ఆర్థిక సంఘం అంటే ఏమిటి, అది ఏం చేస్తుంది? ఆర్టికల్ 280, 15వ, 16వ ఆర్థిక సంఘాలు
Nookesh Karri ·· 14 min read
ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) ఆర్టికల్ 280 కింద రాష్ట్రపతి ప్రతి ఐదేళ్లకు, లేదా అవసరమైతే అంతకంటే ముందే, ఏర్పాటు చేసే రాజ్యాంగ సంస్థ. కేంద్రం వసూలు చేసే పన్నుల నికర ఆదాయంలో రాష్ట్రాలకు ఎంత వాటా ఇవ్వాలి (నిలువు పంపిణీ), ఆ వాటాను రాష్ట్రాల మధ్య ఎలా పంచాలి (క్షితిజ సమాంతర పంపిణీ), రాష్ట్రాలకు ఏ సూత్రాలపై గ్రాంట్లు ఇవ్వాలి, పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలకు నిధులు పెంచడానికి ఏం చేయాలి అనే విషయాలపై అది సిఫారసు చేస్తుంది. 16వ ఆర్థిక సంఘం 2026-27 నుంచి 2030-31 కాలానికి రాష్ట్రాల వాటాను 41 శాతంగా సిఫారసు చేసింది.
ఈ వ్యాసంలోని 16వ సంఘం వివరాలు 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక, సంపుటి I నుంచి, 15వ సంఘం వివరాలు తమిళనాడు ఆర్థిక శాఖ ప్రచురించిన 15వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక సారాంశం నుంచి తీసుకున్నవి.
ఆర్టికల్ 280: రాజ్యాంగం ఏం చెబుతుంది?
ఏర్పాటు, కూర్పు (280(1), 280(2))
- ఆర్టికల్ 280 పాఠం ప్రకారం రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన రెండేళ్లలోపు, ఆ తర్వాత ప్రతి ఐదో సంవత్సరం ముగిసేటప్పుడు లేదా రాష్ట్రపతి అవసరమనుకుంటే అంతకంటే ముందే ఆర్థిక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.
- సంఘంలో ఒక చైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులు ఉంటారు; అందరినీ రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. సభ్యుల అర్హతలు, ఎంపిక విధానాన్ని పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా నిర్ణయిస్తుంది; ఆ చట్టమే ఆర్థిక సంఘం (ఇతర నిబంధనలు) చట్టం, 1951.
సిఫారసు చేసే అంశాలు (280(3))
- (a) కేంద్రం, రాష్ట్రాల మధ్య పన్నుల నికర ఆదాయం పంపిణీ, రాష్ట్రాల మధ్య ఆ వాటాల కేటాయింపు.
- (b) భారత సంఘటిత నిధి నుంచి రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే సహాయ గ్రాంట్లను నిర్ణయించే సూత్రాలు.
- (bb), (c) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల వనరులు పెంచడానికి రాష్ట్ర సంఘటిత నిధిని పెంచే చర్యలు.
- (d) మంచి ఆర్థిక నిర్వహణ కోసం రాష్ట్రపతి అప్పగించే ఇతర ఏ అంశమైనా.
- ఆర్టికల్ 280(4) ప్రకారం సంఘం తన విధానాన్ని తానే నిర్ణయించుకుంటుంది; పార్లమెంట్ ఇచ్చే అధికారాలు దానికి ఉంటాయి.
కాలపరిమితి వాస్తవంలో
- ఆర్థిక సంఘం వెబ్‌సైట్ ప్రకారం సిఫారసులు ఇవ్వడానికి సంఘానికి సాధారణంగా రెండేళ్లు పడుతుంది.
- 15వ సంఘం సిఫారసులు 31 మార్చి 2026 వరకు ఆరేళ్ల కాలానికి వర్తించాయని కూడా అదే పేజీ చెబుతుంది. అంటే “ఐదేళ్లు” నియమం సాధారణమే కానీ మార్పులేనిది కాదు.
రాష్ట్రాలకు కేంద్ర నిధులు వచ్చే మూడు మార్గాలు
16వ సంఘం నివేదిక కేంద్రం నుంచి రాష్ట్రాలకు వనరులు వెళ్లే మూడు మార్గాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
| మార్గం | ఆర్టికల్ | ఆర్థిక సంఘం పాత్ర |
|---|---|---|
| పన్నుల వాటా (విభాజ్య నిధి) | 270(1) | వాటా శాతం, రాష్ట్రాల మధ్య పంపకం సిఫారసు చేస్తుంది |
| సహాయ గ్రాంట్లు | 275(1) | ఏ రాష్ట్రానికి ఎంత గ్రాంటో సిఫారసు చేస్తుంది |
| విచక్షణ గ్రాంట్లు (కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలు) | 282 | పాత్ర లేదు |
విభాజ్య నిధి అంటే?
