వైగాట్‌స్కీ సామాజిక సాంస్కృతిక సిద్ధాంతం: TET కోసం ZPD, పరంజా పూర్తి వివరణ

వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం పిల్లల ఆలోచన ఒంటరిగా ఎదగదు. పెద్దలు, సహచరులతో జరిగే సంభాషణ, భాష, సంస్కృతి ద్వారా అది ఎదుగుతుంది. పిల్లవాడు సొంతంగా చేయగలిగిన దానికీ, ఎవరైనా సహాయం చేస్తే చేయగలిగిన దానికీ మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని అతడు సమీప వికాస మండలం (ZPD) అన్నాడు. బోధన ఈ మండలంలో జరిగినప్పుడే వికాసం ముందుకు కదులుతుంది.

ఈ వ్యాసం NIOS D.El.Ed కోర్సు 502 మొదటి బ్లాక్, వైగాట్‌స్కీ రాసిన “Mind in Society” (1978) లోని ZPD భాగం, జాతీయ పాఠ్యప్రణాళిక చట్రం 2005 ఆధారంగా రాశాను. పియాజే సిద్ధాంతం ఇంకా చదవకపోతే ముందు పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం చూడండి. రెండింటి పోలిక ఈ వ్యాసంలోనే ఉంది.

TET సిలబస్‌లో వైగాట్‌స్కీ ఎక్కడెక్కడ వస్తాడు

AP TET జూన్ 2026 సిలబస్ లో పేపర్ I(A) మొత్తం 150 ప్రశ్నలు, 150 మార్కులు. అందులో శిశు వికాసం, పెడగాజీ విభాగానికి 30 ప్రశ్నలు, 30 మార్కులు. వైగాట్‌స్కీ ఈ ఒక్క విభాగంలోనే మూడు చోట్ల కనిపిస్తాడు.

పేపర్ I(A) లో

• “సంజ్ఞానం, సంజ్ఞానాత్మక వికాసం” కింద “Perspectives on Cognitive Development: Piaget and Vygotsky” అని ఉంది.
• అభ్యసన సిద్ధాంతాల్లో “Constructivism: Piaget, Vygotsky, Reciprocal Teaching, Collaborative Learning” తో పాటు “Role of Language & a Teacher” అని ఉంది.
• పెడగాజీ విభాగంలో గిజుభాయి, ఎ.ఎస్. నీల్, పాలో ఫ్రెయిరే, బ్రూనర్‌లతో కలిపి వైగాట్‌స్కీ ఆలోచనలపై ప్రశ్నలు రావచ్చు.

పేపర్ II(A) లో

• “సంజ్ఞానాత్మక అభ్యసన దృక్పథాలు” కింద కోహ్లర్, బ్రూనర్, పియాజే, బండూరాలతో పాటు “Constructivism: Vygotsky” అని ఉంది.

రెండు పేపర్ల CDP తేడాలు AP TET పేపర్-1 vs పేపర్-2 లో వివరంగా ఉన్నాయి.

వైగాట్‌స్కీ ఎవరు, ఆయన కొత్తగా ఏం చెప్పాడు

జీవిత వివరాలు

• లెవ్ వైగాట్‌స్కీ (1896-1934) రష్యన్ మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త. పియాజే (1896-1980) పుట్టిన సంవత్సరమే ఆయనా పుట్టాడు.
• ఆయన 37 ఏళ్లకే చనిపోయాడు.

సంజ్ఞానాత్మక వికాసానికి జోడించిన రెండు అంశాలు

• NIOS ప్రకారం వైగాట్‌స్కీ వికాస సిద్ధాంతానికి రెండు అంశాలు జోడించాడు: సంస్కృతి ప్రభావం, భాష ప్రభావం.
• సంస్కృతి లేకపోతే మనిషి మేధో పనితీరు ప్రాథమిక మానసిక ప్రక్రియలకే పరిమితమవుతుందని ఆయన అన్నాడు.
• సంస్కృతితో గాఢమైన పరస్పర చర్య, ఆరోగ్యకరమైన భాషా వికాసం ఉన్నప్పుడే ఆలోచించడం, తర్కించడం, గుర్తుంచుకోవడం వంటి ఉన్నత మానసిక ప్రక్రియలు సాధ్యమవుతాయి.

