మనీ బిల్లు, ఆర్థిక బిల్లు తేడా: ఆర్టికల్ 110, 117 పూర్తి వివరణ

మనీ బిల్లు అంటే ఆర్టికల్ 110(1) లో చెప్పిన పన్నులు, అప్పులు, సంచిత నిధి వంటి ఆర్థిక అంశాలు మాత్రమే ఉన్న బిల్లు. ఆర్థిక బిల్లు అంటే ఆ ఆర్థిక అంశాలతో పాటు ఇతర అంశాలు కూడా ఉన్న బిల్లు (కేటగిరీ A), లేదా సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు కలిగించే బిల్లు (కేటగిరీ B). ప్రతి మనీ బిల్లు ఆర్థిక బిల్లే, కానీ ప్రతి ఆర్థిక బిల్లు మనీ బిల్లు కాదు. అసలు తేడా రాజ్యసభ అధికారంలో ఉంది: మనీ బిల్లుపై రాజ్యసభ సిఫారసులు మాత్రమే చేయగలదు, ఆర్థిక బిల్లుపై పూర్తి అధికారం ఉంటుంది.

ఈ వ్యాసంలోని ఆర్టికల్స్ అన్నీ భారత రాజ్యాంగం (1 మే 2024 నాటి అధికారిక పాఠం, న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ) నుంచి నేరుగా తీసుకున్నాను. కేటగిరీ A, B వర్గీకరణను రాజ్యసభ సచివాలయం ప్రచురించిన “Legislative Functions of Rajya Sabha” ఆధారంగా వివరించాను.

ఈ అంశం పరీక్షల్లో ఎందుకు ముఖ్యం

APPSC, TSPSC గ్రూప్ పరీక్షల్లో పాలిటీ విభాగంలో పార్లమెంటు శాసన ప్రక్రియ నుంచి ప్రశ్న రావడం సాధారణం. బ్యాంకింగ్, SSC పరీక్షల జనరల్ అవేర్‌నెస్‌లోనూ “మనీ బిల్లును ఎక్కడ ప్రవేశపెట్టాలి”, “ఎవరు ధ్రువీకరిస్తారు” వంటి ప్రశ్నలు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ విద్యార్థులు ఎక్కువగా తప్పు చేసేది ఒకే చోట: “ఆర్థిక విషయం ఉంటే మనీ బిల్లే” అనుకోవడం.

లోక్‌సభ, రాజ్యసభల మధ్య అధికారాల పంపకం మొత్తం తెలియాలంటే లోక్‌సభ, రాజ్యసభ అధికారాల పోలిక ముందుగా చదవండి.

రాజ్యాంగం ప్రకారం బిల్లుల రకాలు

ప్రక్రియ ఆధారంగా నాలుగు రకాలు

• రాజ్యసభ సచివాలయం ప్రకారం ప్రక్రియ దృష్ట్యా బిల్లులు సాధారణ బిల్లులు, మనీ బిల్లులు-ఆర్థిక బిల్లులు, ఆర్డినెన్స్ స్థానంలో వచ్చే బిల్లులు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లులు అని విభజిస్తారు.
• ఆర్డినెన్స్ ఆర్టికల్ 123 కింద, రాజ్యాంగ సవరణ ఆర్టికల్ 368 కింద వస్తాయి.

ఆర్థిక బిల్లుల్లో రెండు కేటగిరీలు

• కేటగిరీ A: ఆర్టికల్ 110(1) లోని (a) నుంచి (f) అంశాలతో పాటు ఇతర అంశాలు కూడా ఉన్న బిల్లు. ఇది ఆర్టికల్ 117(1) కిందకు వస్తుంది.
• కేటగిరీ B: సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు కలిగించే నిబంధనలు ఉన్న బిల్లు. ఇది ఆర్టికల్ 117(3) కిందకు వస్తుంది.

మనీ బిల్లు: ఆర్టికల్ 110 నిర్వచనం

ఒక బిల్లులో కింది అంశాల్లో అన్నీ లేదా కొన్ని మాత్రమే ఉంటే అది మనీ బిల్లు అవుతుందని ఆర్టికల్ 110(1) చెబుతుంది. ఇక్కడ కీలకమైన పదం “మాత్రమే” (only).

ఆర్టికల్ 110(1) లోని ఏడు అంశాలు

• (a) ఏదైనా పన్ను విధించడం, రద్దు చేయడం, తగ్గించడం, మార్చడం లేదా క్రమబద్ధీకరించడం.
• (b) భారత ప్రభుత్వం అప్పు తీసుకోవడం లేదా హామీ ఇవ్వడాన్ని క్రమబద్ధీకరించడం, ప్రభుత్వ ఆర్థిక బాధ్యతలకు సంబంధించిన చట్టాన్ని సవరించడం.
• (c) భారత సంచిత నిధి లేదా ఆగంతుక నిధి సంరక్షణ, ఆ నిధుల్లోకి డబ్బు జమ చేయడం లేదా వాటి నుంచి డబ్బు తీయడం.
• (d) భారత సంచిత నిధి నుంచి డబ్బును వినియోగానికి కేటాయించడం (appropriation).
• (e) ఏదైనా వ్యయాన్ని సంచిత నిధిపై భారమైన వ్యయంగా (charged expenditure) ప్రకటించడం లేదా అలాంటి వ్యయాన్ని పెంచడం.
• (f) సంచిత నిధి లేదా ప్రజా ఖాతా పేరిట డబ్బు స్వీకరించడం, ఆ డబ్బు సంరక్షణ, విడుదల, కేంద్రం లేదా రాష్ట్రం ఖాతాల ఆడిట్.
• (g) పై (a) నుంచి (f) వరకు ఉన్న అంశాలకు అనుబంధమైన ఏ విషయమైనా.

