనలో లేదు. రెండు సభల్లో విడిగా ప్రత్యేక మెజారిటీ సరిపోతుంది.
• GST కౌన్సిల్ బిల్లు: 279A నిబంధనలో ఉంది (101వ సవరణ చేర్చింది). ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల ఆమోదం కావాలి.
• విస్తీర్ణం బిల్లు: ఆర్టికల్ 3 కింద “by law” చేసే మార్పు. సాధారణ మెజారిటీ చాలు, ఇది ఆర్టికల్ 368 కింద సవరణ కాదు.

తరచూ కలిగే గందరగోళాలు

• 42వ vs 44వ: 42వది ఇచ్చిన సవరణ (పీఠికలో పదాలు, ప్రాథమిక విధులు). 44వది సరిదిద్దిన సవరణ (ఆస్తి హక్కు తొలగింపు, “armed rebellion”). “ఆస్తి హక్కు తొలగింపు 42వ సవరణ” అని రాయడం సాధారణ తప్పు.
• 73వ, 74వ రెండూ 1992 నాటివే. 73వది పంచాయతీలు, పార్ట్ IX, 11వ షెడ్యూల్. 74వది మున్సిపాలిటీలు, పార్ట్ IXA, 12వ షెడ్యూల్. “గ్రామం ముందు, పట్టణం తర్వాత” అని గుర్తుపెట్టుకోండి.
• 61వ vs 52వ: 52వది ఫిరాయింపులు (1985). 61వది ఓటు వయసు (1988). రెండూ ఎన్నికల సంబంధమైనవి కాబట్టి కలుస్తాయి. ఫిరాయింపులపై రెండో సవరణ 91వది అని కూడా గుర్తుంచుకోండి.
• సంఖ్యలు దగ్గరగా ఉండటంతో 101వ, 103వ తారుమారవుతాయి: 101వది GST (2016), 103వది EWS 10 శాతం (2019).
• 61వ సవరణ సంవత్సరం: కొన్ని గైడ్లు 1989 అని రాస్తాయి. అధికారిక పాఠం ప్రకారం చట్టం 1988 నాటిది; 1989 అమల్లోకి వచ్చిన సంవత్సరం. ఆప్షన్లలో 1988 ఉంటే దాన్నే ఎంచుకోండి.
• 106వ vs 128వ: 128 బిల్లు సంఖ్య, 106 చట్టం సంఖ్య.

పరీక్షల్లో అడిగే తీరు

APPSC, TSPSC గ్రూప్స్, SSC, బ్యాంకింగ్, పోలీస్ పరీక్షల్లో మూడు రకాలుగా అడుగుతారు. మొదటిది నేరుగా: “ప్రాథమిక విధులు ఏ సవరణతో వచ్చాయి?” రెండోది సంవత్సరం లేదా ఆర్టికల్ జత: “ఆర్టికల్ 21A చేర్చిన సవరణ, సంవత్సరం”. మూడోది విధానం: “ఈ మార్పుకు రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలా?” మూడో రకానికి ఆర్టికల్ 368(2) నిబంధన జాబితా తెలిసి ఉండాలి. ఆర్టికల్ నంబర్లు అన్నీ ఒకే చోట కావాలంటే ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ చూడండి. పాలిటీని ఏ క్రమంలో చదవాలో రాష్ట్ర పరీక్షలకు పాలిటీ చదివే క్రమం లో ఉంది. మరిన్ని వ్యాసాలు పాలిటీ విభాగం లో ఉన్నాయి.

NCERT ప్రకారం 26 జనవరి 2024 నాటికి 74 ఏళ్లలో రాజ్యాంగం 106 సార్లు సవరణ పొందింది. అన్నీ కంఠస్థం చేయాల్సిన అవసరం లేదు.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా సూచన: ప్రతి సవరణను “సంఖ్య / సంవత్సరం / ఆర్టికల్ లేదా షెడ్యూల్” అనే మూడు భాగాల కార్డుగా రాసుకోండి. ఉదాహరణకు “86 / 2002 / 21A”. పరీక్షలో ఆప్షన్లు ఈ మూడింటిలో ఒకదాన్ని మార్చి మోసం చేస్తాయి. ఆర్టికల్ తెలిస్తే సంవత్సరం గుర్తు రాకపోయినా జవాబు దొరుకుతుంది.