సామాజిక నిర్మాణాత్మకత

• పియాజే సిద్ధాంతం నుంచి “రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత” వచ్చింది. జ్ఞానాన్ని అభ్యాసకుడు చురుకుగా నిర్మిస్తాడని అది చెబుతుంది.
• వైగాట్‌స్కీ రచనల ప్రేరణతో “సామాజిక నిర్మాణాత్మకత” (Social Constructivism) వచ్చింది. సహచరులు, ఉపాధ్యాయులు, తల్లిదండ్రులు, ఇతర పెద్దలతో జరిగే పరస్పర చర్య సహాయంతో జ్ఞానం నిర్మాణమవుతుందని ఇది నొక్కి చెబుతుంది.

సమీప వికాస మండలం (ZPD)

నిర్వచనం

• వైగాట్‌స్కీ “Mind in Society” (1978) పేజీ 86 లో ZPD ని ఇలా నిర్వచించాడు: పిల్లవాడు సొంతంగా సమస్యను పరిష్కరించడం ద్వారా తెలిసే వాస్తవ వికాస స్థాయికీ, పెద్దల మార్గదర్శనంలో లేదా సమర్థులైన సహచరులతో కలిసి పరిష్కరించడం ద్వారా తెలిసే సంభావ్య వికాస స్థాయికీ మధ్య ఉన్న దూరం.
• ZPD కి రెండు అంచులు: “నేను ఒంటరిగా చేయగలను”, “సహాయం ఉంటే చేయగలను”.

ఇంకా పక్వం కాని ప్రక్రియలు

• ఇంకా పక్వం చెందని, కానీ “మొగ్గ దశలో” ఉన్న ప్రక్రియలను ZPD సూచిస్తుందని వైగాట్‌స్కీ రాశాడు. అవి రేపు పక్వమయ్యే ప్రక్రియలు.

అభ్యసనం వికాసాన్ని ముందుకు లాగుతుంది

• “సరిగా ఏర్పాటు చేసిన అభ్యసనం మానసిక వికాసానికి దారి తీస్తుంది” అని వైగాట్‌స్కీ చెప్పాడు.
• వికాస ప్రక్రియ అభ్యసన ప్రక్రియ వెనుకే నడుస్తుందని కూడా అన్నాడు. పియాజేకీ ఈయనకీ ఉన్న ముఖ్యమైన తేడాల్లో ఇది ఒకటి.

పరంజా (Scaffolding)

పదం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది

• భవనం కట్టేటప్పుడు కట్టే తాత్కాలిక ఆధారాన్ని పరంజా అంటారు. గోడ నిలబడ్డాక దాన్ని తీసేస్తారు.
• బోధనలో ఈ పదాన్ని వుడ్, బ్రూనర్, రాస్ 1976 లో ప్రవేశపెట్టారు. వైగాట్‌స్కీ స్వయంగా ఈ పదం వాడలేదు, కానీ ZPD లో జరిగే సహాయానికి ఇదే పేరుగా మారింది.

పరంజా ఎలా పని చేస్తుంది

• అభ్యాసకుడి ప్రగతిని బట్టి సహాయాన్ని మారుస్తారు. మొదట ఎక్కువ సహాయం, తర్వాత క్రమంగా తగ్గిస్తారు.
• సహాయాన్ని క్రమంగా ఉపసంహరించడాన్ని “ఫేడింగ్” (fading) అంటారు. చివరికి అభ్యాసకుడు స్వతంత్రంగా పని చేస్తాడు.
• NCF 2005 కూడా పిల్లలు ఉపాధ్యాయుడి “కనీస పరంజా” తో సొంతంగా లేదా ఇతర పిల్లలతో కలిసి పని చేసుకునేలా దశలవారీ స్వీయ అభ్యసన సామగ్రి ఉండాలని సూచించింది.