మనీ బిల్లు కానివి: ఆర్టికల్ 110(2)

• జరిమానాలు లేదా ఇతర ద్రవ్య శిక్షలు విధించే నిబంధన ఉన్నంత మాత్రాన బిల్లు మనీ బిల్లు కాదు.
• లైసెన్సు ఫీజులు, సేవలకు ఫీజులు వసూలు చేసే నిబంధన ఉన్నంత మాత్రాన కూడా మనీ బిల్లు కాదు.
• స్థానిక సంస్థ స్థానిక అవసరాల కోసం విధించే పన్ను గురించి ఉన్నంత మాత్రాన కూడా మనీ బిల్లు కాదు.

స్పీకర్ నిర్ణయం, సర్టిఫికెట్

• ఒక బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అనే ప్రశ్న వస్తే లోక్‌సభ స్పీకర్ నిర్ణయమే అంతిమమని ఆర్టికల్ 110(3) చెబుతుంది.
• మనీ బిల్లును రాజ్యసభకు పంపినప్పుడు, రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి పంపినప్పుడు దానిపై “ఇది మనీ బిల్లు” అని స్పీకర్ సంతకం చేసిన సర్టిఫికెట్ ఉండాలని ఆర్టికల్ 110(4) చెబుతుంది.

ఒక సూక్ష్మ వ్యత్యాసం రాజ్యసభ సచివాలయ పత్రం మనీ బిల్లును “(a) నుంచి (f) అంశాలు మాత్రమే ఉన్న బిల్లు” అని సంక్షిప్తంగా చెబుతుంది. రాజ్యాంగ పాఠంలో మాత్రం (g) అనుబంధ అంశం కూడా ఉంది. పరీక్షలో “ఆర్టికల్ 110(1) లో ఎన్ని అంశాలు” అని అడిగితే రాజ్యాంగ పాఠాన్నే అనుసరించండి: (a) నుంచి (g) వరకు.

మనీ బిల్లు ఆమోదం పొందే విధానం: ఆర్టికల్ 109

లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశం

• మనీ బిల్లును రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టకూడదని ఆర్టికల్ 109(1) స్పష్టంగా చెబుతుంది.
• ఆర్టికల్ 117(1) ప్రకారం (a) నుంచి (f) అంశాలున్న బిల్లును రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ప్రవేశపెట్టకూడదు, కాబట్టి మనీ బిల్లుకు రాష్ట్రపతి ముందస్తు సిఫారసు అవసరం.

రాజ్యసభకు 14 రోజులు

• లోక్‌సభ ఆమోదించిన మనీ బిల్లును రాజ్యసభ తన సిఫారసుల కోసం అందుకుంటుంది. బిల్లు అందిన తేదీ నుంచి 14 రోజుల్లో సిఫారసులతో తిరిగి పంపాలి.
• రాజ్యసభ సిఫారసుల్లో అన్నింటినీ గానీ, కొన్నింటిని గానీ ఆమోదించే లేదా తిరస్కరించే అధికారం లోక్‌సభదే.
• లోక్‌సభ కొన్ని సిఫారసులను ఆమోదిస్తే, ఆ సవరణలతో బిల్లు రెండు సభల ఆమోదం పొందినట్టు భావిస్తారు.
• లోక్‌సభ ఒక్క సిఫారసునూ ఆమోదించకపోతే, లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లు రెండు సభల ఆమోదం పొందినట్టు భావిస్తారు.
• రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో తిరిగి పంపకపోతే, ఆ గడువు ముగిసిన వెంటనే లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలో బిల్లు ఆమోదం పొందినట్టే.

సంయుక్త సమావేశం, రాష్ట్రపతి పాత్ర

• ఆర్టికల్ 108 లోని సంయుక్త సమావేశం నిబంధన మనీ బిల్లుకు వర్తించదని ఆ ఆర్టికల్ నిబంధన (proviso) చెబుతుంది. రాజ్యసభ బిల్లును ఆపలేదు కాబట్టి ప్రతిష్టంభనే ఉండదు.
• ఆర్టికల్ 111 ప్రకారం రాష్ట్రపతి సాధారణ బిల్లును పునఃపరిశీలన కోసం తిరిగి పంపవచ్చు, కానీ మనీ బిల్లును తిరిగి పంపలేరు. ఆయన ఆమోదించవచ్చు లేదా ఆమోదం నిలిపివేయవచ్చు.
• రాజ్యసభ సచివాలయం ప్రకారం ఆర్డినెన్స్ స్థానంలో వచ్చే బిల్లులు, సాధారణ స్వభావమున్న బిల్లులు, మనీ బిల్లులు మినహా దాదాపు అన్ని బిల్లులను మూడు నెలల్లో నివేదిక కోసం శాఖా సంబంధిత స్థాయీ సంఘాలకు పంపుతారు.