పరిమితి: నేను వాడిన రాజ్యాంగ పాఠం 1 మే 2024 నాటి ఎడిషన్. అందులో 106వ సవరణ నిబంధనలు అన్నింటికీ “date yet to be notified” అని ఉంది. ఆ తర్వాత అమలు తేదీపై నోటిఫికేషన్ వచ్చిందో లేదో అధికారిక ఆధారంతో నిర్ధారించలేదు, అందుకే ఆ తేదీ ఇక్కడ లేదు. 7వ సవరణ ఉద్దేశం “రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ” అని పుస్తకాలు రాస్తాయి; రాజ్యాంగ పాఠం మాత్రం షెడ్యూల్ మార్పులను మాత్రమే చూపిస్తుంది, ఉద్దేశాల ప్రకటనను కాదు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. GST కౌన్సిల్ కూర్పును మార్చే రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లు ఆమోదం పొందాలంటే ఏం కావాలి? (A) పార్లమెంట్‌లో సాధారణ మెజారిటీ మాత్రమే (B) పార్లమెంట్ ప్రత్యేక మెజారిటీ మాత్రమే (C) ప్రత్యేక మెజారిటీ, సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం (D) సంయుక్త సమావేశంలో మూడింట రెండు వంతులు

సమాధానం

(C) ప్రత్యేక మెజారిటీ, సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం. GST కౌన్సిల్ ఆర్టికల్ 279A కింద ఉంది. 101వ సవరణ (2016) 279A ని ఆర్టికల్ 368(2) నిబంధన జాబితాలో చేర్చింది. ఆ జాబితాలోని అంశం మారాలంటే రెండు సభల ప్రత్యేక మెజారిటీతో పాటు కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల తీర్మానం కావాలి. ప్రత్యేక మెజారిటీ మాత్రమే సరిపోయేది ఆ జాబితాలో లేని ప్రాథమిక హక్కుల వంటి అంశాలకు. సవరణ బిల్లుకు సంయుక్త సమావేశమే లేదు.

2. ఆర్టికల్ 368(2) ప్రకారం సవరణ బిల్లుకు ప్రతి సభలో కావాల్సిన మెజారిటీ ఏది? (A) మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులు (B) హాజరై ఓటు వేసినవారిలో సాధారణ మెజారిటీ, రాష్ట్రపతి సిఫారసు (C) మొత్తం సభ్యత్వంలో మూడింట రెండు వంతులు, సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం (D) రెండు సభల సంయుక్త సమావేశంలో హాజరైనవారి మెజారిటీ

సమాధానం

(A) మొత్తం సభ్యత్వంలో మెజారిటీ, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులు. ప్రత్యేక మెజారిటీలో రెండు షరతులూ ఒకేసారి నెరవేరాలి. NCERT ఉదాహరణ ప్రకారం 545 మంది ఉన్న లోక్‌సభలో 300 మందే హాజరైనా కనీసం 273 మంది మద్దతు కావాలి. “మొత్తం సభ్యత్వంలో మూడింట రెండు వంతులు” అనేది రాజ్యాంగం అడిగే షరతు కాదు. సగం రాష్ట్రాల ఆమోదం ప్రత్యేక జాబితాలోని అంశాలకు మాత్రమే అదనపు షరతు.

3. జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితికి కారణాల్లో “internal disturbance” స్థానంలో “armed rebellion” పెట్టిన సవరణ ఏది? (A) 42వ సవరణ, 1976 (B) 24వ సవరణ, 1971 (C) 52వ సవరణ, 1985 (D) 44వ సవరణ, 1978

సమాధానం

(D) 44వ సవరణ, 1978. రాజ్యాంగ పాఠం ఫుట్‌నోట్ ప్రకారం 44వ సవరణ చట్టం సెక్షన్ 37 ఆర్టికల్ 352 లో ఈ మార్పు చేసింది, ఇది 20-6-1979 నుంచి అమలైంది. 42వ సవరణ అత్యవసర పరిస్థితి నేపథ్యంలో వచ్చింది; దాని చాలా మార్పులను 43వ, 44వ సవరణలు రద్దు చేశాయి. ఈ రెండింటినీ కలపడం సాధారణ పొరపాటు.

