ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 అంటే ఏమిటి? APPSC పరీక్షలకు ఎందుకు ముఖ్యం?

ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 (చట్టం నం. 6, 2014) ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ అనే రెండు రాష్ట్రాలుగా విభజించిన పార్లమెంటు చట్టం. దీనికి 2014 మార్చి 1న రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది; 2014 జూన్ 2 నుంచి తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది. రాజధాని, చట్టసభల సీట్లు, హైకోర్టు, ఆస్తులు-అప్పులు, నదీ జలాలు, పోలవరం, కేంద్ర సంస్థలు వంటి విభజన తర్వాతి సమస్యలన్నీ ఈ చట్టంలోంచే వస్తాయి. అందుకే APPSC గ్రూప్-1 ప్రిలిమ్స్, మెయిన్స్ సిలబస్‌లో దీన్ని పేరుతో సహా ప్రస్తావించారు.

ఈ వ్యాసంలోని సెక్షన్లు, సంఖ్యలు అన్నీ గెజిట్‌లో ప్రచురించిన చట్టం అసలు పాఠం నుంచి తీసుకున్నవి. ఆ తర్వాత వచ్చిన సవరణ చట్టం నం. 19, 2014 ను కూడా చూశాం.

చట్టం ప్రాథమిక వివరాలు

బిల్లు నుంచి చట్టం వరకు

• PRS బిల్లు సారాంశం ప్రకారం ఈ బిల్లును 2014 ఫిబ్రవరి 13న అప్పటి కేంద్ర హోం మంత్రి సుశీల్ కుమార్ షిండే లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు.
• పార్లమెంటు ఆమోదం తర్వాత 2014 మార్చి 1న రాష్ట్రపతి సంతకం చేశారు. అదే రోజు ఇది గెజిట్‌లో చట్టం నం. 6 గా ప్రచురితమైంది.

అపాయింటెడ్ డే

• సెక్షన్ 2(a) ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం గెజిట్ నోటిఫికేషన్ ద్వారా నిర్ణయించే రోజే “అపాయింటెడ్ డే”. చట్టంలో ఎక్కువ నిబంధనలు “ఆ రోజు నుంచి” అమల్లోకి వస్తాయి.
• కేంద్ర హోం శాఖ 2014 మార్చి 4న S.O. 655(E) నోటిఫికేషన్‌తో 2014 జూన్ 2ను అపాయింటెడ్ డేగా ప్రకటించిందని కేంద్రం జారీ చేసిన రిమూవల్ ఆఫ్ డిఫికల్టీస్ ఆర్డర్ చెబుతుంది.

చట్టం నిర్మాణం

• చట్టంలో 12 భాగాలు (Part I నుంచి Part XII), 108 సెక్షన్లు, 13 షెడ్యూళ్లు ఉన్నాయి.
• జనాభా నిష్పత్తి అంటే 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 58.32 : 41.68 (ఆంధ్రప్రదేశ్ : తెలంగాణ) అని సెక్షన్ 2(h) నిర్వచించింది. బయటి రాష్ట్రాల్లోని ఆస్తులు, హైకోర్టు జడ్జీల జీతభత్యాలు ఈ నిష్పత్తిలోనే పంచాలి.

తెలంగాణ ఏర్పాటు, భూభాగం

సెక్షన్ 3, 4

• ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్, మెదక్, నిజామాబాద్, వరంగల్, రంగారెడ్డి, నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్, ఖమ్మం, హైదరాబాద్ జిల్లాలతో తెలంగాణ ఏర్పడుతుందని సెక్షన్ 3 చెబుతుంది. ఖమ్మం జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాలకు మాత్రం మినహాయింపు ఇచ్చింది.
• సెక్షన్ 3 లో చెప్పని మిగతా భూభాగం అంతా ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా కొనసాగుతుందని సెక్షన్ 4 చెబుతుంది.

ఖమ్మం మండలాల మార్పు

• సవరణ చట్టం నం. 19 కి 2014 జూలై 17న ఆమోదం లభించింది. కానీ ఇది 2014 మే 29 నుంచే అమల్లో ఉన్నట్లు భావించాలని ఆ చట్టమే చెప్పింది, అంటే అపాయింటెడ్ డే కంటే ముందు నుంచే.
• ఈ సవరణ కుక్కునూరు, వేలేరుపాడు, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలను, భూర్గంపాడు, భద్రాచలం మండలాల్లోని భాగాలను తెలంగాణ నుంచి మినహాయించింది. భద్రాచలం రెవెన్యూ గ్రామం మాత్రం తెలంగాణలోనే ఉంది.

రాజ్యాంగంలో మార్పు

• సెక్షన్ 10 రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్‌లో 29వ ఎంట్రీగా తెలంగాణను చేర్చింది.
• జిల్లాల పేర్లు, సరిహద్దులు మార్చుకునే అధికారం రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకూ ఉంటుందని సెక్షన్ 11 స్పష్టం చేసింది.
• 1953 లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఎలా ఏర్పడిందో తెలుసుకోవాలంటే ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటు వ్యాసం చూడండి.

ఉమ్మడి రాజధాని, గవర్నర్, పోలీసు

హైదరాబాద్ ఉమ్మడి రాజధాని (సెక్షన్ 5, 6)

• అపాయింటెడ్ డే నుంచి పది సంవత్సరాలకు మించని కాలం హైదరాబాద్ రెండు రాష్ట్రాలకూ ఉమ్మడి రాజధాని అని సెక్షన్ 5(1) చెబుతుంది. చట్టంలో ముగింపు తేదీ నేరుగా లేదు; అపాయింటెడ్ డే (2014 జూన్ 2) నుంచి పది సంవత్సరాలు లెక్కిస్తే ఈ గరిష్ఠ పరిమితి 2024 జూన్ 2 అవుతుంది.
• ఆ కాలం ముగిశాక హైదరాబాద్ తెలంగాణకు మాత్రమే రాజధాని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కొత్త రాజధాని ఉండాలి.
• హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం, 1955 కింద గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతం “ఉమ్మడి రాజధాని”లో కలిసి ఉంటుందని సెక్షన్ 5 వివరణ చెబుతుంది. అంటే జిల్లా సరిహద్దు కాకుండా మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధి ఆధారంగా వివరించారు.
• కొత్త రాజధానిపై అధ్యయనానికి కేంద్రం ఒక నిపుణుల కమిటీని వేయాలని, అది చట్టం వచ్చిన ఆరు నెలల్లోపు సిఫార్సులు ఇవ్వాలని సెక్షన్ 6 చెబుతుంది.