ఆర్థిక బిల్లు కేటగిరీ A: ఆర్టికల్ 117(1)

ఎలాంటి బిల్లు

• పన్ను వంటి ఆర్టికల్ 110(1)(a)-(f) అంశాలు ఉన్నా, వాటితో పాటు ఇతర విషయాలు కూడా ఉంటే బిల్లు “మాత్రమే” అనే షరతును దాటిపోతుంది. అప్పుడు అది మనీ బిల్లు కాదు, కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు.

మనీ బిల్లుతో పోలిక ఉన్న రెండు అంశాలు

• రాష్ట్రపతి సిఫారసుతోనే ప్రవేశపెట్టాలి.
• లోక్‌సభలో మాత్రమే ప్రవేశపెట్టాలి, రాజ్యసభలో కాదు.

మనీ బిల్లుతో తేడా ఉన్న అంశం

• లోక్‌సభ ఆమోదించిన తర్వాత ఇది సాధారణ బిల్లు లాంటిదే. రాజ్యసభ అధికారాలపై ఎలాంటి పరిమితి లేదని రాజ్యసభ సచివాలయం స్పష్టం చేస్తుంది.
• అంటే రాజ్యసభ దీన్ని సవరించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు. 14 రోజుల గడువు దీనికి వర్తించదు.
• రెండు సభలు విభేదిస్తే ఆర్టికల్ 108 కింద సంయుక్త సమావేశం జరగవచ్చు, ఎందుకంటే ఆ నిబంధన మినహాయింపు మనీ బిల్లుకు మాత్రమే.

పన్ను తగ్గించే సవరణకు మినహాయింపు

• పన్నును తగ్గించే లేదా రద్దు చేసే సవరణను ప్రతిపాదించడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అక్కర్లేదని ఆర్టికల్ 117(1) నిబంధన చెబుతుంది. కొత్త పన్ను వేయాలన్నా, పెంచాలన్నా మాత్రం సిఫారసు కావాలి.

ఆర్థిక బిల్లు కేటగిరీ B: ఆర్టికల్ 117(3)

ఎలాంటి బిల్లు

• చట్టమై అమల్లోకి వస్తే భారత సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు కలిగించే బిల్లు ఇది. దీనిలో ఆర్టికల్ 110(1) అంశాలు ఉండవు.

ప్రత్యేకతలు

• దీన్ని ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. ప్రవేశపెట్టడానికి రాష్ట్రపతి సిఫారసు అవసరం లేదు.
• కానీ ఆ బిల్లును “పరిశీలనకు తీసుకోవాలని” రాష్ట్రపతి ఆ సభకు సిఫారసు చేయకపోతే ఏ సభా దాన్ని ఆమోదించకూడదు.
• రెండు సభలకూ పూర్తి అధికారాలు ఉంటాయి, ప్రతిష్టంభన వస్తే సంయుక్త సమావేశం సాధ్యం.

ఒకే పట్టికలో మూడు బిల్లుల తేడా

అంశం	మనీ బిల్లు	ఆర్థిక బిల్లు A	ఆర్థిక బిల్లు B
ఆర్టికల్	110, 109	117(1)	117(3)
విషయం	110(1) అంశాలు మాత్రమే	110(1) అంశాలు + ఇతర అంశాలు	సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు
ఎక్కడ ప్రవేశం	లోక్‌సభ మాత్రమే	లోక్‌సభ మాత్రమే	ఏ సభలోనైనా
రాష్ట్రపతి సిఫారసు	ప్రవేశానికి ముందు	ప్రవేశానికి ముందు	పరిశీలనకు ముందు
రాజ్యసభ అధికారం	సిఫారసులు మాత్రమే, 14 రోజులు	పూర్తి అధికారం	పూర్తి అధికారం
స్పీకర్ సర్టిఫికెట్	అవసరం	అవసరం లేదు	అవసరం లేదు
సంయుక్త సమావేశం	వీలు లేదు	వీలు ఉంది	వీలు ఉంది
రాష్ట్రపతి తిరిగి పంపడం	వీలు లేదు	వీలు ఉంది	వీలు ఉంది

మూడు బిల్లుల ఉదాహరణ

ప్రభుత్వం మూడు బిల్లులు తెచ్చిందనుకోండి.

బిల్లు 1: ఒక వస్తువుపై ఉన్న ఎక్సైజ్ పన్ను రేటును మార్చడం మాత్రమే దీని విషయం. ఇది ఆర్టికల్ 110(1)(a) లోకి వస్తుంది, వేరే అంశం లేదు. కాబట్టి మనీ బిల్లు. లోక్‌సభలో రాష్ట్రపతి సిఫారసుతో ప్రవేశపెట్టాలి. రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో సిఫారసులు ఇవ్వగలదు, అంతే.