- కేంద్ర పన్నుల ఆదాయం నుంచి సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు చెందే పన్నులు, వసూలు ఖర్చు తీసేయగా మిగిలేదే విభాజ్య నిధి (divisible pool). ఆర్టికల్ 270(1) ప్రకారం దీన్నే రాష్ట్రాలతో పంచుకుంటారు.
- ఆర్టికల్ 270 నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం సెస్ విధించి కేంద్రమే ఉంచుకోవడానికి, ఆర్టికల్ 271 సర్‌ఛార్జీ విధించడానికి అవకాశం ఇస్తాయి. 15వ సంఘం సారాంశం ప్రకారం 2018-19 లో ఇవి కేంద్ర స్థూల పన్ను రాబడిలో 19.9 శాతానికి పైగా ఉన్నాయి.
- ఆర్టికల్ 279 కింద CAG ధ్రువీకరించిన నికర ఆదాయ గణాంకాలను కేంద్రం ప్రతి ఏటా బహిరంగంగా ప్రకటించాలని 16వ సంఘం సిఫారసు చేసింది.
నిలువు పంపిణీ: రాష్ట్రాల వాటా ఎలా మారింది?
| ఆర్థిక సంఘం | విభాజ్య నిధిలో రాష్ట్రాల వాటా |
|---|---|
| 11వ | 29.5 శాతం |
| 12వ | 30.5 శాతం |
| 13వ | 32 శాతం |
| 14వ | 42 శాతం |
| 15వ | 41 శాతం |
| 16వ (2026-31) | 41 శాతం |
- 2019 లో జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం జమ్మూ కాశ్మీర్, లద్దాఖ్ అనే కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా విడిపోయింది. ఆ రెండు UT ల వాటా విభాజ్య నిధిలో సుమారు 1 శాతం ఉంటుందని భావించి, 15వ సంఘం మిగిలిన 28 రాష్ట్రాల వాటాను 41 శాతంగా నిర్ణయించింది.
- అందుకే 16వ సంఘం నివేదిక 15వ సంఘం నిర్ణయాన్ని “యథాతథ స్థితి కొనసాగింపు”గా వర్ణిస్తుంది.
- మొదటి నాలుగు సంఘాల కాలంలో (1952-69) ఆర్థిక సంఘం బదిలీలు కేంద్ర స్థూల పన్ను రాబడిలో సగటున 23.1 శాతం ఉండగా, చివరి రెండు సంఘాల కాలంలో 38.5 శాతానికి పెరిగాయి.
క్షితిజ సమాంతర పంపిణీ: రాష్ట్రాల మధ్య పంపకం
15వ, 16వ సంఘాల సూత్రాల పోలిక (బరువు శాతాల్లో)
| ప్రమాణం | 15వ సంఘం (2021-26) | 16వ సంఘం (2026-31) |
|---|---|---|
| జనాభా (2011 జనాభా లెక్కలు) | 15 | 17.5 |
| విస్తీర్ణం | 15 | 10 |
| అడవులు (15వ సంఘంలో అడవులు, పర్యావరణం) | 10 | 10 |
| ఆదాయ దూరం (16వ సంఘంలో తలసరి GSDP దూరం) | 45 | 42.5 |
| జనాభా పనితీరు (డెమోగ్రాఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్) | 12.5 | 10 |
| పన్ను, ఆర్థిక కృషి | 2.5 | లేదు |
| GDP కి రాష్ట్ర సహకారం | లేదు | 10 |
ఈ ప్రమాణాల అర్థం
- ఆదాయ దూరం అంటే తలసరి ఆదాయం తక్కువ ఉన్న రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా. రెండు సంఘాల్లోనూ అత్యధిక బరువు ఈ సమానత్వ ప్రమాణానిదే.
- 2011 జనాభా గణాంకాలే రాష్ట్రాల ప్రస్తుత అవసరాన్ని బాగా సూచిస్తాయని 15వ సంఘం అంగీకరించింది. అయినా జనాభా విషయంలో బాగా పనిచేసిన రాష్ట్రాలకు న్యాయం చేసి, ప్రోత్సహించడానికి జనాభా పనితీరుకు 12.5 శాతం బరువు ఇచ్చిందని దాని సారాంశం చెబుతుంది.
- 16వ సంఘం “పన్ను, ఆర్థిక కృషి” ప్రమాణాన్ని తీసేసి “GDP కి రాష్ట్ర సహకారం” అనే కొత్త ప్రమాణాన్ని 10 శాతం బరువుతో చేర్చింది. మొత్తం ఆరు ప్రమాణాలతో 28 రాష్ట్రాల వాటాలు లెక్కించింది.