గవర్నర్ ప్రత్యేక బాధ్యత (సెక్షన్ 7, 8)

• రాష్ట్రపతి నిర్ణయించే కాలం వరకు ఉమ్మడి రాష్ట్ర గవర్నరే రెండు రాష్ట్రాలకూ గవర్నర్‌గా ఉంటారని సెక్షన్ 7 చెబుతుంది.
• ఉమ్మడి రాజధాని ప్రాంతంలో నివసించే వారి ప్రాణం, స్వేచ్ఛ, ఆస్తుల భద్రతకు గవర్నర్‌కు ప్రత్యేక బాధ్యత ఉంటుందని సెక్షన్ 8 చెబుతుంది. శాంతిభద్రతలు, అంతర్గత భద్రత, కీలక సంస్థల రక్షణ, ప్రభుత్వ భవనాల కేటాయింపు ఇందులోకే వస్తాయి.
• ఈ విధుల్లో గవర్నర్ తెలంగాణ మంత్రిమండలిని సంప్రదించి, తన వ్యక్తిగత విచక్షణతో నిర్ణయం తీసుకుంటారు. ఆయనకు సహాయంగా కేంద్రం ఇద్దరు సలహాదారులను నియమిస్తుంది.
• సాధారణ పరిస్థితుల్లో గవర్నర్ అధికారాలు ఏంటో గవర్నర్ అధికారాలు వ్యాసంలో చూడొచ్చు; సెక్షన్ 8 ఉమ్మడి రాజధాని కోసం పెట్టిన ప్రత్యేక ఏర్పాటు.

పోలీసు బలగాలు (సెక్షన్ 9)

• హైదరాబాద్‌లోని గ్రేహౌండ్స్ శిక్షణ కేంద్రాన్ని మూడేళ్లు కేంద్రమే నిర్వహించి, తర్వాత తెలంగాణకు అప్పగించాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అలాంటి కేంద్రం ఏర్పాటుకు కేంద్రం సహాయం చేయాలి.
• గ్రేహౌండ్స్, ఆక్టోపస్ బలగాలను సిబ్బంది ఆప్షన్లు తీసుకుని రెండు రాష్ట్రాలకూ పంచాలి.

చట్టసభల్లో సీట్ల పంపకం

సభ	ఆంధ్రప్రదేశ్	తెలంగాణ	సెక్షన్
రాజ్యసభ	11	7	12 (నాలుగో షెడ్యూల్ మార్పు)
లోక్‌సభ	25	17	14
శాసనసభ	175	119	17
శాసనసభ (పెంచాల్సినవి)	225	153	26
శాసనమండలి	50	40	22, 23

• రాజ్యసభలో ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి ఉన్న 18 సీట్లను 11, 7 గా విభజించారు. ఇందుకోసం రాజ్యాంగంలోని నాలుగో షెడ్యూల్‌ను సెక్షన్ 12 సవరించింది. ఆ 18 మంది సభ్యులు ఏ రాష్ట్రానికి వెళ్లాలో చట్టంలోని మొదటి షెడ్యూల్ చెబుతుంది.
• ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో 294 శాసనసభ స్థానాలు ఉండేవి. అవి 175, 119 గా విడిపోయాయి.
• సెక్షన్ 26 శాసనసభ సీట్లను 225, 153 కు పెంచాలని చెబుతుంది. కానీ ఇది ఆర్టికల్ 170 కి లోబడి ఉంటుందని అదే సెక్షన్ షరతు పెట్టింది.
• ఆంగ్లో-ఇండియన్ వర్గానికి ఒక్కో శాసనసభలో ఒక సభ్యుడిని గవర్నర్ నామినేట్ చేయవచ్చని సెక్షన్ 18 ఆర్టికల్ 333 ఆధారంగా చెప్పింది.
• శాసనమండలి ఉన్న రాష్ట్రాల జాబితాలో తెలంగాణను చేర్చేందుకు సెక్షన్ 96 ఆర్టికల్ 168 ను సవరించింది.

హైకోర్టు, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్

హైకోర్టు (సెక్షన్ 30, 31)

• అపాయింటెడ్ డే నుంచి హైదరాబాద్‌లోని హైకోర్టే రెండు రాష్ట్రాలకూ ఉమ్మడి హైకోర్టు. జడ్జీల జీతభత్యాలను జనాభా నిష్పత్తిలో పంచుకోవాలి.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన పీఠం ఎక్కడ ఉండాలో రాష్ట్రపతి నోటిఫైడ్ ఆర్డర్ ద్వారా నిర్ణయిస్తారు. ఇతర ప్రాంతాల్లో బెంచీలను మాత్రం ప్రధాన న్యాయమూర్తి గవర్నర్ ఆమోదంతో నిర్ణయిస్తారు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రకారం 2018 డిసెంబర్ 26 నాటి ఆర్డర్‌తో హైకోర్టు ఏర్పడింది. 2019 జనవరి 1 నుంచి అమరావతి ప్రధాన పీఠంగా 14 మంది జడ్జీలతో పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది; మొదట విజయవాడలోని తాత్కాలిక భవనంలో నడిచింది.

పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ (సెక్షన్ 83)

• ఉమ్మడి రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషనే అపాయింటెడ్ డే నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌గా కొనసాగుతుంది. ఛైర్మన్, సభ్యులు కూడా అలాగే కొనసాగుతారు.
• తెలంగాణ ఆర్టికల్ 315 ప్రకారం కొత్త కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. అది ఏర్పడే వరకు రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో UPSC తెలంగాణ అవసరాలు తీర్చవచ్చు.

