కాగ్ (CAG) అధికారాలు, విధులు: ఆర్టికల్ 148 నుంచి 151 వరకు
Nookesh Karri ·· 12 min read
కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా (కాగ్) కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఖాతాలను ఆడిట్ చేసే రాజ్యాంగ అధికారి. ఆర్టికల్ 148 నుంచి 151 వరకు కాగ్ గురించి చెబుతాయి. రాష్ట్రపతి వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలోనే తొలగించవచ్చు. పదవీకాలం 6 ఏళ్లు లేదా 65 ఏళ్ల వయసు, ఏది ముందైతే అది. కేంద్ర ఖాతాల ఆడిట్ నివేదికలు రాష్ట్రపతికి, రాష్ట్ర ఖాతాల నివేదికలు గవర్నర్కు వెళ్తాయి.
రాజ్యాంగ నిబంధనలను భారత రాజ్యాంగం అధికారిక పాఠం (1 మే 2024 నాటికి) నుంచి, పదవీకాలం, ఆడిట్ విధులను కాగ్ అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లోని 1971 DPC చట్టం పాఠం నుంచి తీసుకున్నాను.
కాగ్ గురించి ఆర్టికల్స్ ఒక్క చూపులో
| ఆర్టికల్ | విషయం |
|---|---|
| 148 | నియామకం, తొలగింపు, ప్రమాణం, జీతం, పదవీ విరమణ తర్వాత పదవులపై నిషేధం |
| 149 | విధులు, అధికారాలు (పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా) |
| 150 | కేంద్ర, రాష్ట్ర ఖాతాల రూపం (కాగ్ సలహాపై రాష్ట్రపతి నిర్ణయం) |
| 151 | ఆడిట్ నివేదికలు రాష్ట్రపతికి, గవర్నర్కు |
| 279 | పన్నుల “నికర ఆదాయం” ధ్రువీకరణ, కాగ్ సర్టిఫికెట్ అంతిమం |
| 377 | రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చేనాటి ఆడిటర్ జనరల్ కాగ్‌గా మారడం |
పాలిటీలో ఆర్టికల్ నంబర్లు అన్నీ ఒకేచోట కావాలంటే రాజ్యాంగంలోని ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ చూడండి.
నియామకం, ప్రమాణం, తొలగింపు
నియామకం (ఆర్టికల్ 148(1))
- కాగ్‌ను రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు.
- రాజ్యాంగంలో కాగ్‌కు ప్రత్యేక అర్హతలు ఏవీ చెప్పలేదు.
ప్రమాణం (ఆర్టికల్ 148(2))
- పదవి చేపట్టే ముందు రాష్ట్రపతి సమక్షంలో గానీ, రాష్ట్రపతి నియమించిన వ్యక్తి సమక్షంలో గానీ ప్రమాణం చేయాలి.
- ప్రమాణ పత్రం రూపం మూడో షెడ్యూల్‌లో ఉంది.
తొలగింపు
- సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అవే కారణాలపై మాత్రమే కాగ్‌ను తొలగించవచ్చని ఆర్టికల్ 148(1) చెబుతుంది.
- ఆర్టికల్ 124(4) ప్రకారం ఆ కారణాలు రెండు: నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన, అసమర్థత.
- ప్రతి సభలో మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటీ, హాజరై ఓటు వేసినవారిలో మూడింట రెండు వంతులకు తక్కువ కాని మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించాలి. అదే సమావేశంలో రాష్ట్రపతికి సమర్పించాలి. ఆ తర్వాతే రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వు ఇస్తారు.
కాగ్‌ను నియమించేది రాష్ట్రపతే, కానీ ఆయన ఇష్టానుసారం (pleasure) తొలగించలేరు. మంత్రులు రాష్ట్రపతి ఇష్టం ఉన్నంతవరకే పదవిలో ఉంటారు. కాగ్‌కు ఆ నియమం వర్తించదు.
పదవీకాలం, జీతం: 1971 DPC చట్టం
రాజ్యాంగంలో కాగ్ పదవీకాలం లేదు. జీతం, సేవా నిబంధనలను పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిర్ణయించాలని మాత్రమే ఆర్టికల్ 148(3) చెబుతుంది. ఆ చట్టం కంప్ట్రోలర్ అండ్ ఆడిటర్ జనరల్ (విధులు, అధికారాలు, సేవా నిబంధనలు) చట్టం, 1971. సంక్షిప్తంగా DPC చట్టం. ఇది 15 డిసెంబర్ 1971 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది.
