మధ్యవర్తులు లేని రెవెన్యూ వ్యవస్థల కోసం కంపెనీ ప్రత్యామ్నాయ పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టింది: 1. 'రైత్వారీ పద్ధతి' (Ryotwari System): థామస్ మన్రో, కెప్టెన్ రీడ్ 1820లో మద్రాస్, బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలు, అస్సాంలలో (బ్రిటిష్ భూభాగంలో 51%) ప్రారంభించారు.
ఇందులో రైతును నేరుగా భూయజమానిగా గుర్తించి ప్రభుత్వమే శిస్తు వసూలు చేసేది; శిస్తు మొత్తం ఉత్పత్తిలో 50% వరకు ఉండేది, క్రమం తప్పకుండా సవరించేవారు. పన్ను భారంతో రైతులు స్థానిక వడ్డీ వ్యాపారుల (సాహుకార్లు) కోరల్లో చిక్కుకున్నారు.
2. 'మహల్వారీ పద్ధతి' (Mahalwari System): హోల్ట్ మెకంజీ రూపకల్పనలో 1822లో (లార్డ్ విలియం బెంటింక్ కాలంలో 1833లో క్రమబద్ధీకరించబడింది) గంగా లోయ, వాయవ్య ప్రావిన్సులు, మధ్యభారతం, పంజాబ్లలో (బ్రిటిష్ భూభాగంలో 30%) అమలు చేయబడింది.
ఇందులో వ్యక్తిగత రైతు కాకుండా మొత్తం గ్రామం/ఎస్టేట్ ('మహల్') సమిష్టిగా శిస్తు చెల్లించడానికి బాధ్యత వహించేది; గ్రామ పెద్ద (లంబర్దార్) పన్ను వసూలు చేసేవాడు.