ఆస్తులు, అప్పులు, ఆర్థిక సహాయం

పంపకం నియమాలు

• భూమి, వస్తువులు ఎక్కడ ఉంటే ఆ రాష్ట్రానికే చెందుతాయి (సెక్షన్ 48). ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి బయటి రాష్ట్రాల్లో ఉన్న ఆస్తులను మాత్రం జనాభా నిష్పత్తిలో పంచాలి.
• ఆర్థిక ఆస్తులు, అప్పులపై వివాదం వస్తే మొదట పరస్పర ఒప్పందం; అది కుదరకపోతే కాగ్ సలహాతో కేంద్రం ఉత్తర్వు ఇస్తుంది (సెక్షన్ 47).
• తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లోని ప్రభుత్వ కంపెనీలు, కార్పొరేషన్లు తమ పాత ప్రాంతాల్లో పనిచేస్తూనే ఉంటాయి; వాటి ఆస్తులు, అప్పులను సెక్షన్ 53 ప్రకారం పంచాలి (సెక్షన్ 68). పదో షెడ్యూల్‌లోని శిక్షణ సంస్థలు (ఉదా: పోలీస్ అకాడమీ, సెంటర్ ఫర్ గుడ్ గవర్నెన్స్) మరో రాష్ట్ర ప్రజలకూ సౌకర్యాలు కొనసాగించాలి (సెక్షన్ 75).

ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీ (సెక్షన్ 46, 94)

• 13వ ఆర్థిక సంఘం కేటాయింపును జనాభా నిష్పత్తి, ఇతర అంశాల ఆధారంగా పంచాలి. రెండు రాష్ట్రాలకూ వేర్వేరు కేటాయింపుల కోసం రాష్ట్రపతి 14వ ఆర్థిక సంఘానికి సూచించాలి.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీ ఇవ్వాలని, అందులో రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు ఉండాలని సెక్షన్ 46 చెబుతుంది.
• రెండు రాష్ట్రాలకూ పన్ను ప్రోత్సాహకాలు, ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త రాజధానిలో రాజ్‌భవన్, హైకోర్టు, సచివాలయం, శాసనసభ, శాసనమండలి నిర్మాణానికి ప్రత్యేక ఆర్థిక సహాయం ఇవ్వాలని సెక్షన్ 94 చెబుతుంది. అవసరమైతే క్షీణించిన అటవీ భూమిని డీనోటిఫై చేయాలని కూడా అంటుంది.

నదీ జలాలు, పోలవరం

అపెక్స్ కౌన్సిల్, నదీ బోర్డులు (సెక్షన్ 84, 85)

• కేంద్ర జల వనరుల మంత్రి ఛైర్‌పర్సన్‌గా, రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు సభ్యులుగా అపెక్స్ కౌన్సిల్ ఉంటుంది. ఇది రెండు నదీ బోర్డులను పర్యవేక్షిస్తుంది, కొత్త ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం ఇస్తుంది.
• గోదావరి నదీ యాజమాన్య బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం తెలంగాణలో, కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉండాలి. రెండు బోర్డులూ అపాయింటెడ్ డే నుంచి అరవై రోజుల్లో ఏర్పడాలి.
• బోర్డులు కేంద్రం పరిపాలనా నియంత్రణలో ఉండే స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు. జలాశయాల రోజువారీ నిర్వహణలో CISF సహాయం చేస్తుంది.

ట్రిబ్యునల్, పోలవరం, తుంగభద్ర (సెక్షన్ 89, 90, 91)

• ప్రాజెక్టుల వారీ కేటాయింపులు, లోటు ప్రవాహాల సమయంలో నీటి విడుదల విధానం కోసం కృష్ణా జల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ గడువును సెక్షన్ 89 పొడిగించింది.
• పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టు జాతీయ ప్రాజెక్టు అని సెక్షన్ 90 ప్రకటించింది. తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లే భావించాలని, ప్రాజెక్టును కేంద్రమే అమలు చేసి పర్యావరణ, అటవీ, పునరావాస అనుమతులు పొందాలని కూడా అదే సెక్షన్ చెబుతుంది.
• తుంగభద్ర బోర్డులో ఉమ్మడి రాష్ట్రం స్థానంలో రెండు రాష్ట్రాలూ ఉంటాయి (సెక్షన్ 91). నదుల భౌగోళిక వివరాల కోసం ఏపీ, తెలంగాణ నదులు వ్యాసం చూడండి.

13వ షెడ్యూల్: సంస్థలు, మౌలిక వసతులు

సెక్షన్ 93 ప్రకారం 13వ షెడ్యూల్‌లోని చర్యలను కేంద్రం అపాయింటెడ్ డే నుంచి పది సంవత్సరాల్లోపు చేపట్టాలి. ఇందులో కొన్ని “ఏర్పాటు చేయాలి” అని, మరికొన్ని “సాధ్యాసాధ్యాలు పరిశీలించాలి” అని మాత్రమే ఉన్నాయి.

అంశం	ఆంధ్రప్రదేశ్	తెలంగాణ
విద్యా సంస్థలు	IIT, NIT, IIM, IISER, కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం, పెట్రోలియం విశ్వవిద్యాలయం, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, IIIT, AIIMS తరహా ఆసుపత్రి, జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ	ఉద్యానవన విశ్వవిద్యాలయం
రెండింటికీ	గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం	గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం
పరిశ్రమలు	వైఎస్ఆర్ జిల్లాలో ఉక్కు కర్మాగారం (పరిశీలన), రిఫైనరీ (పరిశీలన)	ఖమ్మంలో ఉక్కు కర్మాగారం (పరిశీలన), NTPC 4000 MW విద్యుత్ కేంద్రం
రవాణా	దుగరాజపట్నం ఓడరేవు (మొదటి దశ 2018 చివరికి), కొత్త రైల్వే జోన్ (పరిశీలన), విశాఖ-చెన్నై పారిశ్రామిక కారిడార్ (పరిశీలన), విశాఖ, విజయవాడ, తిరుపతి విమానాశ్రయాల విస్తరణ (పరిశీలన)	రైల్ కోచ్ ఫ్యాక్టరీ (పరిశీలన), వెనుకబడిన ప్రాంతాల్లో NHAI రోడ్లు

విశాఖపట్నం, విజయవాడ-గుంటూరు-తెనాలి ప్రాంతాల్లో మెట్రో రైలు సాధ్యాసాధ్యాలను ఏడాదిలోపు పరిశీలించాలని కూడా ఈ షెడ్యూల్ చెబుతుంది.