సెక్షన్ 4: పదవీకాలం
- పదవి చేపట్టిన తేదీ నుంచి 6 ఏళ్లు.
- ఈలోపు 65 ఏళ్ల వయసు వస్తే, ఆ తేదీనే పదవి నుంచి తప్పుకోవాలి.
- ఏ సమయంలోనైనా రాష్ట్రపతిని ఉద్దేశించి స్వహస్తంతో లేఖ రాసి రాజీనామా చేయవచ్చు.
సెక్షన్ 3: జీతం
- కాగ్ జీతం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జీతంతో సమానం.
స్వతంత్రతకు రాజ్యాంగ రక్షణలు
కాగ్ తనిఖీ చేసేది ప్రభుత్వ ఖర్చులనే. ఆ ప్రభుత్వం ఆయనపై ఒత్తిడి తేకుండా రాజ్యాంగం ఐదు రక్షణలు ఇచ్చింది.
1. తొలగింపు కష్టం
- సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిలాగే ప్రత్యేక మెజారిటీతో పార్లమెంటు తీర్మానం ఉంటేనే తొలగించగలరు.
2. సేవా నిబంధనలు ప్రతికూలంగా మారవు
- నియామకం తర్వాత జీతం, సెలవులు, పెన్షన్, పదవీ విరమణ వయసుకు సంబంధించిన హక్కులను ఆయనకు నష్టం కలిగేలా మార్చకూడదు (ఆర్టికల్ 148(3) నిబంధన).
3. పదవీ విరమణ తర్వాత మరో పదవి లేదు
- పదవి నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వంలో గానీ, ఏ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో గానీ మరే పదవికీ అర్హుడు కాదు (ఆర్టికల్ 148(4)).
- రిటైర్ అయ్యాక ప్రభుత్వ పదవి వస్తుందనే ఆశ ఉంటే ఆడిట్‌లో రాజీ పడే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఈ నిషేధం ఆ దారిని మూసేస్తుంది.
4. ఖర్చులు సంచిత నిధిపై భారం
- కాగ్ కార్యాలయం పరిపాలనా ఖర్చులు, ఆ కార్యాలయ సిబ్బంది జీతాలు, భత్యాలు, పెన్షన్లు భారత సంచిత నిధిపై భారం (ఆర్టికల్ 148(6)).
- కాగ్ స్వయంగా పొందే జీతం, భత్యాలు, పెన్షన్ కూడా సంచిత నిధిపై భారమైన వ్యయమని ఆర్టికల్ 112(3)(e) చెబుతుంది. అంటే వీటిపై పార్లమెంటు ఓటింగ్ ఉండదు.
5. సిబ్బంది నిబంధనల్లో కాగ్ మాట
- ఇండియన్ ఆడిట్ అండ్ అకౌంట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ సిబ్బంది సేవా నిబంధనలను కాగ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాతే రాష్ట్రపతి నియమాల ద్వారా నిర్ణయిస్తారు (ఆర్టికల్ 148(5)).
ఇదే తరహా రాజ్యాంగ రక్షణలు ఉన్న మరో సంస్థ గురించి ఎన్నికల సంఘం అధికారాలు, విధులు లో చదవవచ్చు.
విధులు, అధికారాలు
ఆర్టికల్ 149: విధులు పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా
- కేంద్రం, రాష్ట్రాలు, ఇతర సంస్థల ఖాతాలకు సంబంధించి కాగ్ విధులు, అధికారాలు పార్లమెంటు చేసిన చట్టం ద్వారా నిర్ణయమవుతాయి.
- ఆ చట్టం వచ్చేవరకు, రాజ్యాంగానికి ముందు ఆడిటర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియాకు ఉన్న అధికారాలే కొనసాగాయి.
ఆర్టికల్ 150: ఖాతాల రూపం
- కేంద్ర, రాష్ట్రాల ఖాతాలు ఏ రూపంలో ఉండాలో కాగ్ సలహాపై రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు.
- ఈ ఆర్టికల్‌ను 42వ సవరణ (1976) మార్చింది. “సంప్రదించిన తర్వాత” అనే మాటల స్థానంలో “సలహాపై” అనే మాటలను 44వ సవరణ (1978) చేర్చింది.