జిగ్సా పజిల్ ఉదాహరణ ఒక పాప మొదటిసారి జిగ్సా పజిల్‌ను ఒంటరిగా సరిగ్గా కూర్చలేకపోయింది. ఆమె తండ్రి “ముందు మూలల ముక్కలు, అంచు ముక్కలు వెతుకు” అనే వ్యూహాన్ని చూపించాడు. కొన్ని ముక్కలు పాపనే అమర్చనిచ్చాడు, ప్రోత్సహించాడు. ఆమె మెరుగుపడుతున్న కొద్దీ ఆయన సహాయం తగ్గించి ఎక్కువ స్వేచ్ఛ ఇచ్చాడు. ఇది Schaffer (1996) ఇచ్చిన ఉదాహరణ. ఇందులో తండ్రి MKO, ఆయన చేసింది పరంజా, పాప పని చేసిన ప్రాంతం ZPD.

అధిక జ్ఞానం గల వ్యక్తి (MKO)

• ఒక నిర్దిష్ట పనిలో అభ్యాసకుడి కంటే ఎక్కువ జ్ఞానం లేదా నైపుణ్యం ఉన్న వ్యక్తి, వనరు లేదా సాధనాన్ని MKO (More Knowledgeable Other) అంటారు.
• MKO ఉపాధ్యాయుడే కానక్కర్లేదు. తల్లిదండ్రులు, తోటి విద్యార్థి, అన్న లేదా అక్క, విద్యా సాఫ్ట్‌వేర్ కూడా MKO కావచ్చు.
• ఈ పాత్ర స్థిరంగా ఉండదు. గణితంలో సహాయం పొందిన విద్యార్థి, బొమ్మలు గీయడంలో తన స్నేహితుడికి MKO కావచ్చు.

భాష, ఆలోచన: మూడు దశలు

భాష రెండు పనులు చేస్తుంది

• వైగాట్‌స్కీ దృష్టిలో పిల్లవాడు భాషతో ఇతరులతో మాట్లాడతాడు, అదే భాషతో ఆలోచిస్తాడు.
• ఆలోచన, భాష మొదట వేర్వేరుగా ఉండి, సుమారు మూడేళ్ల వయస్సులో కలిసిపోయి “మాటలతో కూడిన ఆలోచన” గా మారతాయని ఆయన భావించాడు.

NIOS ఇచ్చిన మూడు దశలు

దశ	వయస్సు (NIOS)	లక్షణం
సామాజిక (బాహ్య) భాష	3 లేదా 4 ఏళ్లకు ముందు	ఇతరులను నియంత్రించడానికి, సరళమైన భావనలు చెప్పడానికి వాడతారు
అహంకేంద్రిత భాష	3 నుంచి 7 ఏళ్లు	తన గురించే, బయటకు గట్టిగా మాట్లాడతాడు; తన ప్రవర్తనను తానే నియంత్రించుకుంటాడు
అంతర్గత భాష	7 ఏళ్ల పైన	బయటకు వినిపించని మాటలు; ఆలోచనను, ప్రవర్తనను నియంత్రిస్తాయి

వయస్సులపై మూలాల తేడా: కొన్ని ఆంగ్ల మూలాలు సామాజిక భాషను 2 ఏళ్ల నుంచి, స్వీయ భాషణను 3 ఏళ్ల నుంచి, అంతర్గత భాషను 7 ఏళ్ల నుంచి అని చూపిస్తాయి. చివరి దశ వయస్సు రెండింటిలోనూ ఒకటే. పరీక్షలో తేడా వస్తే నేను NIOS పట్టికనే అనుసరిస్తాను, ఎందుకంటే అది ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పాఠ్యాంశం.

అహంకేంద్రిత భాషపై పియాజే, వైగాట్‌స్కీ చూపు

• పిల్లవాడు తనతో తానే గట్టిగా మాట్లాడుకోవడాన్ని పియాజే అపరిపక్వతకు గుర్తుగా చూశాడు. సామాజీకరణ పెరిగితే అది మాయమవుతుందని అన్నాడు.
• వైగాట్‌స్కీ దాన్ని స్వీయ భాషణ (private speech) గా చూశాడు. అది మాయం కాదు, “లోపలికి వెళ్లి” అంతర్గత భాషగా మారుతుందని వాదించాడు.