విద్య, ఉద్యోగాలు: ఆర్టికల్ 371D

• ఆర్టికల్ 371D కింద ఉన్న ప్రస్తుత అడ్మిషన్ కోటాలు, ఉమ్మడి అడ్మిషన్ ప్రక్రియ ఉన్నత, సాంకేతిక, వైద్య విద్యాసంస్థల్లో పది సంవత్సరాలు కొనసాగుతాయని సెక్షన్ 95 చెబుతుంది.
• సెక్షన్ 97 ఆర్టికల్ 371D నే సవరించింది. ఇప్పుడు రాష్ట్రపతి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు, తెలంగాణకు వేర్వేరుగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు, విద్యలో సమాన అవకాశాల కోసం ఉత్తర్వులు ఇవ్వవచ్చు.
• తేడా: సెక్షన్ 95 పదేళ్ల కాలపరిమితి ఉన్న ఏర్పాటు; సెక్షన్ 97 ఎలాంటి కాలపరిమితి చెప్పని రాజ్యాంగ సవరణ.

APPSC సిలబస్‌లో ఈ చట్టం

APPSC గ్రూప్-1 నోటిఫికేషన్ నం. 07/2026 సిలబస్‌లో ఈ చట్టం మూడు చోట్ల నేరుగా కనిపిస్తుంది:

• ప్రిలిమ్స్ పేపర్-I, విభాగం (C) ఆర్థిక వ్యవస్థ: “A.P. Reorganisation Act, 2014” పేరుతోనే అంశం ఉంది. కొత్త రాజధానికి కేంద్ర సహాయం, ఆదాయ నష్టానికి పరిహారం, వెనుకబడిన జిల్లాల అభివృద్ధి, విశాఖ రైల్వే జోన్, కడప ఉక్కు కర్మాగారం, ప్రత్యేక హోదా వివాదం ఇందులో ఉన్నాయి.
• మెయిన్స్ పేపర్-II, యూనిట్ 10: విభజన ప్రభావం, రాజధాని కోల్పోవడం, ఉద్యోగుల విభజన, నదీ జలాల పంపకంతో పాటు “చట్టంలోని కొన్ని నిబంధనల ఏకపక్షత” కూడా సిలబస్‌లో ఉంది.
• మెయిన్స్ పేపర్-IV (150 మార్కులు): “విభజన చట్టం షరతుల అమలు, కేంద్ర సహాయం, వివాదాలు” అనే అంశం ఉంది.

ప్రిలిమ్స్ కోసం సెక్షన్లు, సంఖ్యలు; మెయిన్స్ కోసం వాటి అమలు, వివాదాలపై విశ్లేషణ సిద్ధం చేసుకోండి. పూర్తి చరిత్ర సిలబస్ కోసం APPSC చరిత్ర అంశాలు చూడండి. తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆధారం ఇదే చట్టం కాబట్టి TSPSC అభ్యర్థులకూ ఇవే సెక్షన్లు ఉపయోగపడతాయి.

ఒక ఉదాహరణ: కృష్ణా నీటి వివాదం దారి

ఊహాత్మక సందర్భం: కృష్ణా నదిపై ఒక కొత్త ప్రాజెక్టు విషయంలో రెండు రాష్ట్రాల మధ్య వివాదం వచ్చింది.

• బోర్డు (సాంకేతిక స్థాయి): కొత్త ప్రాజెక్టు ప్రతిపాదనను మొదట కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు పరిశీలించి సాంకేతిక అనుమతి ఇవ్వాలి (సెక్షన్ 85(8)(d)). ట్రిబ్యునల్ కేటాయింపులకు ఇది నష్టం కలిగించదని బోర్డు నిర్ధారించుకోవాలి.
• తర్వాత బోర్డు, అవసరమైతే కేంద్ర జల సంఘం సిఫార్సు చేశాక అపెక్స్ కౌన్సిల్ ఆమోదం ఇవ్వాలి (సెక్షన్ 84(3)(ii)).
• వివాదం వస్తే అపెక్స్ కౌన్సిల్ ముందు చర్చలతో, పరస్పర ఒప్పందంతో పరిష్కరించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది రాజకీయ స్థాయి.
• ట్రిబ్యునల్ (న్యాయ స్థాయి): కృష్ణా ట్రిబ్యునల్ పరిధిలోకి రాని వివాదమైతే, అంతర్రాష్ట్ర నదీ జల వివాదాల చట్టం, 1956 కింద ఏర్పడే ట్రిబ్యునల్‌కు అపెక్స్ కౌన్సిల్ పంపుతుంది (సెక్షన్ 84(3)(iv)). ప్రాజెక్టుల వారీ కేటాయింపు ఇంకా జరగకపోతే, ఆ కేటాయింపు చేసే పని సెక్షన్ 89 కింద గడువు పొడిగించిన కృష్ణా ట్రిబ్యునల్‌దే అని గుర్తుంచుకోండి.