DPC చట్టం కింద ముఖ్యమైన ఆడిట్ విధులు
- సెక్షన్ 13: భారత సంచిత నిధి, ప్రతి రాష్ట్ర సంచిత నిధి నుంచి జరిగే ఖర్చులన్నింటినీ ఆడిట్ చేయాలి. ఆగంతుక నిధి, ప్రజా ఖాతాల లావాదేవీలు, ప్రభుత్వ శాఖల్లోని వ్యాపార, తయారీ, లాభనష్టాల ఖాతాలు, బ్యాలెన్స్ షీట్లు కూడా ఇందులోకి వస్తాయి.
- ప్రభుత్వానికి వచ్చే రాబడులన్నింటినీ ఆడిట్ చేయాలని సెక్షన్ 16 చెబుతుంది.
- ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లోని నిల్వలు, సామగ్రి ఖాతాల ఆడిట్ అధికారం సెక్షన్ 17 నుంచి వస్తుంది.
- సెక్షన్ 18 కింద కాగ్ ఏ ఖాతాల కార్యాలయాన్నైనా తనిఖీ చేయవచ్చు, రికార్డులు అడగవచ్చు, అధికారులను ప్రశ్నించవచ్చు.
- కేంద్ర, రాష్ట్రాల ఖాతాలను సంకలనం చేసి, వార్షిక ఖాతాలను రాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్‌కు సమర్పించే బాధ్యత సెక్షన్ 10, 11 ఇస్తాయి.
ప్రభుత్వ నిధులు పొందే సంస్థల ఆడిట్ (సెక్షన్ 14)
- ఒక సంస్థకు ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో సంచిత నిధి నుంచి కనీసం ₹25 లక్షల గ్రాంటు లేదా రుణం వచ్చి, అది ఆ సంస్థ మొత్తం ఖర్చులో కనీసం 75 శాతం అయితే, ఆ సంస్థ రాబడులు, ఖర్చులన్నింటినీ కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు.
- ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో కనీసం ₹1 కోటి గ్రాంటు లేదా రుణం పొందిన సంస్థను రాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్ ముందస్తు ఆమోదంతో కాగ్ ఆడిట్ చేయవచ్చు.
ప్రభుత్వ కంపెనీలు, ఇతర సంస్థలు (సెక్షన్ 19, 20)
- ప్రభుత్వ కంపెనీల ఆడిట్ కంపెనీల చట్టం, 1956 ప్రకారం, చట్టబద్ధ కార్పొరేషన్ల ఆడిట్ వాటి సొంత చట్టాల ప్రకారం జరుగుతుంది.
- ఏ చట్టమూ కాగ్‌కు అప్పగించని సంస్థ ఆడిట్‌ను రాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్ కోరితే కాగ్ చేపట్టవచ్చు. ఆ అభ్యర్థన కాగ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాతే చేయాలి.
ఆర్టికల్ 279: నికర ఆదాయ ధ్రువీకరణ
- ఏదైనా పన్ను లేదా సుంకం వసూలు ఖర్చు తీసేశాక మిగిలేదే “నికర ఆదాయం”. ఒక ప్రాంతానికి చెందిన నికర ఆదాయాన్ని కాగ్ నిర్ధారించి ధ్రువీకరిస్తారు, ఆ సర్టిఫికెట్ అంతిమం.
కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య పన్నుల పంపకం గురించి ఆర్థిక సంఘం (ఆర్టికల్ 280) లో వివరంగా ఉంది.
ఆడిట్ నివేదికలు ఎక్కడికి వెళ్తాయి
ఆర్టికల్ 151
- కేంద్ర ఖాతాలకు సంబంధించిన కాగ్ నివేదికలు రాష్ట్రపతికి వెళ్తాయి. రాష్ట్రపతి వాటిని పార్లమెంటు ప్రతి సభ ముందు ఉంచేలా చూస్తారు.
- రాష్ట్ర ఖాతాలకు సంబంధించిన నివేదికలు గవర్నర్కు వెళ్తాయి. గవర్నర్ వాటిని రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచేలా చూస్తారు.
- ప్రభుత్వ కంపెనీలు, కార్పొరేషన్ల ఆడిట్ నివేదికలను ప్రభుత్వం పార్లమెంటు లేదా శాసనసభ ముందు ఉంచాలని DPC చట్టం సెక్షన్ 19A చెబుతుంది.