సాంస్కృతిక సాధనాలు

• భాష, లెక్కించే పద్ధతులు, రాత, సంఖ్యా వ్యవస్థలు, పటాలు, రేఖాచిత్రాలు సంస్కృతి అందించే ఆలోచనా సాధనాలు.
• పిల్లవాడు వీటిని పెద్దలతో పరస్పర చర్యలో నేర్చుకుని, తర్వాత తన ఆలోచనలో భాగం చేసుకుంటాడు.

పియాజే vs వైగాట్‌స్కీ: పోలిక పట్టిక

అంశం	పియాజే	వైగాట్‌స్కీ
నిర్మాణాత్మకత రకం	రాడికల్ (వ్యక్తిగత) నిర్మాణాత్మకత	సామాజిక నిర్మాణాత్మకత
జ్ఞాన నిర్మాణం	సొంత అన్వేషణ ద్వారా	సామాజిక పరస్పర చర్య, మార్గదర్శనం ద్వారా
సంస్కృతి	దశలు అన్ని సంస్కృతుల్లో ఒకటే	వికాసం సంస్కృతిని బట్టి మారుతుంది
అభ్యసనం, వికాసం	వికాసం ముందు, అభ్యసనం తర్వాత	సరైన అభ్యసనం వికాసాన్ని ముందుకు నడుపుతుంది
భాష	ఆలోచన ముందు, భాష తర్వాత	మొదట వేర్వేరు, సుమారు మూడేళ్లకు కలిసిపోతాయి
అహంకేంద్రిత భాష	అపరిపక్వత గుర్తు, మాయమవుతుంది	అంతర్గత భాషగా మారుతుంది
ముఖ్య సహాయకులు	సహచరులు	పెద్దలు, సమర్థులైన సహచరులు (MKO)

తరగతి గదిలో ఒక ఉదాహరణ: మూడో తరగతి తీసివేత

మూడో తరగతి ఉపాధ్యాయురాలు లక్ష్మి అప్పు తీసుకునే రెండంకెల తీసివేతలు నేర్పుతోంది. రవి ఒంటరిగా అప్పు లేని రెండంకెల తీసివేతలు సరిగ్గా చేస్తాడు, కానీ అప్పు ఉన్నవి చేయలేడు. అయితే ఆమె ఒకటి రెండు సూచనలు ఇస్తే చేయగలుగుతున్నాడు. వైగాట్‌స్కీ భాషలో దీన్ని ఇలా చదవాలి:

• వాస్తవ వికాస స్థాయి: అప్పు లేని తీసివేతలు. ఇవి రవి ఒంటరిగా చేయగలడు.
• ZPD: అప్పు ఉన్న తీసివేతలు. సహాయం ఉంటే చేయగలడు, అందుకే బోధన ఇక్కడే జరగాలి.
• ZPD కి బయట: మూడంకెల అప్పు తీసివేతలు. సహాయం ఇచ్చినా ఇప్పుడు అందవు. అలాంటి పని ఇస్తే నిరుత్సాహం తప్ప ఉపయోగం ఉండదు.

పరంజా దశలు

• మొదట లక్ష్మి కట్టల పుల్లలతో ఒక పదిని పది ఒకట్లుగా విప్పి చూపిస్తుంది. ఇది ప్రదర్శన.
• తర్వాత “ఒకట్ల స్థానంలో 2 నుంచి 7 తీయగలమా?” వంటి ప్రశ్నలతో రవిని తానే ఆలోచించనిస్తుంది.
• కొన్ని లెక్కల తర్వాత పుల్లలు తీసేసి, బోర్డు మీద కేవలం సూచనలే ఇస్తుంది. చివరికి రవి ఒంటరిగా చేస్తాడు. ఇది ఫేడింగ్.
• అప్పుడే నేర్చుకున్న సుమ, తన పక్కనున్న రవికి సహాయం చేస్తే, ఆ క్షణంలో ఆమె MKO అవుతుంది.
• లెక్క చేస్తూ రవి “ముందు పక్కనుంచి ఒకటి తెచ్చుకోవాలి” అని గొణుక్కోవడం స్వీయ భాషణ. వైగాట్‌స్కీ దృష్టిలో ఇది తన ఆలోచనను తానే నడిపించుకోవడం, దాన్ని ఆపాల్సిన అవసరం లేదు.