తరచూ కలిగే గందరగోళాలు

• మార్చి 1 vs జూన్ 2: మార్చి 1 చట్టానికి ఆమోదం దొరికిన రోజు. జూన్ 2 అపాయింటెడ్ డే, తెలంగాణ ఏర్పడిన రోజు.
• చట్టంలోని మొదటి షెడ్యూల్ vs రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్: చట్టంలోని మొదటి షెడ్యూల్ రాజ్యసభ సభ్యుల కేటాయింపు గురించి. రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్ రాష్ట్రాల జాబితా; అందులో తెలంగాణ 29వ ఎంట్రీ.
• గోదావరి బోర్డు vs కృష్ణా బోర్డు: గోదావరి బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం తెలంగాణలో, కృష్ణా బోర్డుది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.
• “ఏర్పాటు చేయాలి” vs “పరిశీలించాలి”: IIT, IIM వంటివి ఏర్పాటు చేయాలని 13వ షెడ్యూల్ చెబుతుంది. రైల్వే జోన్, ఉక్కు కర్మాగారాల విషయంలో మాత్రం సాధ్యాసాధ్యాలు పరిశీలించాలని మాత్రమే అంది.
• నిపుణుల కమిటీ గడువు: PRS సారాంశం బిల్లు దశలో 45 రోజుల గడువు అని రాసింది. ఆమోదించిన చట్టంలోని సెక్షన్ 6 మాత్రం ఆరు నెలలు అంటుంది. పరీక్షలో అధికారిక చట్టం పాఠాన్నే, అంటే ఆరు నెలలనే, అనుసరించండి.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా సూచన: 108 సెక్షన్లూ కంఠస్థం చేయాల్సిన పని లేదు. సెక్షన్ 3, 5, 8, 12-26 (సీట్లు), 30-31, 46, 83, 84-90, 93-97 ను థీమ్‌ల వారీగా ఒక పేజీలో రాసుకోండి. నా అంచనాలో ప్రిలిమ్స్‌కు ఇవే ముఖ్యమైనవి. మెయిన్స్ కోసం 13వ షెడ్యూల్‌లోని ఒక్కో హామీని “చట్టం ఏం చెప్పింది, ఎంత అమలైంది” అనే రెండు కాలమ్‌లుగా సిద్ధం చేసుకోండి. గ్రూప్-1 పేపర్-IV కి అసలైన తయారీ అదే.

పరిమితి: ఈ వ్యాసం 2014 లో ప్రచురించిన మూల చట్టం, అదే ఏడాది వచ్చిన సవరణ చట్టం నం. 19 ఆధారంగా రాసింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన ఇతర సవరణలను, 13వ షెడ్యూల్‌లోని హామీల్లో ఏవి అమలయ్యాయో అనే ప్రస్తుత స్థితిని ఇక్కడ పరిశీలించలేదు. మెయిన్స్‌లో అమలు స్థితిపై రాసేముందు తాజా ప్రభుత్వ సమాచారం చూసుకోండి. పూర్తి పరీక్ష వివరాలకు APPSC పేజీ చూడండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. సెక్షన్ 8 ప్రకారం ఉమ్మడి రాజధాని ప్రాంత భద్రతకు సంబంధించిన విధుల్లో గవర్నర్ ఎలా నిర్ణయం తీసుకుంటారు? (A) ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి సలహాకు కట్టుబడి నిర్ణయిస్తారు (B) తెలంగాణ మంత్రిమండలిని సంప్రదించి, వ్యక్తిగత విచక్షణతో నిర్ణయిస్తారు (C) కేంద్ర హోం శాఖ ఆదేశాలకు కట్టుబడి నిర్ణయిస్తారు (D) రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రుల ఉమ్మడి సమ్మతితో నిర్ణయిస్తారు

సమాధానం

(B) తెలంగాణ మంత్రిమండలిని సంప్రదించి, వ్యక్తిగత విచక్షణతో నిర్ణయిస్తారు. ఉమ్మడి రాజధానిలో ప్రాణం, స్వేచ్ఛ, ఆస్తుల భద్రతకు గవర్నర్‌కు ప్రత్యేక బాధ్యత ఉంటుందని సెక్షన్ 8 చెబుతుంది. ఈ విధుల్లో ఆయన తెలంగాణ మంత్రిమండలిని సంప్రదిస్తారు, కానీ తుది నిర్ణయం తన వ్యక్తిగత విచక్షణతోనే తీసుకుంటారు. ఏ విషయం విచక్షణ పరిధిలోకి వస్తుందో అనే ప్రశ్నపై కూడా గవర్నర్ నిర్ణయమే అంతిమం. “కేంద్ర ఆదేశాలకు కట్టుబడి” అనేది తప్పు; కేంద్రం చేసేది ఇద్దరు సలహాదారులను నియమించడం మాత్రమే.

2. సెక్షన్ 5 వివరణ “ఉమ్మడి రాజధాని”ని ఏ పరిధి ఆధారంగా వివరించింది? (A) హైదరాబాద్ రెవెన్యూ జిల్లా సరిహద్దు (B) హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాల సరిహద్దులు (C) హైదరాబాద్ మెట్రోపాలిటన్ అభివృద్ధి సంస్థ పరిధి (D) గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతం

సమాధానం

(D) గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతం. హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ చట్టం, 1955 కింద గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతం ఉమ్మడి రాజధానిలో కలిసి ఉంటుందని సెక్షన్ 5 వివరణ చెబుతుంది. అంటే రెవెన్యూ జిల్లా సరిహద్దు ఆధారంగా కాదు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధి ఆధారంగా వివరించారు. సెక్షన్ 8 లో గవర్నర్ ప్రత్యేక బాధ్యత కూడా ఉమ్మడి రాజధాని ప్రాంతానికే వర్తిస్తుంది. జిల్లా పరిధితో గందరగోళపడితే జిల్లా సరిహద్దు అనే తప్పు ఆప్షన్ ఎంచుకునే ప్రమాదం ఉంది.

