ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యవసాయం, చేతివృత్తులు మరియు వాణిజ్యం

హరప్పా నాగరికత వ్యవసాయ మిగులుపై ఆధారపడిన వర్తక వాణిజ్య ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.

• వ్యవసాయం మరియు పంటలు:
  1. నదీ వరద మైదానాల్లోని సారవంతమైన ఒండ్రు నేలల్లో నవంబరులో విత్తనాలు చల్లి, ఏప్రిల్‌లో కోతలు కోసేవారు.
  2. ప్రధాన ఆహార పంటలు: గోధుమ మరియు బార్లీ.
  3. ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటిసారిగా పత్తిని (Cotton) పండించిన ఘనత హరప్పన్లదే; అందుకే గ్రీకులు పత్తిని 'సిండన్' (Sindon - సింధు నుండి వచ్చినది) అని పిలిచారు.
  4. లోథాల్, రంగాపూర్‌లలో మాత్రమే వరి పండించిన ఆనవాళ్లు (Rice husk) లభించాయి.
• పశుసంపద మరియు లోహ పరిజ్ఞానం:
  1. మూపురం ఉన్న ఎద్దు (Humped bull), గేదెలు, గొర్రెలు, మేకలు, పందులు, ఒంటెలను పెంచారు.
  2. వీరికి 'సింహం' ఉనికి పూర్తిగా తెలియదు; 'గుర్రం' నిత్య జీవితంలో వాడబడలేదు.
  3. రాగి మరియు తగరం (Tin) కలిపి కాంస్యం (Bronze) తయారుచేసే సాంకేతికత వీరికి తెలుసు; అయితే వీరికి ఇనుము (Iron) గురించి ఏమాత్రం తెలియదు.
• దేశీయ మరియు విదేశీ వాణిజ్యం:
  1. నాణేలు లేవు; అంతర్గత, విదేశీ వాణిజ్యం పూర్తిగా వస్తుమార్పిడి పద్ధతిలోనే (Barter System) సాగింది.
  2. మెసొపొటేమియా సుమేరియన్ శాసనాలు హరప్పా ప్రాంతాన్ని 'మెలూహా' (Meluhha) అని పేర్కొన్నాయి.
  3. వాణిజ్య మధ్యవర్తిత్వ కేంద్రాలుగా 'దిల్మున్' (బహ్రెయిన్), 'మకాన్' (ఒమన్ తీరం) వ్యవహరించాయి.
  4. ముడిసరుకుల దిగుమతులు: రాగి (రాజస్థాన్‌లోని ఖేత్రి గనులు, ఒమన్), బంగారం (కర్ణాటకలోని కోలార్), వెండి (ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పర్షియా), లాపిస్ లాజులీ నీలమణులు (ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని బదక్షాన్).
• తూనికలు మరియు కొలతలు:
  1. ఘనాకారంలో ఉన్న చెర్ట్ (Chert) రాతి తూనికలను వాడారు; ఇవి ప్రధానంగా 16 యొక్క గుణిజాలుగా (16, 64, 160, 320, 640...) ద్వియాంశ పద్ధతిలో ఉండేవి.