కొన్ని రాష్ట్రాల వాటాలు (రాష్ట్రాలకు వెళ్లే మొత్తంలో శాతం)
| రాష్ట్రం | 15వ సంఘం | 16వ సంఘం |
|---|---|---|
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 4.047 | 4.217 |
| తెలంగాణ | 2.102 | 2.174 |
| ఉత్తరప్రదేశ్ | 17.939 | 17.619 |
| బీహార్ | 10.058 | 9.948 |
ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వాటాలు కొద్దిగా తగ్గగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వాటాలు స్వల్పంగా పెరిగాయి.
ఒక ఉదాహరణ: ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఎంత వస్తుంది?
ఇది అర్థం చేసుకోవడానికి నేను తీసుకున్న ఊహాత్మక అంకె; ఏ సంవత్సరపు వాస్తవ విభాజ్య నిధీ కాదు.
- ఒక సంవత్సరంలో విభాజ్య నిధి రూ. 1,00,000 కోట్లు అనుకుందాం. 16వ సంఘం సూత్రం ప్రకారం రాష్ట్రాలన్నింటికీ కలిపి 41 శాతం, అంటే రూ. 41,000 కోట్లు వెళ్తాయి.
- ఆంధ్రప్రదేశ్ వాటా 4.217 శాతం రూ. 41,000 కోట్లలో లెక్కించాలి, మొత్తం రూ. 1,00,000 కోట్లలో కాదు. 41,000 × 4.217 ÷ 100 = సుమారు రూ. 1,729 కోట్లు.
- తెలంగాణ వాటా 2.174 శాతం అదే రూ. 41,000 కోట్లలో, అంటే సుమారు రూ. 891.34 కోట్లు.
- పరీక్షలో సాధారణ తప్పు: రాష్ట్ర వాటా శాతాన్ని మొత్తం విభాజ్య నిధికి వర్తింపజేసి రూ. 4,217 కోట్లు అనడం.
గ్రాంట్లు, స్థానిక సంస్థలు: 16వ సంఘం సిఫారసులు
రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు లేవు
- 15వ సంఘం సిఫారసు చేసిన రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు 2025-26 నాటికి దాదాపు సున్నాకు తగ్గాయి. ఆ ధోరణిని కొనసాగిస్తూ 16వ సంఘం రాష్ట్రాలకు రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు సిఫారసు చేయలేదు; రంగాల వారీ, రాష్ట్రాల వారీ ప్రత్యేక గ్రాంట్లు కూడా ఇవ్వలేదు.
- ఈ గ్రాంట్లను ముందే ఆశించడం వల్ల సబ్సిడీల హేతుబద్ధీకరణ, పన్ను పాలన మెరుగుదల వంటి కష్టమైన సంస్కరణలపై రాష్ట్రాల ఆసక్తి తగ్గుతుందని సంఘం కారణం చెప్పింది.
స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లు
- 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు సక్రమంగా ఏర్పడిన గ్రామీణ, పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు మొత్తం రూ. 7,91,493 కోట్ల గ్రాంట్లు సిఫారసు చేసింది. గ్రామీణ, పట్టణ సంస్థల మధ్య 60:40 నిష్పత్తి, ప్రాథమిక, పనితీరు భాగాల మధ్య 80:20 నిష్పత్తి.
- గ్రాంట్ పొందాలంటే స్థానిక సంస్థలు రాజ్యాంగం ప్రకారం సక్రమంగా ఏర్పడి ఉండాలి, రాష్ట్రాలు ఐదేళ్లకోసారి రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాన్ని తప్పక ఏర్పాటు చేయాలి.
- రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను ఆర్టికల్స్ 243I, 243Y తప్పనిసరి చేశాయి. ఆర్టికల్ 280(3)(bb), (c) లలోని “రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా” అనే మాటలను రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తొలగించాలని 16వ సంఘం సిఫారసు చేసింది.
16వ ఆర్థిక సంఘం: ముఖ్య తేదీలు
- 16వ సంఘం నివేదిక సంపుటి II లోని నోటిఫికేషన్ S.O. 5533(E) ప్రకారం 31 డిసెంబర్ 2023 న రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఈ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. నీతి ఆయోగ్ మాజీ వైస్ చైర్మన్ డాక్టర్ అరవింద్ పనగరియా చైర్మన్; రిత్విక్ రంజనం పాండే కార్యదర్శి.