బిల్లు 2: అదే పన్ను మార్పుతో పాటు, ఆ వస్తువు తయారీ కర్మాగారాల లైసెన్సింగ్ కోసం ఒక కొత్త నియంత్రణ సంస్థను ఏర్పాటు చేస్తుంది. పన్ను అంశం ఉంది, కానీ నియంత్రణ సంస్థ ఏర్పాటు 110(1) లో లేని అంశం. కాబట్టి “మాత్రమే” షరతు దాటింది. ఇది కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు. లోక్‌సభలోనే ప్రవేశపెట్టాలి, కానీ రాజ్యసభ దాన్ని సవరించవచ్చు, తిరస్కరించవచ్చు.

బిల్లు 3: పన్ను ప్రస్తావన లేదు. కానీ ఒక కొత్త జాతీయ కమిషన్ ఏర్పాటు చేస్తుంది, చట్టమైతే దాని ఖర్చు సంచిత నిధి నుంచి జరుగుతుంది. ఇది కేటగిరీ B ఆర్థిక బిల్లు. రాజ్యసభలో కూడా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. కానీ రాష్ట్రపతి పరిశీలన సిఫారసు లేకుండా ఆమోదించకూడదు.

ఒక పాయింట్ గుర్తుంచుకోండి: బిల్లు 2 లో కేవలం “లైసెన్సు ఫీజు వసూలు” ఉంటే, ఆర్టికల్ 110(2) ప్రకారం అది మనీ బిల్లును చేయదు. ఫీజు అనేది పన్ను కాదు.

బడ్జెట్‌తో సంబంధం

ఆర్టికల్ 112 నుంచి 115 వరకు

• ప్రతి ఆర్థిక సంవత్సరానికి అంచనా వేసిన ఆదాయ వ్యయాల పట్టిక “వార్షిక ఆర్థిక నివేదిక”ను రాష్ట్రపతి రెండు సభల ముందు ఉంచాలని ఆర్టికల్ 112 చెబుతుంది.
• సంచిత నిధిపై భారమైన వ్యయాలపై ఓటింగ్ ఉండదు, చర్చ మాత్రం జరగవచ్చు. మిగతా వ్యయం గ్రాంట్ల డిమాండ్ల రూపంలో లోక్‌సభ ముందుకు వస్తుంది (ఆర్టికల్ 113).
• రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ఏ గ్రాంట్ డిమాండూ చేయకూడదు.
• లోక్‌సభ గ్రాంట్లను ఆమోదించిన తర్వాత, సంచిత నిధి నుంచి డబ్బు తీసుకోవడానికి ద్రవ్య వినియోగ బిల్లు (Appropriation Bill) తెస్తారు (ఆర్టికల్ 114). అదనపు, అధిక గ్రాంట్ల గురించి ఆర్టికల్ 115 చెబుతుంది.
• సంచిత నిధి నుంచి డబ్బు వినియోగం ఆర్టికల్ 110(1)(d) అంశం కాబట్టి ఈ బిల్లులు మనీ బిల్లుల కోవలోకి వస్తాయి.

బడ్జెట్ లెక్కల్లో వచ్చే లోటు భావనల కోసం ద్రవ్య లోటు, రెవెన్యూ లోటు తేడా చూడండి.

రాష్ట్రాల్లో ఇదే నిబంధనలు

ఆర్టికల్ 198, 199, 207

• కేంద్రంలో ఆర్టికల్ 109, 110, 117 చేసే పనిని రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 198, 199, 207 చేస్తాయి.
• శాసన మండలి ఉన్న రాష్ట్రంలో మనీ బిల్లును శాసన మండలిలో ప్రవేశపెట్టకూడదు. మండలి 14 రోజుల్లో సిఫారసులతో తిరిగి పంపాలి (ఆర్టికల్ 198).
• రాష్ట్రంలో ఒక బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అనే దానిపై శాసనసభ స్పీకర్ నిర్ణయమే అంతిమం (ఆర్టికల్ 199(3)).

స్పీకర్ నిర్ణయంపై సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు

ఆధార్ తీర్పు, 2018

• సుప్రీంకోర్టు అబ్జర్వర్ నివేదిక ప్రకారం 26 సెప్టెంబర్ 2018 న ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం 4:1 మెజారిటీతో ఆధార్ చట్టాన్ని సమర్థించింది.
• రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన జరిగిన కొన్ని సందర్భాల్లో మనీ బిల్లు ధ్రువీకరణను న్యాయ సమీక్ష చేయవచ్చని మెజారిటీ చెప్పింది. ఆధార్ చట్టంలో మనీ బిల్లు “అంశాలు” ఉన్నాయి కాబట్టి ఆ ధ్రువీకరణ చెల్లుతుందని తేల్చింది.
• ఈ తీర్పుపై వచ్చిన సమీక్ష పిటిషన్లను 20 జనవరి 2021 న రాజ్యాంగ ధర్మాసనం 4:1 మెజారిటీతో కొట్టివేసింది.

ఫైనాన్స్ యాక్ట్ 2017 కేసు (రోజర్ మాథ్యూ)

• ఫైనాన్స్ యాక్ట్, 2017 చెల్లుబాటు కేసులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం 13 నవంబర్ 2019 న తీర్పు ఇచ్చింది.
• ఆ చట్టంలోని ఒక భాగాన్ని మనీ బిల్లుగా సరిగ్గా ఆమోదించారా అనే ప్రశ్నను ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల పెద్ద ధర్మాసనానికి పంపింది. ఆ కేసు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్టు సుప్రీంకోర్టు అబ్జర్వర్ చూపిస్తోంది.