3. పోలవరం ప్రాజెక్టుకు తెలంగాణ సమ్మతి గురించి చట్టంలో ఉన్న నిబంధన ఏది? (A) తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లే భావించాలని సెక్షన్ 90(3) చెప్పడం (B) కొత్త ప్రాజెక్టులకు అపెక్స్ కౌన్సిల్ ఆమోదం తప్పనిసరని సెక్షన్ 84 చెప్పడం (C) ప్రాజెక్టుల వారీ కేటాయింపుకు ట్రిబ్యునల్ గడువును సెక్షన్ 89 పొడిగించడం (D) తుంగభద్ర బోర్డులో రెండు రాష్ట్రాలనూ సెక్షన్ 91 చేర్చడం

సమాధానం

(A) తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లే భావించాలని సెక్షన్ 90(3) చెప్పడం. సెక్షన్ 90 పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టును జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించింది. దానిలోని ఉపసెక్షన్ (3) ఈ ప్రాజెక్టుకు తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లే భావించాలని స్పష్టంగా చెబుతుంది. ప్రాజెక్టును కేంద్రమే అమలు చేసి అన్ని అనుమతులు పొందాలని ఉపసెక్షన్ (4) చెబుతుంది. సెక్షన్ 84 కొత్త ప్రాజెక్టుల ఆమోదానికి సంబంధించినది; పోలవరాన్ని మాత్రం సెక్షన్ 90 నేరుగా జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించింది.

4. సెక్షన్ 85 ప్రకారం నదీ యాజమాన్య బోర్డుల ప్రధాన కార్యాలయాల గురించి సరైన జత ఏది? (A) గోదావరి బోర్డు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, కృష్ణా బోర్డు తెలంగాణలో (B) రెండు బోర్డులూ ఉమ్మడి రాజధాని హైదరాబాద్‌లో (C) గోదావరి బోర్డు తెలంగాణలో, కృష్ణా బోర్డు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో (D) రెండు బోర్డులూ కేంద్ర జల సంఘం కార్యాలయంలో

సమాధానం

(C) గోదావరి బోర్డు తెలంగాణలో, కృష్ణా బోర్డు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో. సెక్షన్ 85(2) గోదావరి నదీ యాజమాన్య బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం తెలంగాణలో, కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది. ఈ రెండు బోర్డులూ కేంద్రం పరిపాలనా నియంత్రణలో ఉండే స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థలు. వీటిని అపాయింటెడ్ డే నుంచి అరవై రోజుల్లో ఏర్పాటు చేయాలి. ఆప్షన్ (A) సరిగ్గా తిరగేసిన జత; విద్యార్థులు ఎక్కువగా చేసే పొరపాటు ఇదే.

5. సెక్షన్ 26 ప్రకారం శాసనసభ సీట్లను 225, 153 కు పెంచే నిబంధన ఏ రాజ్యాంగ ఆర్టికల్‌కు లోబడి ఉంటుంది? (A) ఆర్టికల్ 170 (B) ఆర్టికల్ 168 (C) ఆర్టికల్ 333 (D) ఆర్టికల్ 172

సమాధానం

(A) ఆర్టికల్ 170. సెక్షన్ 26 సీట్ల పెంపును “ఆర్టికల్ 170 లోని నిబంధనలకు లోబడి” అనే షరతుతోనే చెప్పింది, అందుకే ఈ పెంపు స్వయంచాలకంగా జరిగేది కాదు. ఆర్టికల్ 168 శాసనమండలి ఉన్న రాష్ట్రాల జాబితాకు సంబంధించినది; తెలంగాణను అందులో చేర్చడానికి సెక్షన్ 96 దాన్ని సవరించింది. ఆర్టికల్ 333 ఆంగ్లో-ఇండియన్ నామినేషన్‌కు, ఆర్టికల్ 172 శాసనసభ కాలపరిమితికి సంబంధించినవి.

6. రాజ్యసభలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 11, తెలంగాణకు 7 సీట్లు కేటాయించడానికి రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్‌ను సవరించారు? (A) మొదటి షెడ్యూల్ (B) నాలుగో షెడ్యూల్ (C) రెండో షెడ్యూల్ (D) పదో షెడ్యూల్

సమాధానం

(B) నాలుగో షెడ్యూల్. రాజ్యసభలో రాష్ట్రాల వారీ సీట్ల కేటాయింపు రాజ్యాంగంలోని నాలుగో షెడ్యూల్‌లో ఉంటుంది. సెక్షన్ 12 ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎంట్రీలో 18 ను 11 గా మార్చి, తెలంగాణకు 7 సీట్లతో కొత్త ఎంట్రీ చేర్చింది. రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్ రాష్ట్రాల జాబితా; దాన్ని సెక్షన్ 10 సవరించి తెలంగాణను 29వ ఎంట్రీగా చేర్చింది. ఉన్న సభ్యులను ఏ రాష్ట్రానికి కేటాయించాలో చెప్పేది చట్టంలోని మొదటి షెడ్యూల్, అది రాజ్యాంగ షెడ్యూల్ కాదు.

7. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి ఢిల్లీలో ఉన్న ఒక భవనాన్ని విభజన తర్వాత ఎలా పంచాలి? (A) భవనం ఉన్న ప్రాంతం ఆధారంగా ఒకే రాష్ట్రానికి ఇవ్వాలి (B) రెండు రాష్ట్రాలకూ సమానంగా సగం సగం పంచాలి (C) కాగ్ సలహాతో కేంద్రం నేరుగా నిర్ణయించాలి (D) 2011 జనాభా ఆధారంగా 58.32 : 41.68 నిష్పత్తిలో పంచాలి

సమాధానం

(D) 2011 జనాభా ఆధారంగా 58.32 : 41.68 నిష్పత్తిలో పంచాలి. సెక్షన్ 48 ప్రకారం రాష్ట్రంలోని భూమి, వస్తువులు ఎక్కడ ఉంటే ఆ రాష్ట్రానికే చెందుతాయి. కానీ ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి బయట ఉన్న ఆస్తులను మాత్రం జనాభా నిష్పత్తిలో పంచాలని అదే సెక్షన్ నిబంధన చెబుతుంది. ఈ నిష్పత్తిని సెక్షన్ 2(h) 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా 58.32 : 41.68 గా నిర్వచించింది. కాగ్ సలహాతో కేంద్ర ఉత్తర్వు అనేది ఆర్థిక ఆస్తులపై పరస్పర ఒప్పందం కుదరనప్పుడు మాత్రమే వచ్చే దారి, ఇది మొదటి పంపకం నియమం కాదు.