- మొదట 31 అక్టోబర్ 2025 లోపు నివేదిక ఇవ్వాలని నిర్దేశించారు; 10 అక్టోబర్ 2025 నోటిఫికేషన్ ఆ గడువును 30 నవంబర్ 2025 కు పొడిగించింది. నివేదికపై చైర్మన్ 10 నవంబర్ 2025 న సంతకం చేశారు.
- నివేదిక 1 ఏప్రిల్ 2026 నుంచి ఐదేళ్లకు, అంటే 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు వర్తిస్తుంది. 1951 నుంచి ఈ ఆదేశం కింద ఏర్పడిన సంఘాల్లో ఇది పదహారవది.
- 15వ సంఘం తన తుది నివేదికను 9 నవంబర్ 2020 న రాష్ట్రపతికి సమర్పించింది.
తరచూ కలిగే గందరగోళాలు
- ఆర్థిక సంఘం, నీతి ఆయోగ్ ఒకటి కాదు. ఆర్థిక సంఘం ఆర్టికల్ 280 కింద ఏర్పడే రాజ్యాంగ సంస్థ; ఆర్టికల్ 282 కింద ఇచ్చే కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల నిధుల్లో దానికి పాత్ర లేదు.
- 41 శాతం, 4.217 శాతం వేర్వేరు స్థాయిలు. మొదటిది విభాజ్య నిధిలో రాష్ట్రాలన్నింటి వాటా, రెండోది ఆ వాటాలో ఆంధ్రప్రదేశ్ భాగం.
- 42 నుంచి 41 కి తగ్గడం రాష్ట్రాలకు కోత కాదు. అది జమ్మూ కాశ్మీర్ UT గా మారడం వల్ల చేసిన సర్దుబాటు.
- రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం వేరు. అది ఆర్టికల్స్ 243I, 243Y కింద రాష్ట్ర స్థాయిలో ఏర్పడుతుంది. పంచాయతీల వైపు నుంచి ఈ అంశం పంచాయతీరాజ్ రాజ్యాంగ సవరణ లో ఉంది.
- సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలు పంచుకోరు. అవి విభాజ్య నిధిలో భాగం కావు.
నా సూచన, ఒక పరిమితి
నా సూచన: ఆర్థిక సంఘం ప్రశ్నలకు రెండు పట్టికలే చాలు. ఒకటి 11వ నుంచి 16వ సంఘం వరకు నిలువు వాటాల (29.5, 30.5, 32, 42, 41, 41) వరుస. రెండోది 15వ, 16వ సంఘాల ప్రమాణాల బరువుల పోలిక. “ఏ ప్రమాణం కొత్తది, ఏది తీసేశారు, ఏ సంఘం 42 ఇచ్చింది” లాంటి ప్రశ్నలన్నీ ఈ రెండింటి నుంచే వస్తాయి. ఈ నిధుల ప్రభావం రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లపై ఎలా ఉంటుందో ఫిస్కల్ లోటు, రెవెన్యూ లోటు తేడా లో, పన్నుల వైపు నుంచి GST వివరణ లో చూడండి.
పరిమితి: ఇక్కడి 16వ సంఘం అంకెలు దాని నివేదికలోని సిఫారసులు. కేంద్రం వాటిలో ఏవి ఆమోదించిందో తెలిపే చర్య నివేదిక (Action Taken Report) వివరాలు ఈ వ్యాసంలో లేవు; పరీక్షకు ముందు దాన్ని విడిగా సరిచూసుకోండి. విపత్తు నిర్వహణ నిధులపై సిఫారసులను కూడా ఇక్కడ వివరించలేదు. మరిన్ని ఆర్థిక అంశాల కోసం భూగోళశాస్త్రం, ఆర్థిక వ్యవస్థ విభాగం చూడండి.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- కేంద్రం కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల ద్వారా రాష్ట్రాలకు ఇచ్చే విచక్షణ గ్రాంట్లు ఏ ఆర్టికల్ కిందకు వస్తాయి, వాటిలో ఆర్థిక సంఘం పాత్ర ఏమిటి? (A) ఆర్టికల్ 275(1); ఆర్థిక సంఘం మొత్తాన్ని సిఫారసు చేస్తుంది (B) ఆర్టికల్ 270(1); ఆర్థిక సంఘం శాతాన్ని నిర్ణయిస్తుంది (C) ఆర్టికల్ 282; ఆర్థిక సంఘానికి పాత్ర లేదు (D) ఆర్టికల్ 280(3)(d); రాష్ట్రపతి అప్పగిస్తేనే ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేస్తుంది
సమాధానం
(C) ఆర్టికల్ 282; ఆర్థిక సంఘానికి పాత్ర లేదు. 16వ సంఘం నివేదిక కేంద్రం నుంచి రాష్ట్రాలకు నిధులు వెళ్లే మూడు మార్గాలను వివరిస్తుంది: ఆర్టికల్ 270(1) కింద పన్నుల వాటా, 275(1) కింద సహాయ గ్రాంట్లు, 282 కింద విచక్షణ గ్రాంట్లు. మొదటి రెండింటిలో ఆర్థిక సంఘం సిఫారసు చేస్తుంది. 282 కింద ఎక్కువగా కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల ద్వారా ఇచ్చే నిధుల స్వభావం, పరిమాణంపై సంఘానికి పాత్ర లేదని నివేదికే స్పష్టంగా చెబుతుంది. అయితే అవి రాష్ట్రాల మొత్తం వనరుల్లో చేరతాయి కాబట్టి తన సిఫారసుల సమయంలో సంఘం వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది.