ప్రజా పద్దుల సంఘం (PAC)
- పార్లమెంటు ముందుకు వచ్చిన కాగ్ ఆడిట్ నివేదికలను పరిశీలించడమే PAC ప్రధాన విధి.
- ఇందులో 22 మందికి మించకుండా సభ్యులు ఉంటారు: 15 మంది లోక్‌సభ ఎన్నుకుంటుంది, 7 మందికి మించకుండా రాజ్యసభ నుంచి వస్తారు. పదవీకాలం ఒక ఏడాది.
- ఛైర్‌పర్సన్‌ను లోక్‌సభ స్పీకర్ నియమిస్తారు. 1967 నుంచి ఛైర్‌పర్సన్‌ను ప్రతిపక్షం నుంచి ఎంచుకుంటున్నారు.
- మంత్రులు PAC సభ్యులుగా ఉండకూడదు.
- PAC ఆలోచన 1921 లో మాంటేగు-చెమ్స్‌ఫర్డ్ సంస్కరణల తర్వాత వచ్చింది.
ఒక ఉదాహరణ: నివేదిక ప్రయాణం
ఒక రాష్ట్ర నీటిపారుదల శాఖ ఒక ప్రాజెక్టుపై రాష్ట్ర సంచిత నిధి నుంచి ఖర్చు చేసిందనుకుందాం. ఆ ఖర్చు చట్టబద్ధంగా అందుబాటులో ఉన్న డబ్బు నుంచే జరిగిందా, అనుమతి ఉన్న ప్రయోజనం కోసమే జరిగిందా అని సెక్షన్ 13 కింద కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు. ఆడిట్ బృందం సెక్షన్ 18 కింద శాఖ రికార్డులు అడిగి, అధికారులను ప్రశ్నిస్తుంది.
ఇది రాష్ట్ర ఖాతాలకు సంబంధించిన నివేదిక. కాబట్టి ఆర్టికల్ 151(2) ప్రకారం గవర్నర్కు వెళ్తుంది, రాష్ట్రపతికి కాదు. గవర్నర్ దాన్ని రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచేలా చూస్తారు. పరీక్షలో “రాష్ట్ర ఆడిట్ నివేదిక రాష్ట్రపతికి” అనే ఆప్షన్ ఉచ్చుగా రావచ్చు.
ఇదే ప్రాజెక్టు కోసం ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థకు ప్రభుత్వం గ్రాంటు ఇస్తే, ఆ సంస్థను కాగ్ ఆడిట్ చేయాలా వద్దా అనేది సెక్షన్ 14 లోని ₹25 లక్షలు, 75 శాతం షరతుల మీద ఆధారపడుతుంది.
పరీక్షల్లో తరచుగా వచ్చే గందరగోళాలు
ఈ ఐదు వాక్యాలూ తప్పు.
“కాగ్ పదవీకాలం రాజ్యాంగంలో ఉంది”
- 6 ఏళ్లు, 65 ఏళ్లు అనేవి 1971 DPC చట్టం సెక్షన్ 4 లో ఉన్నాయి. రాజ్యాంగం ఈ విషయాన్ని పార్లమెంటు చట్టానికి వదిలేసింది.
“కాగ్‌ను రాష్ట్రపతి తొలగిస్తారు కాబట్టి రాష్ట్రపతి ఇష్టంపై పదవి”
- తొలగింపు ఉత్తర్వు రాష్ట్రపతిదే. కానీ పార్లమెంటు ప్రత్యేక మెజారిటీ తీర్మానం లేకుండా అది సాధ్యం కాదు.
“రాష్ట్ర ఆడిట్ నివేదిక రాష్ట్రపతికి”
- గవర్నర్కు వెళ్తుంది (ఆర్టికల్ 151(2)).
“ఖాతాల రూపాన్ని కాగ్ నిర్ణయిస్తారు”
- కాగ్ సలహా ఇస్తారు, నిర్ణయం రాష్ట్రపతిది (ఆర్టికల్ 150).
“కాగ్ రాజీనామా ప్రధానమంత్రికి”
- DPC చట్టం సెక్షన్ 4 ప్రకారం రాజీనామా లేఖ రాష్ట్రపతికే.
నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి
నా అభిప్రాయం: కాగ్ టాపిక్‌ను రెండు భాగాలుగా విడదీసి చదవండి. “రాజ్యాంగంలో ఏముంది” (ఆర్టికల్ 148-151, 279) ఒక భాగం, “1971 చట్టంలో ఏముంది” (పదవీకాలం, జీతం, సెక్షన్ 13, 14 ఆడిట్ విధులు) మరో భాగం. కాగ్ మీద వచ్చే ఉచ్చు ప్రశ్నలు ఎక్కువగా ఈ రెండింటినీ కలిపేయడం మీదే నడుస్తాయి. పరిమితి: DPC చట్టాన్ని పార్లమెంటు కాలక్రమంలో సవరించింది. ఇక్కడి సెక్షన్ వివరాలు కాగ్ వెబ్‌సైట్‌లో ఇప్పుడు ఉన్న పాఠం నుంచి తీసుకున్నవి. ఏ సవరణ ఎప్పుడు వచ్చిందో ఈ వ్యాసం చెప్పదు. ప్రభుత్వ కంపెనీల ఆడిట్ నిబంధనలు కంపెనీల చట్టంపై ఆధారపడతాయి, ఆ భాగాన్ని లోతుగా చదివేవాళ్లు ప్రస్తుత కంపెనీల చట్టాన్ని కూడా చూడాలి.
పార్లమెంటు ఆర్థిక ప్రక్రియ, సంచిత నిధిపై భారమైన వ్యయం గురించి మనీ బిల్లు, ఆర్థిక బిల్లు తేడా లో వివరంగా రాశాను.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- కాగ్‌ను పదవి నుంచి తొలగించే విధానం గురించి రాజ్యాంగం ఏం చెబుతుంది? (A) రాష్ట్రపతి తన ఇష్టానుసారం తొలగించవచ్చు (B) సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అవే కారణాలపై తొలగించవచ్చు (C) లోక్‌సభ సాధారణ మెజారిటీ తీర్మానంతో తొలగించవచ్చు (D) సుప్రీంకోర్టు విచారణ నివేదికపై ప్రధానమంత్రి తొలగించవచ్చు
సమాధానం
(B) సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అవే కారణాలపై తొలగించవచ్చు. ఆర్టికల్ 148(1) కాగ్ తొలగింపును సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి తొలగింపుతో ముడిపెట్టింది. ఆర్టికల్ 124(4) ప్రకారం నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత కారణంగా, ప్రతి సభ ప్రత్యేక మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించిన తర్వాతే రాష్ట్రపతి తొలగింపు ఉత్తర్వు ఇస్తారు. రాష్ట్రపతి ఇష్టానుసారం పదవిలో ఉండేది మంత్రులు, కాగ్ కాదు. ఒక సభ సాధారణ మెజారిటీ సరిపోదు, రెండు సభల్లోనూ ప్రత్యేక మెజారిటీ కావాలి.
- ఒక కాగ్ పదవి చేపట్టిన నాలుగేళ్లకే 65 ఏళ్ల వయసుకు చేరారు. DPC చట్టం ప్రకారం ఆయన ఎప్పుడు పదవి నుంచి తప్పుకోవాలి? (A) 6 ఏళ్ల పదవీకాలం పూర్తయ్యాక (B) 65 ఏళ్ల వయసు వచ్చిన తేదీనే (C) 5 ఏళ్ల పదవీకాలం పూర్తయ్యాక (D) రాష్ట్రపతి నిర్ణయించిన తేదీన
సమాధానం
(B) 65 ఏళ్ల వయసు వచ్చిన తేదీనే. 1971 DPC చట్టం సెక్షన్ 4 ప్రకారం కాగ్ పదవి చేపట్టిన తేదీ నుంచి 6 ఏళ్లు పదవిలో ఉంటారు. కానీ ఆ 6 ఏళ్లు పూర్తికాకముందే 65 ఏళ్ల వయసు వస్తే, ఆ తేదీనే పదవి నుంచి తప్పుకోవాలి. ఇక్కడ నాలుగో ఏడాదికే 65 వచ్చింది కాబట్టి మిగిలిన పదవీకాలం ఉన్నా వయసు పరిమితే ముందు వర్తిస్తుంది.
- ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఖాతాలపై కాగ్ తయారుచేసిన ఆడిట్ నివేదిక ఎవరికి సమర్పిస్తారు? (A) రాష్ట్రపతికి (B) రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రికి (C) రాష్ట్ర గవర్నర్కు (D) పార్లమెంటు ప్రజా పద్దుల సంఘానికి
సమాధానం
(C) రాష్ట్ర గవర్నర్కు. ఆర్టికల్ 151(2) ప్రకారం రాష్ట్ర ఖాతాలకు సంబంధించిన కాగ్ నివేదికలు ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్కు వెళ్తాయి, గవర్నర్ వాటిని రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచేలా చూస్తారు. కేంద్ర ఖాతాల నివేదికలు మాత్రమే రాష్ట్రపతికి వెళ్తాయి (ఆర్టికల్ 151(1)). పార్లమెంటు PAC కేంద్ర నివేదికలను సభలో ఉంచిన తర్వాత పరిశీలిస్తుంది, నేరుగా నివేదికలు అందుకోదు. ముఖ్యమంత్రికి ఈ ప్రక్రియలో రాజ్యాంగ పాత్ర లేదు.
- కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఖాతాలు ఏ రూపంలో ఉండాలో ఆర్టికల్ 150 ప్రకారం ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? (A) కాగ్ స్వయంగా (B) కాగ్ సలహాపై రాష్ట్రపతి (C) ఆర్థిక సంఘం సలహాపై కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి (D) పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా
సమాధానం
(B) కాగ్ సలహాపై రాష్ట్రపతి. ఆర్టికల్ 150 ప్రకారం కేంద్ర, రాష్ట్రాల ఖాతాలు రాష్ట్రపతి నిర్ణయించే రూపంలో ఉండాలి, ఆ నిర్ణయం కాగ్ సలహాపై జరుగుతుంది. 42వ సవరణ (1976) చేర్చిన పాఠంలో “సంప్రదించిన తర్వాత” అనే మాటలు ఉండేవి, 44వ సవరణ (1978) వాటిని “సలహాపై” గా మార్చింది. నిర్ణయించే అధికారం రాష్ట్రపతిదే కాబట్టి ఆప్షన్ A తప్పు. పార్లమెంటు చట్టం విధులు, అధికారాలను నిర్ణయిస్తుంది (ఆర్టికల్ 149), ఖాతాల రూపాన్ని కాదు.
- ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థకు ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత సంచిత నిధి నుంచి ₹25 లక్షల గ్రాంటు వచ్చింది. అది ఆ సంస్థ మొత్తం ఖర్చులో 75 శాతం. DPC చట్టం సెక్షన్ 14(1) ప్రకారం ఏమవుతుంది? (A) ఆ సంస్థ రాబడులు, ఖర్చులన్నింటినీ కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు (B) రాష్ట్రపతి అనుమతి ఉంటేనే కాగ్ ఆడిట్ చేయవచ్చు (C) ₹1 కోటి దాటితేనే కాగ్ ఆడిట్ వర్తిస్తుంది (D) ఆ గ్రాంటు భాగాన్ని మాత్రమే కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు
సమాధానం
(A) ఆ సంస్థ రాబడులు, ఖర్చులన్నింటినీ కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు. సెక్షన్ 14(1) ప్రకారం ఒక సంస్థ ప్రభుత్వ గ్రాంట్లు లేదా రుణాలతో “గణనీయంగా” నడుస్తుంటే దాని రాబడులు, ఖర్చులన్నింటినీ కాగ్ ఆడిట్ చేస్తారు. ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో కనీసం ₹25 లక్షలు, అది మొత్తం ఖర్చులో కనీసం 75 శాతం అనే రెండు షరతులూ ఇక్కడ నెరవేరాయి. ₹1 కోటి, ముందస్తు ఆమోదం అనే షరతులు సెక్షన్ 14(2) కి సంబంధించినవి, అది వేరే నిబంధన. 14(1) షరతులు నెరవేరితే ఆడిట్ కాగ్ విధి, దానికి ముందస్తు ఆమోదం అవసరం లేదు. కాబట్టి B, C ఈ సందర్భానికి సరిపోవు.