8. సెక్షన్ 46 ప్రకారం ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీలో ప్రత్యేకంగా ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాల్సిన ప్రాంతాలు ఏవి? (A) కోస్తా ఆంధ్ర, ఉత్తర తెలంగాణ (B) దక్షిణ కోస్తా, కృష్ణా డెల్టా (C) రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా (D) రాయలసీమ, గోదావరి డెల్టా

సమాధానం

(C) రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా. ఆంధ్రప్రదేశ్ వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీ రూపంలో ప్రయోజనాలు ఇవ్వవచ్చని సెక్షన్ 46(2) చెబుతుంది. ఆ ప్యాకేజీని పరిశీలించేటప్పుడు ముఖ్యంగా రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతాలకు తగిన ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలని సెక్షన్ 46(3) పేరుతో సహా నిర్దేశిస్తుంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు మాత్రమే సంబంధించిన నిబంధన, కాబట్టి తెలంగాణ ప్రాంతం ఉన్న ఆప్షన్ సరికాదు. డెల్టా ప్రాంతాలను సెక్షన్ 46 పేర్కొనలేదు.

9. 13వ షెడ్యూల్ ప్రకారం తెలంగాణలో ఏర్పాటు చేయాలని నేరుగా నిర్దేశించిన అంశం ఏది? (A) దుగరాజపట్నం వద్ద కొత్త ఓడరేవు (B) NTPC 4000 MW విద్యుత్ కేంద్రం (C) పెట్రోలియం విశ్వవిద్యాలయం (D) జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ

సమాధానం

(B) NTPC 4000 MW విద్యుత్ కేంద్రం. అవసరమైన బొగ్గు అనుసంధానం ఏర్పాటు చేశాక తెలంగాణలో 4000 MW విద్యుత్ కేంద్రాన్ని NTPC ఏర్పాటు చేయాలని 13వ షెడ్యూల్ చెబుతుంది. దుగరాజపట్నం ఓడరేవు, పెట్రోలియం విశ్వవిద్యాలయం, జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ మూడూ ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఇచ్చిన హామీలు. తెలంగాణకు ఉన్న ఇతర అంశాలు ఉద్యానవన విశ్వవిద్యాలయం, గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం. ఖమ్మం ఉక్కు కర్మాగారం, రైల్ కోచ్ ఫ్యాక్టరీ మాత్రం సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలన స్థాయిలోనే ఉన్నాయి.

10. విభజన తర్వాత ఒక రాష్ట్ర విద్యార్థి మరో రాష్ట్రంలోని ప్రభుత్వ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలో ప్రవేశం కోరితే, తొలి పది సంవత్సరాలు ఏ నిబంధన వర్తిస్తుంది? (A) సెక్షన్ 95 కింద 371D అడ్మిషన్ కోటాలు, ఉమ్మడి ప్రక్రియ కొనసాగడం (B) సెక్షన్ 75 కింద పదో షెడ్యూల్ సంస్థల సౌకర్యాలు కొనసాగడం (C) సెక్షన్ 97 కింద రాష్ట్రపతి కొత్తగా జారీ చేసే ఉత్తర్వు (D) సెక్షన్ 93 కింద 13వ షెడ్యూల్ విద్యా సంస్థల ఏర్పాటు

సమాధానం

(A) సెక్షన్ 95 కింద 371D అడ్మిషన్ కోటాలు, ఉమ్మడి ప్రక్రియ కొనసాగడం. అందరికీ నాణ్యమైన ఉన్నత విద్యలో సమాన అవకాశాల కోసం ఆర్టికల్ 371D కింద ఉన్న అడ్మిషన్ కోటాలు పది సంవత్సరాలు కొనసాగుతాయని సెక్షన్ 95 చెబుతుంది. ఈ కాలంలో ఉమ్మడి అడ్మిషన్ ప్రక్రియ కూడా అలాగే ఉంటుంది. సెక్షన్ 75 పదో షెడ్యూల్‌లోని శిక్షణ సంస్థలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది, ఇంజనీరింగ్ కళాశాలల ప్రవేశాలకు కాదు. సెక్షన్ 97 ఆర్టికల్ 371D ని కాలపరిమితి లేకుండా సవరించిన నిబంధన; పది సంవత్సరాల తాత్కాలిక కొనసాగింపు సెక్షన్ 95 దే.

11. సెక్షన్ 83 ప్రకారం విభజనకు ముందున్న ఆంధ్రప్రదేశ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ పరిస్థితి ఏమిటి? (A) రెండు రాష్ట్రాలకూ ఉమ్మడి కమిషన్‌గా కొనసాగింది (B) రద్దై, రెండు రాష్ట్రాలూ కొత్త కమిషన్లు ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి (C) ఆంధ్రప్రదేశ్ కమిషన్‌గా కొనసాగింది; తెలంగాణ కొత్త కమిషన్ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి (D) తెలంగాణ కమిషన్‌గా మారింది; ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త కమిషన్ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి

సమాధానం

(C) ఆంధ్రప్రదేశ్ కమిషన్‌గా కొనసాగింది; తెలంగాణ కొత్త కమిషన్ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ఉమ్మడి రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ అపాయింటెడ్ డే నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ అవుతుందని, ఛైర్మన్, సభ్యులు అలాగే కొనసాగుతారని సెక్షన్ 83 చెబుతుంది. తెలంగాణ మాత్రం ఆర్టికల్ 315 ప్రకారం కొత్త కమిషన్ ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. అది ఏర్పడే వరకు రాష్ట్రపతి ఆమోదంతో UPSC తెలంగాణ అవసరాలు తీర్చవచ్చు. హైకోర్టు విషయంలో జరిగింది దీనికి వ్యతిరేకం: అక్కడ హైదరాబాద్ హైకోర్టు తెలంగాణకు మిగిలింది, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కొత్త హైకోర్టు వచ్చింది.