- ఆర్టికల్ 280(1) ప్రకారం ఆర్థిక సంఘం కూర్పు ఏది? (A) ఒక చైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులు (B) ఒక చైర్మన్, ఇద్దరు ఇతర సభ్యులు (C) ఒక చైర్మన్, ఆరుగురు ఇతర సభ్యులు (D) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి అధ్యక్షతన అన్ని రాష్ట్రాల ఆర్థిక మంత్రులు
సమాధానం
(A) ఒక చైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులు. ఆర్టికల్ 280(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతి నియమించే చైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులతో ఆర్థిక సంఘం ఏర్పడుతుంది. సభ్యుల అర్హతలు, ఎంపిక విధానాన్ని ఆర్టికల్ 280(2) కింద పార్లమెంట్ చట్టంతో నిర్ణయిస్తుంది. కేంద్ర, రాష్ట్ర ఆర్థిక మంత్రులతో కూడిన కూర్పు ఆర్థిక సంఘానిది కాదు; అది స్వతంత్ర నిపుణుల సంఘం. 16వ సంఘం నోటిఫికేషన్‌లో కూడా మొదట చైర్మన్‌ను ప్రకటించి సభ్యులను విడిగా నోటిఫై చేశారు.
- కేంద్రం ఒక నిర్దిష్ట ప్రయోజనం కోసం కొత్త సెస్ విధించింది. ఆ సెస్ ఆదాయం రాష్ట్రాలతో పంచుకునే విభాజ్య నిధిలో చేరుతుందా? (A) చేరుతుంది, ఆర్థిక సంఘం చెప్పిన 41 శాతం రాష్ట్రాలకు వెళ్తుంది (B) చేరదు, సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలను విభాజ్య నిధి నుంచి మినహాయిస్తారు (C) సెస్ పేరుతో వసూలైతే సగం మాత్రమే చేరుతుంది (D) రాష్ట్రాల శాసనసభలు ఆమోదిస్తే చేరుతుంది
సమాధానం
(B) చేరదు, సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలను విభాజ్య నిధి నుంచి మినహాయిస్తారు. 16వ సంఘం నివేదిక ప్రకారం ఆర్టికల్ 270(1) కింద పంచుకునే కేంద్ర పన్నుల ఆదాయం నుంచి సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలు, UT ల పన్నులు, వసూలు ఖర్చు మినహాయిస్తారు. 15వ సంఘం సారాంశం కూడా ఆర్టికల్ 270 సెస్‌ను కేంద్రమే ఉంచుకోవడానికి, ఆర్టికల్ 271 సర్‌ఛార్జీకి అవకాశం ఇస్తాయని, ఇవి విభాజ్య నిధిలో భాగం కావని చెబుతుంది. అందుకే సెస్సుల వాటా పెరిగితే కేంద్ర పన్నుల ఆదాయం పెరిగినా రాష్ట్రాలకు వచ్చే వాటా ఆ మేరకు పెరగదు. 2018-19 లో ఇవి స్థూల పన్ను రాబడిలో 19.9 శాతానికి పైగా ఉన్నాయి.