- కాగ్ కార్యాలయ సిబ్బంది జీతాలు, భత్యాలు, పెన్షన్లను భారత సంచిత నిధిపై భారంగా చేయడం వల్ల కలిగే ప్రత్యక్ష ప్రభావం ఏమిటి? (A) ఆ వ్యయాన్ని కాగ్ స్వయంగా ఆమోదిస్తారు (B) ఆ వ్యయానికి రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలి (C) ఆ వ్యయం ఆగంతుక నిధి నుంచి వస్తుంది (D) ఆ వ్యయంపై పార్లమెంటు ఓటింగ్ ఉండదు
సమాధానం
(D) ఆ వ్యయంపై పార్లమెంటు ఓటింగ్ ఉండదు. ఆర్టికల్ 148(6) కాగ్ కార్యాలయ పరిపాలనా ఖర్చులను, సిబ్బంది జీతాలు, భత్యాలు, పెన్షన్లను సంచిత నిధిపై భారం చేసింది. సంచిత నిధిపై భారమైన వ్యయాన్ని పార్లమెంటు ఓటింగ్‌కు పెట్టరు, సభల్లో చర్చ మాత్రం జరగవచ్చు. దీనివల్ల ఏటా బడ్జెట్ ఓటింగ్ ద్వారా ప్రభుత్వం కాగ్ కార్యాలయంపై ఒత్తిడి తేవడం కుదరదు. ఈ ఖర్చు సంచిత నిధి నుంచే వస్తుంది కాబట్టి ఆప్షన్ C తప్పు.
- పదవీ విరమణ చేసిన ఒక కాగ్‌ను ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన ఆర్థిక సలహాదారుగా నియమించాలని భావించింది. రాజ్యాంగం ప్రకారం సరైనది ఏది? (A) రాష్ట్రపతి అనుమతిస్తే నియమించవచ్చు (B) రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పదవి కాబట్టి నియమించవచ్చు (C) పదవీ విరమణ తర్వాత కేంద్రంలో గానీ రాష్ట్రంలో గానీ ఏ పదవికీ ఆయన అర్హుడు కాదు (D) 6 ఏళ్ల విరామం తర్వాత నియమించవచ్చు
సమాధానం
(C) పదవీ విరమణ తర్వాత కేంద్రంలో గానీ రాష్ట్రంలో గానీ ఏ పదవికీ ఆయన అర్హుడు కాదు. ఆర్టికల్ 148(4) ప్రకారం పదవి నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత కాగ్ భారత ప్రభుత్వంలో గానీ, ఏ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో గానీ మరే పదవికీ అర్హుడు కాదు. ఈ నిషేధానికి రాష్ట్రపతి అనుమతి లేదా కాల విరామం వంటి మినహాయింపులు రాజ్యాంగంలో లేవు. భవిష్యత్ పదవి ఆశతో ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా ఆడిట్ చేసే ప్రలోభం లేకుండా చేయడమే దీని ఉద్దేశం.
- ఏ చట్టమూ కాగ్‌కు అప్పగించని ఒక సంస్థ ఖాతాలను కాగ్ ఆడిట్ చేయాలంటే DPC చట్టం సెక్షన్ 20 ప్రకారం ఏం జరగాలి? (A) ఆ సంస్థ బోర్డు స్వయంగా కాగ్‌ను కోరాలి (B) కాగ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాత రాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్ కోరాలి (C) లోక్‌సభ PAC తీర్మానం చేయాలి (D) సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించాలి
సమాధానం
(B) కాగ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాత రాష్ట్రపతి, గవర్నర్ లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్ కోరాలి. సెక్షన్ 20 ప్రకారం చట్టం ద్వారా కాగ్‌కు అప్పగించని సంస్థల ఆడిట్‌ను రాష్ట్రపతి, రాష్ట్ర గవర్నర్ లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంత అడ్మినిస్ట్రేటర్ కోరితే, అంగీకరించిన నిబంధనలపై కాగ్ చేపడతారు. ఈ అభ్యర్థన కాగ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాతే చేయాలి. సంస్థ తనంతట తాను కోరడం ఈ సెక్షన్‌లో లేదు. PAC కాగ్ నివేదికలను పరిశీలిస్తుంది కానీ ఆడిట్ బాధ్యత అప్పగించదు.