4. ఈ రోజు ఒక పౌరుడి భూమిని ఎలాంటి చట్టం లేకుండా ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుతో తీసుకున్నారు. అతడు ఆధారపడాల్సిన రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది? (A) ఆర్టికల్ 19(1)(f) (B) ఆర్టికల్ 300A (C) ఆర్టికల్ 31 (D) ఆర్టికల్ 31B

సమాధానం

(B) ఆర్టికల్ 300A. చట్టబద్ధ అధికారం లేకుండా ఎవరి ఆస్తినీ తీసుకోకూడదని 300A చెబుతుంది. 44వ సవరణ దీన్ని పార్ట్ XII లో చేర్చి, అదే సమయంలో 19(1)(f), ఆర్టికల్ 31 లను తొలగించింది. ఇప్పుడు వాటిపై ఆధారపడలేరు. 31B తొమ్మిదో షెడ్యూల్ చట్టాలకు రక్షణ ఇచ్చే నిబంధన, ఆస్తి హక్కును ఇచ్చేది కాదు.

5. ఆర్టికల్ 326 లో ఓటు వయసును “twenty-one years” నుంచి “eighteen years” కి మార్చిన చట్టం ఏది? (A) 61వ సవరణ చట్టం, 1988 (B) 52వ సవరణ చట్టం, 1985 (C) 73వ సవరణ చట్టం, 1992 (D) 42వ సవరణ చట్టం, 1976

సమాధానం

(A) 61వ సవరణ చట్టం, 1988. అధికారిక ఫుట్‌నోట్ ప్రకారం Constitution (Sixty-first Amendment) Act, 1988 సెక్షన్ 2 ఈ మార్పు చేసింది, ఇది 28-3-1989 నుంచి అమలైంది. కొన్ని గైడ్లు 1989 అని రాసేది అమల్లోకి వచ్చిన సంవత్సరాన్ని బట్టి. 52వ సవరణ కూడా ఎన్నికల రాజకీయాలకు సంబంధించినదే, కానీ అది ఫిరాయింపుల నిరోధం కోసం పదో షెడ్యూల్ తెచ్చింది.

6. పార్ట్ III కి విరుద్ధమనే కారణంతో కొన్ని చట్టాలు చెల్లకుండా పోకుండా ఆర్టికల్ 31B, తొమ్మిదో షెడ్యూల్ చేర్చిన సవరణ ఏది? (A) 7వ సవరణ, 1956 (B) 24వ సవరణ, 1971 (C) 1వ సవరణ, 1951 (D) 44వ సవరణ, 1978

సమాధానం

(C) 1వ సవరణ, 1951. 1వ సవరణ చట్టం సెక్షన్ 5 ఆర్టికల్ 31B ను, సెక్షన్ 14 తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌ను (ఎంట్రీలు 1 నుంచి 13) చేర్చాయి. ఆ షెడ్యూల్‌లోని చట్టాలను ప్రాథమిక హక్కులకు విరుద్ధమనే కారణంతో కోర్టులు చెల్లవని ప్రకటించకూడదని 31B చెబుతుంది. 24వ సవరణ కూడా ప్రాథమిక హక్కులకు సంబంధించినదే, కానీ అది సవరణ అధికారం గురించి (13(4), 368(1)). 7వ సవరణ రాష్ట్రాల షెడ్యూల్‌ను మార్చింది.

7. ఒక రాష్ట్ర శాసనసభలో 60 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. 91వ సవరణ ప్రకారం ఆ రాష్ట్ర మంత్రిమండలిలో ముఖ్యమంత్రితో సహా కనీసం ఎంతమంది మంత్రులు ఉండాలి? (A) 9 మంది (B) 10 మంది (C) 15 మంది (D) 12 మంది

సమాధానం

(D) 12 మంది. ఆర్టికల్ 164(1A) ప్రకారం మంత్రుల మొత్తం సంఖ్య శాసనసభ సభ్యుల్లో 15 శాతం మించకూడదు; 60 లో 15 శాతం అంటే 9. కానీ అదే క్లాజు నిబంధన ప్రకారం రాష్ట్రంలో మంత్రుల సంఖ్య 12 కంటే తక్కువ ఉండకూడదు. కేవలం 15 శాతం లెక్క వేసి 9 అని రాయడమే ఇక్కడ ఉచ్చు.