- 14వ ఆర్థిక సంఘం 42 శాతం ఇవ్వగా 15వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాల వాటాను 41 శాతంగా నిర్ణయించడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి? (A) కేంద్ర ప్రభుత్వ రక్షణ వ్యయం పెరగడం (B) రాష్ట్రాల రెవెన్యూ లోటు తగ్గడం (C) సెస్సులను విభాజ్య నిధిలో చేర్చడం (D) జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా మారడం వల్ల సుమారు 1 శాతం సర్దుబాటు
సమాధానం
(D) జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలుగా మారడం వల్ల సుమారు 1 శాతం సర్దుబాటు. 2019 లో జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం జమ్మూ కాశ్మీర్, లద్దాఖ్ అనే UT లుగా విడిపోయింది. ఆ UT ల వాటా విభాజ్య నిధిలో సుమారు 1 శాతం ఉంటుందని భావించి 15వ సంఘం మిగిలిన 28 రాష్ట్రాలకు 41 శాతం నిర్ణయించిందని 16వ సంఘం నివేదిక చెబుతుంది. అందుకే దాన్ని “యథాతథ స్థితి కొనసాగింపు”గా నివేదిక వర్ణించింది. రక్షణ వ్యయం గురించి ఈ మూలాలు ఈ కోతకు కారణంగా ఏమీ చెప్పలేదు, సెస్సులు ఇప్పటికీ విభాజ్య నిధికి బయటే ఉన్నాయి.
- 15వ ఆర్థిక సంఘం సూత్రంలో లేకుండా 16వ ఆర్థిక సంఘం కొత్తగా చేర్చిన ప్రమాణం ఏది? (A) GDP కి రాష్ట్ర సహకారం (B) పన్ను, ఆర్థిక కృషి (C) జనాభా పనితీరు (D) విస్తీర్ణం
సమాధానం
(A) GDP కి రాష్ట్ర సహకారం. 16వ సంఘం ఆరు ప్రమాణాలు వాడింది: జనాభా, జనాభా పనితీరు, విస్తీర్ణం, అడవులు, తలసరి GSDP దూరం, GDP కి రాష్ట్ర సహకారం; చివరిదానికి 10 శాతం బరువు ఇచ్చింది. 15వ సంఘం సూత్రంలో ఈ ప్రమాణం లేదు; దానికి బదులు 2.5 శాతం బరువుతో “పన్ను, ఆర్థిక కృషి” ఉండేది, దాన్ని 16వ సంఘం తీసేసింది. జనాభా పనితీరు, విస్తీర్ణం రెండు సంఘాల్లోనూ ఉన్నాయి, బరువులు మాత్రమే మారాయి.
- 16వ ఆర్థిక సంఘం సూత్రంలో అత్యధిక బరువు ఉన్న ప్రమాణం ఏది, దాని ప్రభావం ఏమిటి? (A) జనాభా; ఎక్కువ జనాభా ఉన్న రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా (B) విస్తీర్ణం; పెద్ద రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా (C) తలసరి GSDP దూరం; తలసరి ఆదాయం తక్కువ ఉన్న రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా (D) GDP కి రాష్ట్ర సహకారం; ఎక్కువ ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా
సమాధానం
(C) తలసరి GSDP దూరం; తలసరి ఆదాయం తక్కువ ఉన్న రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా. 16వ సంఘం పట్టిక 8.8 ప్రకారం తలసరి GSDP దూరానికి 42.5 శాతం బరువు ఉంది; ఇదే అత్యధికం. ఈ ప్రమాణం సమానత్వం కోసం: తలసరి ఆదాయం తక్కువ ఉన్న రాష్ట్రానికి ఎక్కువ వాటా వస్తుంది. జనాభాకు 17.5 శాతం, GDP సహకారానికి 10 శాతం, విస్తీర్ణానికి 10 శాతం మాత్రమే. 15వ సంఘంలో కూడా ఆదాయ దూరమే 45 శాతంతో అగ్రస్థానంలో ఉంది.
- ఒక సంవత్సరంలో విభాజ్య నిధి రూ. 1,00,000 కోట్లు అనుకుంటే, 16వ ఆర్థిక సంఘం సూత్రం ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సుమారు ఎంత వస్తుంది? (A) రూ. 4,217 కోట్లు (B) రూ. 7,175 కోట్లు (C) రూ. 1,729 కోట్లు (D) రూ. 891 కోట్లు
సమాధానం
(C) రూ. 1,729 కోట్లు. మొదట విభాజ్య నిధిలో రాష్ట్రాల వాటా 41 శాతం తీసుకోవాలి: రూ. 1,00,000 కోట్లలో అది రూ. 41,000 కోట్లు. ఆంధ్రప్రదేశ్ వాటా 4.217 శాతం ఈ రూ. 41,000 కోట్లలోనిది, కాబట్టి సుమారు రూ. 1,729 కోట్లు. రాష్ట్ర వాటాను నేరుగా మొత్తం నిధికి వర్తింపజేస్తే రూ. 4,217 కోట్లు అనే తప్పు జవాబు వస్తుంది. రూ. 891 కోట్లు ఇదే లెక్కలో తెలంగాణకు వచ్చే మొత్తం (2.174 శాతం).