పరీక్షల్లో తరచుగా వచ్చే గందరగోళాలు

“ఆర్థిక విషయం ఉంటే మనీ బిల్లే”

• తప్పు. ఆర్థిక అంశాలతో పాటు ఒక్క ఇతర అంశం ఉన్నా అది కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు అవుతుంది.

“ఆర్థిక బిల్లు కూడా లోక్‌సభలోనే”

• పాక్షికంగా మాత్రమే నిజం. కేటగిరీ A లోక్‌సభలోనే మొదలవ్వాలి, కేటగిరీ B ఏ సభలోనైనా మొదలవ్వచ్చు.

“రాష్ట్రపతి సిఫారసు అన్నింటికీ ఒకేలా”

• మనీ బిల్లు, కేటగిరీ A లకు ప్రవేశానికి ముందే సిఫారసు కావాలి. కేటగిరీ B కి ప్రవేశానికి కాదు, ఆమోదానికి ముందు “పరిశీలన సిఫారసు” కావాలి.

“స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ ఆర్థిక బిల్లులకూ”

• తప్పు. ఆర్టికల్ 110(4) సర్టిఫికెట్ మనీ బిల్లుకు మాత్రమే.

“రాష్ట్రపతి మనీ బిల్లును తిరస్కరించలేరు”

• ఆర్టికల్ 111 ప్రకారం ఆయన మనీ బిల్లును పునఃపరిశీలనకు తిరిగి పంపలేరు. కానీ ఆమోదం నిలిపివేసే ఎంపిక ఆర్టికల్ 111 లో అన్ని బిల్లులకూ ఉంది. రెండింటినీ కలపకండి.

ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ అన్నీ ఒకేచోట చూడాలంటే రాజ్యాంగంలోని ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ జాబితా ఉపయోగపడుతుంది.

నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి

నా అభిప్రాయం: పట్టికను వరుసకు వరుస బట్టీ పట్టకండి. మూడు ప్రశ్నలు గుర్తుంచుకోండి: “ఎక్కడ మొదలవుతుంది?”, “రాజ్యసభ ఏం చేయగలదు?”, “రాష్ట్రపతి సిఫారసు ఎప్పుడు?”. మిగతా వరుసలన్నీ వీటి నుంచే వస్తాయి. మనీ బిల్లు, కేటగిరీ A తేడా మొత్తం “మాత్రమే” అనే ఒక్క పదం మీద నిలబడుతుంది.

పరిమితి: కేటగిరీ A, B అనే పేర్లు రాజ్యాంగ పాఠంలో లేవు. అవి పార్లమెంటు ఆచరణలో, రాజ్యసభ సచివాలయ పత్రాల్లో వాడే వర్గీకరణ. రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 107(1), 117 లలో “financial Bills” అని మాత్రమే అంటుంది, A, B అని విభజించదు. పరీక్షలో “రాజ్యాంగం ప్రకారం” అని అడిగితే ఆర్టికల్ నంబర్లతోనే జవాబు రాయండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. ఒక బిల్లులో ఆదాయపు పన్ను రేట్ల మార్పుతో పాటు ఒక కొత్త నియంత్రణ సంస్థ ఏర్పాటు నిబంధన కూడా ఉంది. రాజ్యాంగం ప్రకారం ఈ బిల్లు ఏ రకానికి చెందుతుంది? (A) మనీ బిల్లు (B) ఆర్టికల్ 117(1) కింద ఆర్థిక బిల్లు (C) ఆర్టికల్ 117(3) కింద ఆర్థిక బిల్లు (D) ద్రవ్య వినియోగ బిల్లు

సమాధానం

(B) ఆర్టికల్ 117(1) కింద ఆర్థిక బిల్లు. ఆర్టికల్ 110(1) లోని అంశాలు “మాత్రమే” ఉంటేనే బిల్లు మనీ బిల్లు అవుతుంది. ఇక్కడ పన్ను మార్పుతో పాటు నియంత్రణ సంస్థ ఏర్పాటు అనే ఇతర అంశం ఉంది కాబట్టి “మాత్రమే” షరతు నెరవేరలేదు. 110(1) అంశాలు, ఇతర అంశాలు కలిసి ఉన్న బిల్లును కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు అంటారు, అది ఆర్టికల్ 117(1) కిందకు వస్తుంది. ఆర్టికల్ 117(3) బిల్లులో 110(1) అంశాలు ఉండవు, సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు మాత్రమే ఉంటుంది.