12. చట్టం ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన పీఠం ఎక్కడ ఉండాలో ఎవరు నిర్ణయిస్తారు? (A) ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలహాతో (B) హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, గవర్నర్ ఆమోదంతో (C) పార్లమెంటు, ప్రత్యేక చట్టం ద్వారా (D) రాష్ట్రపతి, నోటిఫైడ్ ఆర్డర్ ద్వారా

సమాధానం

(D) రాష్ట్రపతి, నోటిఫైడ్ ఆర్డర్ ద్వారా. సెక్షన్ 31(2) ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ప్రధాన పీఠాన్ని రాష్ట్రపతి నోటిఫైడ్ ఆర్డర్ ద్వారా నిర్ణయిస్తారు. ప్రధాన పీఠం కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల్లో జడ్జీలు, డివిజన్ బెంచీలు కూర్చునే చోట్లను మాత్రం ప్రధాన న్యాయమూర్తి గవర్నర్ ఆమోదంతో నిర్ణయిస్తారని సెక్షన్ 31(3) చెబుతుంది. ఆప్షన్ (B) ఈ రెండో అధికారాన్ని సూచిస్తుంది, అందుకే అది దగ్గరగా అనిపించినా తప్పు. 2018 డిసెంబర్ 26 నాటి ఆర్డర్‌తో ఏర్పడిన హైకోర్టు 2019 జనవరి 1 నుంచి అమరావతిలో ప్రధాన పీఠంగా పనిచేయడం మొదలుపెట్టింది.

13. ఖమ్మం జిల్లాలోని కుక్కునూరు, వేలేరుపాడు, చింతూరు వంటి మండలాలను తెలంగాణ నుంచి మినహాయించిన చట్టపరమైన సాధనం ఏది? (A) మూల చట్టంలోని సెక్షన్ 3 అసలు పాఠం (B) ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం నం. 19, 2014 (C) కేంద్రం జారీ చేసిన రిమూవల్ ఆఫ్ డిఫికల్టీస్ ఆర్డర్, 2014 (D) ఆర్టికల్ 371D కింద రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు

సమాధానం

(B) ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం నం. 19, 2014. మూల చట్టంలోని సెక్షన్ 3 ఖమ్మం జిల్లాలో కొన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలను మాత్రమే మినహాయించింది. 2014 జూలై 17న ఆమోదం పొందిన సవరణ చట్టం నం. 19 సెక్షన్ 3 ను మార్చి కుక్కునూరు, వేలేరుపాడు, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం వంటి మండలాలను తెలంగాణ నుంచి మినహాయించింది. ఈ సవరణ 2014 మే 29 నుంచే అమల్లో ఉన్నట్లు భావించాలని చెప్పింది, అంటే అపాయింటెడ్ డే కంటే ముందు నుంచే. రిమూవల్ ఆఫ్ డిఫికల్టీస్ ఆర్డర్ చట్టం అమలులో ఇబ్బందులు తొలగించడానికి ఉద్దేశించింది, భూభాగాన్ని మార్చేందుకు కాదు.

FAQ

ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం ఎప్పుడు అమల్లోకి వచ్చింది?

చట్టానికి రాష్ట్రపతి ఆమోదం 2014 మార్చి 1న లభించింది. కేంద్ర హోం శాఖ 2014 మార్చి 4న జారీ చేసిన S.O. 655(E) నోటిఫికేషన్ ద్వారా 2014 జూన్ 2ను ’అపాయింటెడ్ డే’గా ప్రకటించింది. ఆ రోజు నుంచే తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడింది.

హైదరాబాద్ ఎన్నేళ్లు ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుందని చట్టం చెప్పింది?

సెక్షన్ 5(1) ప్రకారం హైదరాబాద్ పది సంవత్సరాలకు మించని కాలం రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి రాజధాని. ఆ తర్వాత అది తెలంగాణకు మాత్రమే రాజధాని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కొత్త రాజధాని ఉంటుంది. గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతం ఉమ్మడి రాజధానిలో కలిసి ఉంటుందని సెక్షన్ 5 వివరణ చెబుతుంది.

APPSC గ్రూప్-1 సిలబస్‌లో ఈ చట్టం ఎక్కడ వస్తుంది?

నోటిఫికేషన్ నం. 07/2026 ప్రకారం ప్రిలిమ్స్ పేపర్-I ఆర్థిక వ్యవస్థ విభాగంలో, మెయిన్స్ పేపర్-II యూనిట్ 10 (విభజన, దాని ప్రభావం) లో, మెయిన్స్ పేపర్-IV లో ‘విభజన చట్టం షరతుల అమలు’ అనే అంశంగా ఇది కనిపిస్తుంది.

పోలవరం ప్రాజెక్టు గురించి చట్టం ఏం చెప్పింది?

సెక్షన్ 90 పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టును జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించింది. దీనికి తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లే భావించాలని, కేంద్ర ప్రభుత్వమే ప్రాజెక్టును అమలు చేసి అన్ని అనుమతులు పొందాలని కూడా అదే సెక్షన్ చెబుతుంది.

Sources

• The Andhra Pradesh Reorganisation Act, 2014 (No. 6 of 2014), Gazette of India Extraordinary, 1 March 2014
• The Andhra Pradesh Reorganisation (Amendment) Act, 2014 (No. 19 of 2014)
• Andhra Pradesh Reorganisation (Removal of Difficulties) Order, 2014, Ministry of Home Affairs
• High Court of Andhra Pradesh, About the High Court
• APPSC Brief Notification No. 07/2026, Group-I Services, Scheme and Syllabus
• PRS Legislative Research, Bill Summary: The Andhra Pradesh Reorganisation Bill, 2014