- పన్నులు, సుంకాల “నికర ఆదాయాన్ని” ధ్రువీకరించే అధికారం, దాని ప్రాధాన్యం గురించి సరైనది ఏది? (A) ఆర్థిక సంఘం ధ్రువీకరిస్తుంది, దాని సిఫారసు రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో అమలవుతుంది (B) కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ ధ్రువీకరిస్తుంది, పార్లమెంటు ఆమోదించాలి (C) కాగ్ ధ్రువీకరిస్తారు, ఆ సర్టిఫికెట్‌ను పార్లమెంటు సవరించవచ్చు (D) కాగ్ ధ్రువీకరిస్తారు, ఆ సర్టిఫికెట్ అంతిమం
సమాధానం
(D) కాగ్ ధ్రువీకరిస్తారు, ఆ సర్టిఫికెట్ అంతిమం. ఆర్టికల్ 279(1) ప్రకారం ఏదైనా పన్ను లేదా సుంకం వసూలు ఖర్చు తీసేయగా మిగిలేది నికర ఆదాయం. ఒక ప్రాంతానికి చెందిన నికర ఆదాయాన్ని కాగ్ నిర్ధారించి ధ్రువీకరిస్తారు, ఆ సర్టిఫికెట్ అంతిమమని అదే ఆర్టికల్ చెబుతుంది. ఆర్థిక సంఘం పన్నుల పంపకంపై సిఫారసులు చేస్తుంది, కానీ నికర ఆదాయ ధ్రువీకరణ దాని పని కాదు. కాగ్ పాత్ర సరైనదే అయినా ఆప్షన్ C సర్టిఫికెట్ అంతిమత్వాన్ని తప్పుగా చెబుతోంది.
- ప్రజా పద్దుల సంఘం (PAC) గురించి సరైన వాక్యం ఏది? (A) దీని ఛైర్‌పర్సన్‌ను రాజ్యసభ ఛైర్మన్ నియమిస్తారు (B) కేంద్ర మంత్రులు దీనిలో సభ్యులుగా ఉండవచ్చు (C) పార్లమెంటు ముందుకు వచ్చిన కాగ్ ఆడిట్ నివేదికలను పరిశీలించడం దీని ప్రధాన విధి (D) దీని సభ్యుల పదవీకాలం ఐదేళ్లు
సమాధానం
(C) పార్లమెంటు ముందుకు వచ్చిన కాగ్ ఆడిట్ నివేదికలను పరిశీలించడం దీని ప్రధాన విధి. కాగ్ నివేదికలు సభలో ఉంచిన తర్వాత వాటిని వివరంగా పరిశీలించేది PAC. దీని ఛైర్‌పర్సన్‌ను లోక్‌సభ స్పీకర్ నియమిస్తారు, 1967 నుంచి ఛైర్‌పర్సన్ ప్రతిపక్షం నుంచి ఉంటున్నారు. మంత్రులు PAC సభ్యులుగా ఉండకూడదు, సభ్యుల పదవీకాలం ఒక ఏడాది మాత్రమే. 15 మంది లోక్‌సభ నుంచి, 7 మందికి మించకుండా రాజ్యసభ నుంచి సభ్యులు ఉంటారు.
FAQ
కాగ్‌ను ఎవరు నియమిస్తారు, ఎలా తొలగిస్తారు?
రాష్ట్రపతి తన సంతకం, ముద్రతో కూడిన వారెంట్ ద్వారా నియమిస్తారు. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిని తొలగించే విధానంలో, అదే కారణాలపై (నిరూపితమైన దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్థత) మాత్రమే తొలగించవచ్చు.
కాగ్ పదవీకాలం ఎంత?
1971 DPC చట్టం సెక్షన్ 4 ప్రకారం పదవి చేపట్టిన తేదీ నుంచి 6 ఏళ్లు. ఈలోపు 65 ఏళ్ల వయసు వస్తే ఆ రోజే పదవి నుంచి తప్పుకోవాలి. ఏ సమయంలోనైనా రాష్ట్రపతికి లేఖ రాసి రాజీనామా చేయవచ్చు.
కాగ్ రాష్ట్ర ఖాతాల నివేదికను ఎవరికి ఇస్తారు?
ఆర్టికల్ 151(2) ప్రకారం రాష్ట్ర గవర్నర్కు ఇస్తారు. గవర్నర్ దాన్ని రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచేలా చూస్తారు. కేంద్ర ఖాతాల నివేదిక రాష్ట్రపతికి వెళ్తుంది.
కాగ్ పదవీ విరమణ తర్వాత ప్రభుత్వ పదవి చేపట్టవచ్చా?
చేపట్టకూడదు. ఆర్టికల్ 148(4) ప్రకారం పదవి నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వంలో గానీ, ఏ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో గానీ మరే పదవికీ కాగ్ అర్హుడు కాదు.
Sources
Runs ExamBadi, a study site for students preparing for competitive exams in Andhra Pradesh and Telangana.