2. లోక్‌సభ ఆమోదించిన మనీ బిల్లును రాజ్యసభ 14 రోజులు గడిచినా తిరిగి పంపలేదు. అప్పుడు ఏమవుతుంది? (A) రాష్ట్రపతి సంయుక్త సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తారు (B) బిల్లు ఆటోమేటిక్‌గా రద్దవుతుంది (C) లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లు రెండు సభల ఆమోదం పొందినట్టు భావిస్తారు (D) లోక్‌సభ బిల్లును మళ్లీ ఓటింగ్‌కు పెట్టాలి

సమాధానం

(C) లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లు రెండు సభల ఆమోదం పొందినట్టు భావిస్తారు. ఆర్టికల్ 109(5) ప్రకారం రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో మనీ బిల్లును తిరిగి పంపకపోతే, గడువు ముగిసిన వెంటనే అది లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలో ఆమోదం పొందినట్టే. మనీ బిల్లుపై రాజ్యసభకు ఉన్నది సిఫారసు అధికారం మాత్రమే, ఆపే అధికారం లేదు. సంయుక్త సమావేశం నిబంధన ఆర్టికల్ 108 లో ఉన్నా, ఆ ఆర్టికల్ నిబంధన మనీ బిల్లుకు దాన్ని వర్తింపజేయదు. అందుకే ఇక్కడ ప్రతిష్టంభనే ఏర్పడదు.

3. ఒక బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అనే వివాదం లోక్‌సభలో తలెత్తింది. రాజ్యాంగం ప్రకారం తుది నిర్ణయం ఎవరిది? (A) రాష్ట్రపతి (B) రాజ్యసభ ఛైర్మన్ (C) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి (D) లోక్‌సభ స్పీకర్

సమాధానం

(D) లోక్‌సభ స్పీకర్. ఆర్టికల్ 110(3) ప్రకారం బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అనే ప్రశ్నపై లోక్‌సభ స్పీకర్ నిర్ణయమే అంతిమం. ఆర్టికల్ 110(4) ప్రకారం స్పీకర్ సంతకం చేసిన సర్టిఫికెట్ బిల్లుతో పాటు రాజ్యసభకు, రాష్ట్రపతికి వెళ్తుంది. రాష్ట్రపతి పాత్ర బిల్లు ప్రవేశానికి సిఫారసు చేయడం, ఆమోదం తెలపడం వరకే, బిల్లు రకాన్ని నిర్ణయించడం కాదు. ఆధార్ తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు ఈ ధ్రువీకరణను కొన్ని సందర్భాల్లో న్యాయ సమీక్ష చేయవచ్చని చెప్పినా, రాజ్యాంగ పాఠం స్పీకర్‌కే అంతిమ అధికారం ఇస్తుంది.

4. కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లుకు, మనీ బిల్లుకు ఉమ్మడిగా ఉండే లక్షణం ఏది? (A) రాజ్యసభ 14 రోజుల్లో తిరిగి పంపాలి (B) లోక్‌సభలో మాత్రమే, రాష్ట్రపతి సిఫారసుతో ప్రవేశపెట్టాలి (C) స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ తప్పనిసరి (D) సంయుక్త సమావేశానికి వీలు ఉండదు

సమాధానం

(B) లోక్‌సభలో మాత్రమే, రాష్ట్రపతి సిఫారసుతో ప్రవేశపెట్టాలి. ఆర్టికల్ 117(1) ప్రకారం 110(1)(a)-(f) అంశాలున్న బిల్లును రాష్ట్రపతి సిఫారసు లేకుండా ప్రవేశపెట్టకూడదు, రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టకూడదు. మనీ బిల్లుకు, కేటగిరీ A కు రెండింటికీ ఇది వర్తిస్తుంది. కానీ ప్రవేశం తర్వాత దారులు వేరవుతాయి: కేటగిరీ A లోక్‌సభ ఆమోదం తర్వాత సాధారణ బిల్లు లాంటిది, రాజ్యసభకు పూర్తి అధికారం ఉంటుంది. 14 రోజుల గడువు, స్పీకర్ సర్టిఫికెట్, సంయుక్త సమావేశ మినహాయింపు మనీ బిల్లుకే పరిమితం.

5. ఒక బిల్లు చట్టమైతే భారత సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు అవుతుంది, కానీ అందులో పన్ను లేదా అప్పు అంశాలు లేవు. ఈ బిల్లు విషయంలో సరైనది ఏది? (A) దీన్ని రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టవచ్చు, కానీ రాష్ట్రపతి పరిశీలన సిఫారసు లేకుండా ఆమోదించకూడదు (B) దీన్ని లోక్‌సభలో మాత్రమే, రాష్ట్రపతి ముందస్తు సిఫారసుతో ప్రవేశపెట్టాలి (C) దీనిపై రాజ్యసభ సిఫారసులు మాత్రమే చేయగలదు, సవరించలేదు (D) దీనికి స్పీకర్ సర్టిఫికెట్ జతచేసి రాష్ట్రపతికి పంపాలి

సమాధానం

(A) దీన్ని రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టవచ్చు, కానీ రాష్ట్రపతి పరిశీలన సిఫారసు లేకుండా ఆమోదించకూడదు. ఇది ఆర్టికల్ 117(3) కింద కేటగిరీ B ఆర్థిక బిల్లు. రాజ్యసభ సచివాలయం ప్రకారం కేటగిరీ B బిల్లులను ఏ సభలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. కానీ ఆర్టికల్ 117(3) ప్రకారం ఆ బిల్లును పరిశీలనకు తీసుకోవాలని రాష్ట్రపతి ఆ సభకు సిఫారసు చేయనిదే ఏ సభా దాన్ని ఆమోదించకూడదు. ఆప్షన్ B కేటగిరీ A కు సంబంధించిన నియమం, ఇక్కడ 110(1) అంశాలు లేవు కాబట్టి అది వర్తించదు.