- 16వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్ల విషయంలో ఏం సిఫారసు చేసింది? (A) 15వ సంఘం కంటే రెట్టింపు మొత్తం సిఫారసు చేసింది (B) రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లను సిఫారసు చేయలేదు (C) ప్రత్యేక హోదా రాష్ట్రాలకు మాత్రమే సిఫారసు చేసింది (D) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల సిఫారసుల ఆధారంగా ఇవ్వాలని చెప్పింది
సమాధానం
(B) రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లను సిఫారసు చేయలేదు. 15వ సంఘం ఇచ్చిన రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు 2025-26 నాటికి దాదాపు సున్నాకు తగ్గే ధోరణిలో ఉన్నాయి; ఆ ధోరణిని కొనసాగిస్తూ 16వ సంఘం వీటిని సిఫారసు చేయలేదు. రంగాల వారీ, రాష్ట్రాల వారీ ప్రత్యేక గ్రాంట్లను కూడా ఇవ్వలేదు. ఈ గ్రాంట్లను ముందే ఆశించడం సబ్సిడీల హేతుబద్ధీకరణ వంటి కష్టమైన సంస్కరణలపై రాష్ట్రాల ఆసక్తిని తగ్గిస్తుందని సంఘం కారణం చెప్పింది. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల సిఫారసులు స్థానిక సంస్థల నిధులకు సంబంధించినవి, రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లకు కాదు.
- ఆర్టికల్ 280(3)(bb), (c) ప్రకారం పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల కోసం ఆర్థిక సంఘం సిఫారసులు దేని ఆధారంగా ఉండాలి, దీనిపై 16వ సంఘం ఏం సూచించింది? (A) నీతి ఆయోగ్ నివేదిక ఆధారంగా; ఆ నిబంధన కొనసాగాలని చెప్పింది (B) జనాభా లెక్కల ఆధారంగా; దాన్ని 2026 అంచనాలతో మార్చాలని చెప్పింది (C) గ్రామసభ తీర్మానాల ఆధారంగా; వాటిని తప్పనిసరి చేయాలని చెప్పింది (D) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా; ఆ మాటలను రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తొలగించాలని చెప్పింది
సమాధానం
(D) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా; ఆ మాటలను రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తొలగించాలని చెప్పింది. ఆర్టికల్ 280(3)(bb), (c) రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా రాష్ట్ర సంఘటిత నిధిని పెంచే చర్యలను సిఫారసు చేయమని ఆర్థిక సంఘాన్ని కోరుతాయి. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను ఆర్టికల్స్ 243I, 243Y తప్పనిసరి చేశాయి. 16వ సంఘం ఈ “రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ఆధారంగా” అనే మాటలను రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తొలగించాలని సిఫారసు చేసింది. నీతి ఆయోగ్ రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను అధ్యయనం చేసి వాటి మంచి పద్ధతులపై సంకలనం ప్రచురించవచ్చని మాత్రమే అదే నివేదిక సూచించింది.
- 15వ ఆర్థిక సంఘం “జనాభా పనితీరు” ప్రమాణానికి 12.5 శాతం బరువు ఇవ్వడానికి కారణం ఏమిటి? (A) 2011 జనాభా ఆధారంగా లెక్కిస్తూనే, జనాభా విషయంలో బాగా పనిచేసిన రాష్ట్రాలకు న్యాయం చేసి ప్రోత్సహించడం (B) ఎక్కువ జనాభా ఉన్న రాష్ట్రాలకు అదనపు వాటా ఇవ్వడం (C) అడవుల విస్తీర్ణం ఎక్కువ ఉన్న రాష్ట్రాలకు పరిహారం ఇవ్వడం (D) పన్నుల వసూలులో మెరుగైన రాష్ట్రాలకు బహుమతి ఇవ్వడం
సమాధానం
(A) 2011 జనాభా ఆధారంగా లెక్కిస్తూనే, జనాభా విషయంలో బాగా పనిచేసిన రాష్ట్రాలకు న్యాయం చేసి ప్రోత్సహించడం. 2011 జనాభా గణాంకాలు రాష్ట్రాల ప్రస్తుత అవసరాన్ని బాగా సూచిస్తాయని 15వ సంఘం అంగీకరించింది. అయినా జనాభా విషయంలో బాగా పనిచేసిన రాష్ట్రాలకు న్యాయం చేసి, ప్రోత్సహించడానికి 12.5 శాతం బరువు జనాభా పనితీరుకు ఇచ్చిందని సారాంశం చెబుతుంది. ఎక్కువ జనాభాకు వాటా ఇచ్చేది “జనాభా” ప్రమాణం, ఈ ప్రమాణం కాదు. పన్ను వసూలు కృషికి వేరుగా 2.5 శాతం బరువు ఉండేది.