8. సవరణ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం తెలపాల్సిందే అనే మాటను, సవరణకు ఆర్టికల్ 13 వర్తించదనే నిబంధనను చేర్చిన సవరణ ఏది? (A) 42వ సవరణ (B) 24వ సవరణ (C) 44వ సవరణ (D) 1వ సవరణ

సమాధానం

(B) 24వ సవరణ. 1971 నాటి 24వ సవరణ ఆర్టికల్ 13(4), 368(1), 368(3) చేర్చింది. పార్లమెంట్ తన రాజ్యాంగ నిర్మాణాధికారంతో సవరణ చేస్తుందని, రాష్ట్రపతి ఆమోదం తెలపాల్సిందేనని ఇది స్పష్టం చేసింది. 42వ సవరణ చేర్చింది 368(4), (5) క్లాజులు; అవి మినర్వా మిల్స్ కేసులో చెల్లనివయ్యాయి. తేడా క్లాజు నంబర్లలో ఉంది.

9. పన్నెండో షెడ్యూల్‌ను రాజ్యాంగంలో చేర్చిన సవరణ ఏది? (A) 73వ సవరణ, పార్ట్ IX తో పాటు (B) 52వ సవరణ, పదో షెడ్యూల్ తర్వాత (C) 74వ సవరణ, పార్ట్ IXA తో పాటు (D) 86వ సవరణ, ఆర్టికల్ 21A తో పాటు

సమాధానం

(C) 74వ సవరణ, పార్ట్ IXA తో పాటు. 74వ సవరణ మున్సిపాలిటీల కోసం పార్ట్ IXA, పన్నెండో షెడ్యూల్ చేర్చింది; ఇవి 1-6-1993 నుంచి అమల్లోకి వచ్చాయి. 73వ సవరణ పంచాయతీల కోసం పార్ట్ IX, పదకొండో షెడ్యూల్ చేర్చింది. రెండూ 1992 నాటి చట్టాలే కాబట్టి తేడా పట్టణం, గ్రామం అనే అంశంలోనే ఉంది. 52వ సవరణ చేర్చింది పదో షెడ్యూల్ మాత్రమే.

10. 104వ సవరణ తర్వాత ఆర్టికల్ 334 లో SC, ST సీట్ల రిజర్వేషన్, ఆంగ్లో-ఇండియన్ నామినేషన్ గడువులు వరుసగా ఎన్ని సంవత్సరాలు? (A) 80 ఏళ్లు, 70 ఏళ్లు (B) 70 ఏళ్లు, 80 ఏళ్లు (C) 80 ఏళ్లు, 80 ఏళ్లు (D) 70 ఏళ్లు, 70 ఏళ్లు

సమాధానం

(A) 80 ఏళ్లు, 70 ఏళ్లు. 104వ సవరణ “seventy years” స్థానంలో “eighty years in respect of clause (a) and seventy years in respect of clause (b)” చేర్చింది. క్లాజు (a) SC, ST సీట్ల రిజర్వేషన్ గురించి, క్లాజు (b) ఆంగ్లో-ఇండియన్ నామినేషన్ గురించి. ఇది 25-1-2020 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.

11. 106వ సవరణ ప్రకారం లోక్‌సభలో మహిళా రిజర్వేషన్ ఎప్పుడు అమల్లోకి వస్తుంది? (A) రాష్ట్రపతి ఆమోదం తెలిపిన రోజు నుంచే (B) తర్వాతి సాధారణ ఎన్నికల నుంచి నేరుగా (C) సగం రాష్ట్రాలు ఆమోదించిన తర్వాత (D) తొలి జనాభా లెక్కల తర్వాత పునర్విభజన పూర్తయ్యాక

సమాధానం

(D) తొలి జనాభా లెక్కల తర్వాత పునర్విభజన పూర్తయ్యాక. ఆర్టికల్ 334A ప్రకారం ఈ చట్టం ప్రారంభమైన తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురించి, ఆ ఆధారంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన చేశాకే రిజర్వేషన్ అమలవుతుంది. అప్పటి నుంచి 15 ఏళ్లు కొనసాగుతుంది; పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా ఈ గడువును నిర్ణయించవచ్చు. ప్రతి పునర్విభజన తర్వాత రిజర్వ్‌డ్ సీట్లు మారతాయి.