6. ఒక బిల్లు కొత్త వాహన లైసెన్సులకు ఫీజు వసూలు చేయడం, నిబంధనలు ఉల్లంఘించిన వారికి జరిమానా విధించడం గురించి మాత్రమే మాట్లాడుతుంది. ఆర్టికల్ 110(2) ప్రకారం ఈ బిల్లు గురించి సరైన నిర్ణయం ఏది? (A) జరిమానా ఉన్నందున ఇది మనీ బిల్లు (B) ఫీజు, జరిమానా ఉన్నంత మాత్రాన ఇది మనీ బిల్లు కాదు (C) ఫీజు ఉన్నందున ఇది కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు (D) ఫీజు సంచిత నిధిలో జమ అవుతుంది కాబట్టి ఇది మనీ బిల్లు

సమాధానం

(B) ఫీజు, జరిమానా ఉన్నంత మాత్రాన ఇది మనీ బిల్లు కాదు. జరిమానాలు, ఇతర ద్రవ్య శిక్షలు విధించడం, లైసెన్సు ఫీజులు లేదా సేవలకు ఫీజులు వసూలు చేయడం అనే కారణాల వల్ల మాత్రమే బిల్లు మనీ బిల్లు కాదని ఆర్టికల్ 110(2) స్పష్టంగా చెబుతుంది. ఫీజు అనేది సేవకు బదులుగా వసూలు చేసేది, పన్ను కాదు. ఆర్టికల్ 117(2) కూడా ఇదే మినహాయింపును ఆర్థిక బిల్లులకు వర్తింపజేస్తుంది, కాబట్టి ఆప్షన్ C కూడా సరికాదు. ఈ బిల్లు సాధారణ బిల్లుగానే ముందుకు వెళ్తుంది.

7. రెండు సభలు ఒక కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లుపై సవరణల విషయంలో తుదిగా విభేదించాయి. అప్పుడు ఏం జరగవచ్చు? (A) లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపమే చెల్లుతుంది (B) స్పీకర్ దాన్ని మనీ బిల్లుగా మార్చాలి (C) బిల్లు ఆరు నెలల తర్వాత ఆటోమేటిక్‌గా చట్టమవుతుంది (D) రాష్ట్రపతి సంయుక్త సమావేశానికి పిలవవచ్చు

సమాధానం

(D) రాష్ట్రపతి సంయుక్త సమావేశానికి పిలవవచ్చు. ఆర్టికల్ 108 ప్రకారం సభలు సవరణలపై తుదిగా విభేదిస్తే రాష్ట్రపతి సంయుక్త సమావేశానికి పిలవవచ్చు. ఈ ఆర్టికల్ నిబంధన మనీ బిల్లును మాత్రమే మినహాయిస్తుంది, ఆర్థిక బిల్లును కాదు. లోక్‌సభ ఆమోదం తర్వాత కేటగిరీ A సాధారణ బిల్లు లాంటిదని రాజ్యసభ సచివాలయం చెబుతుంది. “లోక్‌సభ రూపమే చెల్లుతుంది” అనే నియమం మనీ బిల్లుకు చెందిన ఆర్టికల్ 109 లోనిది.

8. పార్లమెంటు ఆమోదించిన ఒక మనీ బిల్లు రాష్ట్రపతి వద్దకు వచ్చింది. ఆర్టికల్ 111 ప్రకారం సాధారణ బిల్లుతో పోలిస్తే ఆయనపై ఉండే పరిమితి ఏమిటి? (A) బిల్లును పునఃపరిశీలన కోసం సభలకు తిరిగి పంపలేరు (B) బిల్లుకు ఆమోదాన్ని నిలిపివేయలేరు (C) బిల్లును 14 రోజుల్లోనే ఆమోదించాలి (D) బిల్లుపై సుప్రీంకోర్టు సలహా తీసుకోలేరు

సమాధానం

(A) బిల్లును పునఃపరిశీలన కోసం సభలకు తిరిగి పంపలేరు. ఆర్టికల్ 111 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఒక బిల్లుకు ఆమోదం తెలపవచ్చు లేదా ఆమోదం నిలిపివేయవచ్చు. “మనీ బిల్లు కాకపోతే” మాత్రమే దాన్ని పునఃపరిశీలన కోసం తిరిగి పంపవచ్చని అదే ఆర్టికల్ నిబంధన చెబుతుంది. అంటే తిరిగి పంపే అవకాశం మనీ బిల్లుకు లేదు. మనీ బిల్లు రాష్ట్రపతి సిఫారసుతోనే ప్రవేశిస్తుంది కాబట్టి ఈ పరిమితి సహజమే.

