మితవాదుల యాచన విధానాలతో ఫలితం లేకపోవడం, తీవ్ర కరువులు, ప్లేగు వ్యాధి సమయంలో బ్రిటిష్ నిర్లక్ష్యం మరియు అంతర్జాతీయ పరిణామాలు (1896లో ఇథియోపియా చేతిలో ఇటలీ ఓటమి, 1905లో జపాన్ చేతిలో రష్యా పరాజయం) యువతలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపి అతివాద జాతీయవాదానికి దారితీశాయి.
ప్రధాన త్రయం: 'లాల్-బాల్-పాల్' - లాలా లజపత్రాయ్ (పంజాబ్ కేసరి), బాలగంగాధర తిలక్ (లోకమాన్య), బిపిన్ చంద్రపాల్ (బెంగాల్) మరియు అరబిందో ఘోష్.
వైస్రాయ్ లార్డ్ కర్జన్ జాతీయవాదానికి కేంద్రమైన బెంగాల్లో హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను దెబ్బతీయడానికి 'విభజించు మరియు పాలించు' కుట్రతో పరిపాలనా సౌలభ్యం నెపంతో 1905 అక్టోబర్ 16న బెంగాల్ విభజనను అమలు చేశాడు.
విభజన రోజును బెంగాల్ ప్రజలు 'రక్షాబంధన్ దినం'గా, 'శోక దినం'గా పాటించారు.