12. 103వ సవరణ ఆర్టికల్ 16(6) కింద ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల రిజర్వేషన్‌కు పెట్టిన షరతు ఏది? (A) గరిష్ఠం 15 శాతం, ఇప్పటి రిజర్వేషన్‌లో భాగంగా (B) గరిష్ఠం 10 శాతం, ఇప్పటి రిజర్వేషన్‌కు అదనంగా (C) గరిష్ఠం 10 శాతం, SC, ST లకు కూడా వర్తిస్తుంది (D) కనీసం 10 శాతం, రాష్ట్రాల ఆమోదంతో మాత్రమే

సమాధానం

(B) గరిష్ఠం 10 శాతం, ఇప్పటి రిజర్వేషన్‌కు అదనంగా. ఆర్టికల్ 16(6) ప్రకారం EWS రిజర్వేషన్ ఇప్పటికే ఉన్న రిజర్వేషన్‌కు అదనం, ప్రతి వర్గంలోని పోస్టుల్లో గరిష్ఠం 10 శాతం. ఇది ఆర్టికల్ 16(4) కింద ఉన్న వర్గాలకు కాకుండా ఇతర బలహీన వర్గాలకే వర్తిస్తుంది, కాబట్టి SC, ST లకు కాదు. EWS ను కుటుంబ ఆదాయం, ఇతర ఆర్థిక సూచికల ఆధారంగా ప్రభుత్వం నోటిఫై చేస్తుంది. 15 శాతం అనేది 91వ సవరణలోని మంత్రుల పరిమితి, దీనికి సంబంధం లేదు.

FAQ

ఓటు వయసును 21 నుంచి 18 కి తగ్గించిన సవరణ ఏది?

61వ సవరణ. చట్టం పేరు Constitution (Sixty-first Amendment) Act, 1988. ఇది ఆర్టికల్ 326 లో “twenty-one years” స్థానంలో “eighteen years” చేర్చింది. అమల్లోకి వచ్చిన తేదీ 28-3-1989. అందుకే చట్టం సంవత్సరం 1988, అమలు 1989 అని గుర్తుంచుకోండి.

ఆస్తి హక్కు ఇప్పుడు ప్రాథమిక హక్కా?

కాదు. 44వ సవరణ (1978) ఆర్టికల్ 19(1)(f), ఆర్టికల్ 31 లను తొలగించి, పార్ట్ XII లో ఆర్టికల్ 300A చేర్చింది. చట్టబద్ధ అధికారం లేకుండా ఎవరి ఆస్తినీ తీసుకోకూడదని 300A చెబుతుంది. కాబట్టి ఇప్పుడు ఆస్తి హక్కు రాజ్యాంగ హక్కు మాత్రమే.

అన్ని రాజ్యాంగ సవరణలకూ రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలా?

కాదు. ఆర్టికల్ 368(2) నిబంధనలో పేర్కొన్న అంశాలకు మాత్రమే కనీసం సగం రాష్ట్రాల శాసనసభల ఆమోదం కావాలి. ఉదాహరణకు రాష్ట్రపతి ఎన్నిక, ఏడో షెడ్యూల్ జాబితాలు, పార్లమెంట్‌లో రాష్ట్రాల ప్రాతినిధ్యం, GST కౌన్సిల్ (279A), ఆర్టికల్ 368 కూడా. మిగతావాటికి పార్లమెంట్ ప్రత్యేక మెజారిటీ సరిపోతుంది.

మహిళా రిజర్వేషన్ సవరణ 106వదా, 128వదా?

రెండూ ఒకే చట్టానికి చెందినవి. పార్లమెంట్‌లో ప్రవేశపెట్టినప్పుడు అది Constitution (128th Amendment) Bill, 2023. చట్టంగా మారిన తర్వాత దాని పేరు Constitution (One Hundred and Sixth Amendment) Act, 2023. పరీక్షలో “సవరణ” అని అడిగితే 106వ సవరణ అని రాయాలి.

Sources

• The Constitution of India (as on 1st May, 2024), Legislative Department, Ministry of Law and Justice
• NCERT Class 11, Indian Constitution at Work, Chapter 9: Constitution as a Living Document
• PRS Legislative Research: Women’s Reservation Bill 2023, The Constitution (128th Amendment) Bill, 2023