9. శాసన మండలి ఉన్న ఒక రాష్ట్రంలో మనీ బిల్లు విషయంలో సరైన వాక్యం ఏది? (A) మనీ బిల్లును శాసన మండలిలో ప్రవేశపెట్టవచ్చు (B) బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అని గవర్నర్ నిర్ణయిస్తారు (C) మండలి 14 రోజుల్లో సిఫారసులతో శాసనసభకు తిరిగి పంపాలి (D) మండలి మనీ బిల్లును తిరస్కరించవచ్చు

సమాధానం

(C) మండలి 14 రోజుల్లో సిఫారసులతో శాసనసభకు తిరిగి పంపాలి. కేంద్రంలో ఆర్టికల్ 109 చెప్పిన విధానాన్నే రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 198 చెబుతుంది. మనీ బిల్లును శాసన మండలిలో ప్రవేశపెట్టకూడదు, మండలి 14 రోజుల్లో సిఫారసులతో తిరిగి పంపాలి, ఆ సిఫారసులను ఆమోదించాలా వద్దా అనేది శాసనసభ ఇష్టం. ఆర్టికల్ 199(3) ప్రకారం మనీ బిల్లు నిర్ణయం శాసనసభ స్పీకర్‌దే, గవర్నర్‌ది కాదు. మండలికి తిరస్కరించే అధికారం లేదు, సిఫారసు అధికారం మాత్రమే ఉంది.

10. ఆధార్ చట్టాన్ని మనీ బిల్లుగా ఆమోదించడంపై 2018 లో సుప్రీంకోర్టు మెజారిటీ ఇచ్చిన అభిప్రాయం ఏది? (A) స్పీకర్ ధ్రువీకరణ ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ న్యాయ సమీక్షకు రాదు (B) రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన ఉన్న కొన్ని సందర్భాల్లో ధ్రువీకరణను న్యాయ సమీక్ష చేయవచ్చు (C) మనీ బిల్లులన్నీ రాజ్యసభ ఆమోదం పొందాలి (D) ఆధార్ చట్టం మనీ బిల్లు కాదు కాబట్టి రద్దు

సమాధానం

(B) రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన ఉన్న కొన్ని సందర్భాల్లో ధ్రువీకరణను న్యాయ సమీక్ష చేయవచ్చు. 26 సెప్టెంబర్ 2018 నాటి తీర్పులో ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం మెజారిటీ ఈ అభిప్రాయం చెప్పింది. అదే సమయంలో ఆధార్ చట్టంలో మనీ బిల్లు అంశాలు ఉన్నాయి కాబట్టి ధ్రువీకరణ చెల్లుతుందని తేల్చింది, అందుకే ఆప్షన్ D తప్పు. ఆర్టికల్ 110(3) స్పీకర్ నిర్ణయాన్ని “అంతిమం” అన్నా, ఆ అంతిమత్వం పూర్తిగా న్యాయ సమీక్షకు అతీతం కాదని మెజారిటీ భావించింది. తర్వాత 2019 లో ఫైనాన్స్ యాక్ట్ 2017 కేసులో మనీ బిల్లు ప్రశ్నను ఏడుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనానికి పంపారు.

FAQ

ప్రతి మనీ బిల్లు ఆర్థిక బిల్లేనా?

అవును. ఆర్టికల్ 110(1) లోని ఆర్థిక అంశాలు మాత్రమే ఉన్న బిల్లు మనీ బిల్లు, కాబట్టి అది ఆర్థిక బిల్లు కూడా. కానీ ప్రతి ఆర్థిక బిల్లు మనీ బిల్లు కాదు. ఆర్థిక అంశాలతో పాటు ఇతర అంశాలు ఉంటే అది కేటగిరీ A ఆర్థిక బిల్లు అవుతుంది.

మనీ బిల్లుపై రాజ్యసభ ఎన్ని రోజుల్లో నిర్ణయం చెప్పాలి?

బిల్లు అందిన తేదీ నుంచి 14 రోజుల్లో రాజ్యసభ సిఫారసులతో గానీ, సిఫారసులు లేకుండా గానీ దాన్ని లోక్‌సభకు తిరిగి పంపాలి. పంపకపోతే లోక్‌సభ ఆమోదించిన రూపంలోనే బిల్లు రెండు సభల ఆమోదం పొందినట్టు భావిస్తారు.

ఒక బిల్లు మనీ బిల్లా కాదా అని ఎవరు నిర్ణయిస్తారు?

ఆర్టికల్ 110(3) ప్రకారం లోక్‌సభ స్పీకర్ నిర్ణయమే అంతిమం. రాష్ట్రాల్లో ఆర్టికల్ 199(3) ప్రకారం శాసనసభ స్పీకర్ నిర్ణయం అంతిమం.

ఆర్థిక బిల్లుపై సంయుక్త సమావేశం జరగవచ్చా?

జరగవచ్చు. ఆర్టికల్ 108 లోని సంయుక్త సమావేశం నిబంధన మనీ బిల్లుకు మాత్రమే వర్తించదు. కేటగిరీ A, కేటగిరీ B ఆర్థిక బిల్లులు రెండు సభల్లోనూ సాధారణ బిల్లుల్లాగే ఆమోదం పొందాలి కాబట్టి ప్రతిష్టంభన వస్తే సంయుక్త సమావేశం సాధ్యమే.

Sources

• The Constitution of India (as on 1st May, 2024), Legislative Department, Ministry of Law and Justice
• Legislative Functions of Rajya Sabha (Rajya Sabha Secretariat)
• Aadhaar Review: Judgment in Plain English (Supreme Court Observer)
• Tribunals and the Finance Act 2017 (Supreme Court Observer)