- 16వ ఆర్థిక సంఘం సిఫారసుల ప్రకారం రాష్ట్రాలు స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లు పొందడానికి పెట్టిన ప్రవేశ షరతుల్లో ఒకటి ఏది? (A) రాష్ట్రం రెవెన్యూ మిగులు సాధించాలి (B) రాష్ట్రం ఐదేళ్లకోసారి రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాన్ని తప్పక ఏర్పాటు చేయాలి (C) రాష్ట్రంలో ప్రతి పంచాయతీకి నీతి ఆయోగ్ ఆమోదం ఉండాలి (D) రాష్ట్రం కొత్త సెస్ విధించాలి
సమాధానం
(B) రాష్ట్రం ఐదేళ్లకోసారి రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాన్ని తప్పక ఏర్పాటు చేయాలి. 16వ సంఘం స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లకు మూడు ప్రవేశ షరతులు పెట్టింది: రాజ్యాంగ భాగాలు IX, IXA ప్రకారం సక్రమంగా ఏర్పడిన స్థానిక సంస్థలు, ఆడిట్ చేసిన లెక్కలు ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటు, రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం సక్రమ ఏర్పాటు. రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘం నివేదికపై చర్య నివేదికను ఆరు నెలల్లో శాసనసభ ముందు ఉంచడం కూడా అదే షరతులో భాగం. రెవెన్యూ మిగులు అనేది ఈ షరతుల్లో లేదు. మొత్తం 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు రూ. 7,91,493 కోట్ల స్థానిక సంస్థల గ్రాంట్లు ఈ షరతులకు లోబడి ఉంటాయి.
- 16వ ఆర్థిక సంఘాన్ని ఎప్పుడు ఏర్పాటు చేశారు, దాని సిఫారసులు ఏ కాలానికి వర్తిస్తాయి? (A) 31 డిసెంబర్ 2023 న; 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు (B) 9 నవంబర్ 2020 న; 2021-22 నుంచి 2025-26 వరకు (C) 10 నవంబర్ 2025 న; 2021-22 నుంచి 2025-26 వరకు (D) 31 డిసెంబర్ 2023 న; 2025-26 నుంచి 2030-31 వరకు
సమాధానం
(A) 31 డిసెంబర్ 2023 న; 2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు. నోటిఫికేషన్ S.O. 5533(E) ద్వారా 31 డిసెంబర్ 2023 న రాష్ట్రపతి 16వ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు; అది 1 ఏప్రిల్ 2026 నుంచి ఐదేళ్ల కాలానికి నివేదిక ఇవ్వాలి. 9 నవంబర్ 2020 అనేది 15వ సంఘం తుది నివేదిక సమర్పించిన తేదీ, 2021-26 దాని కాలం. 10 నవంబర్ 2025 న 16వ సంఘం చైర్మన్ నివేదికపై సంతకం చేశారు; అది ఏర్పాటు తేదీ కాదు.
FAQ
ఆర్థిక సంఘాన్ని ఎవరు, ఎప్పుడు ఏర్పాటు చేస్తారు?
ఆర్టికల్ 280(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతి ప్రతి ఐదో సంవత్సరం ముగిసేటప్పుడు లేదా అవసరమనుకుంటే అంతకంటే ముందే ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇందులో ఒక చైర్మన్, నలుగురు ఇతర సభ్యులు ఉంటారు.
16వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు ఎంత వాటా సిఫారసు చేసింది?
2026-27 నుంచి 2030-31 వరకు కేంద్ర విభాజ్య పన్నుల నిధిలో రాష్ట్రాల వాటాను 41 శాతంగానే కొనసాగించాలని సిఫారసు చేసింది. 15వ ఆర్థిక సంఘం కూడా 41 శాతమే ఇచ్చింది.
16వ ఆర్థిక సంఘంలో ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వాటా ఎంత?
రాష్ట్రాలకు వెళ్లే మొత్తంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ వాటా 4.217 శాతం, తెలంగాణ వాటా 2.174 శాతం. 15వ ఆర్థిక సంఘంలో ఇవి వరుసగా 4.047, 2.102 శాతం.
సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలు రాష్ట్రాలతో పంచుకుంటారా?
లేదు. ఆర్టికల్ 270(1) ప్రకారం పంచుకునే విభాజ్య నిధి నుంచి సెస్సులు, సర్‌ఛార్జీలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల పన్నులు, వసూలు ఖర్చు మినహాయిస్తారు.
Sources
Runs ExamBadi, a study site for students preparing for competitive exams in Andhra Pradesh and Telangana.