TET అన్వయ ప్రశ్నలు సరిగ్గా ఇలాంటి సన్నివేశాన్ని ఇచ్చి “ఉపాధ్యాయురాలు చేసింది ఏమిటి?” అని అడుగుతాయి. ఇలాంటి ప్రశ్నలను ఎలా విడదీయాలో TET శిశు వికాసం, పెడగాజీ అంశాలు లో కూడా ఉంది.

తరగతి గదికి అన్వయం

• వైగాట్‌స్కీ పాఠశాలల్లో భాషా సంబంధమైన కార్యకలాపాలను గట్టిగా సమర్థించాడు. తరగతి లోపల, బయట సాంస్కృతిక అంశాలను చేర్చాలని సూచించాడు.
• నిర్మాణాత్మక తరగతి గదిలో విద్యార్థులు ఎక్కువగా గుంపులుగా పని చేస్తారు. సమూహ చర్చలకు ఇక్కడ పెద్ద పాత్ర ఉంటుంది.
• NIOS పోలిక పట్టికలో నిర్మాణాత్మక విధానం పద్ధతిగా “కార్యకలాపాల ఆధారిత పరంజా” ఉంది. ఉపాధ్యాయుడు అభ్యసనాన్ని సులభతరం చేసే వ్యక్తిగా, అభ్యాసకుడు చురుకుగా పని చేసే వ్యక్తిగా ఉంటారు.
• సహకార అభ్యసనం, పరస్పర బోధన (reciprocal teaching) వంటి పద్ధతులకు వైగాట్‌స్కీ ZPD ఆలోచనే ఆధారం. AP TET సిలబస్ ఈ రెండింటినీ వైగాట్‌స్కీ పక్కనే పేర్కొంది.
• భాషా బోధనలో విధానాలు, పద్ధతులు ఒకదాన్నొకటి బలపరుచుకోవచ్చని, వైగాట్‌స్కీ, చోమ్‌స్కీ, పియాజే సూత్రాలు కలిసిన విస్తృత సంజ్ఞానాత్మక దృక్పథంలో అవి ఇమడవచ్చని NCF 2005 పేర్కొంది.

తరచూ కలిపేసే అంశాలు

• ZPD vs పరంజా: ZPD ఒక ప్రాంతం (సహాయంతో చేయగలిగే పనుల పరిధి). పరంజా ఆ ప్రాంతంలో ఇచ్చే తాత్కాలిక సహాయం. ఒకటి “ఎక్కడ”, రెండోది “ఎలా”.
• పరంజా పదం: “పరంజా పదం ఎవరిది?” అని అడిగితే జవాబు వుడ్, బ్రూనర్, రాస్ (1976). వైగాట్‌స్కీ కాదు.
• వాస్తవ vs సంభావ్య స్థాయి: ఒంటరిగా చేసేది వాస్తవం, సహాయంతో చేసేది సంభావ్యం.
• అహంకేంద్రిత భాష: పియాజేకు అది అపరిపక్వత, వైగాట్‌స్కీకి అది ఆలోచనకు సాధనం. ప్రశ్నలో ఏ శాస్త్రవేత్త దృష్టి అడిగారో చూడండి.
• బండూరా vs వైగాట్‌స్కీ: రెండు పేర్లలోనూ “సామాజిక” ఉంటుంది కాబట్టి తికమక పడతారు. AP TET పేపర్ II(A) సిలబస్ “Social Learning: Bandura”, “Constructivism: Vygotsky” ని వేర్వేరు అంశాలుగా చూపింది. “సామాజిక నిర్మాణాత్మకత” అంటే వైగాట్‌స్కీ మాత్రమే.

నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి

నా అభిప్రాయం: TET లో వైగాట్‌స్కీ ప్రశ్నలు నిర్వచనాల కంటే సన్నివేశాల రూపంలోనే ఎక్కువ వస్తాయి. అందుకే ZPD, పరంజా, MKO, స్వీయ భాషణ అనే నాలుగు పదాలకూ మీ సొంత తరగతి గది ఉదాహరణ ఒక్కొక్కటి రాసుకోండి. పై తీసివేత ఉదాహరణ లాంటిది ఒక్కటి గుర్తుంటే చాలు, ఆప్షన్లు తేలిగ్గా తేలిపోతాయి.

ఒక పరిమితి: వైగాట్‌స్కీ సిద్ధాంతం జీవ సంబంధమైన పరిపక్వతకు, భావోద్వేగ వికాసానికి తక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. సామాజిక సంభాషణ పిల్లవాడి లోపలి ఆలోచనగా ఎలా మారుతుందో ఆయన పూర్తిగా వివరించలేదు. పరంజాను సమయానికి తగ్గించకపోతే పిల్లలు సహాయంపైనే ఆధారపడతారు.

AP TET పూర్తి సమాచారం కోసం AP TET పేజీ చూడండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. ఒక విద్యార్థి భిన్నాల కూడికను ఒంటరిగా చేయలేకపోతున్నాడు, కానీ ఉపాధ్యాయుడు ఒక సూచన ఇస్తే సరిగ్గా చేస్తున్నాడు. వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం ఈ నైపుణ్యం ప్రస్తుతం ఏ ప్రాంతంలో ఉంది? (A) వాస్తవ వికాస స్థాయిలో (B) సమీప వికాస మండలంలో (C) మూర్త ప్రచాలక దశలో (D) అంతర్గత భాషా దశలో

సమాధానం

(B) సమీప వికాస మండలంలో. సొంతంగా చేయలేని, కానీ పెద్దల మార్గదర్శనంతో చేయగలిగే పనులన్నీ ZPD పరిధిలోకి వస్తాయి. వైగాట్‌స్కీ నిర్వచనం ప్రకారం ZPD అనేది వాస్తవ వికాస స్థాయికీ సంభావ్య వికాస స్థాయికీ మధ్య ఉన్న దూరం. వాస్తవ వికాస స్థాయిలో ఉండాలంటే విద్యార్థి ఆ పనిని ఎలాంటి సహాయం లేకుండా చేయగలగాలి, ఇక్కడ అలా జరగడం లేదు. మూర్త ప్రచాలక దశ పియాజే భావన, అది సహాయంతో చేసే పనిని వర్ణించదు.

2. ఉపాధ్యాయురాలు మొదట కట్టల పుల్లలతో చూపించి, తర్వాత ప్రశ్నలతో దారి చూపి, చివరికి సూచనలు కూడా ఆపేసింది. సహాయాన్ని ఇలా క్రమంగా తగ్గించడాన్ని ఏమంటారు? (A) సాంశీకరణం (B) పునర్బలనం (C) విలంబిత అనుకరణ (D) ఫేడింగ్

సమాధానం

(D) ఫేడింగ్. పరంజాలో అభ్యాసకుడి ప్రగతిని బట్టి సహాయాన్ని మారుస్తూ, క్రమంగా ఉపసంహరిస్తారు. ఈ ఉపసంహరణనే ఫేడింగ్ అంటారు, దాని లక్ష్యం అభ్యాసకుడు స్వతంత్రంగా పని చేయడం. సాంశీకరణం కొత్త అనుభవాన్ని పాత స్కీమాలో ఇమడ్చుకోవడం అనే పియాజే భావన, అది ఉపాధ్యాయుడి చర్య కాదు. విలంబిత అనుకరణ ఇంద్రియ చాలక దశలోని సామర్థ్యం, దీనికి ఇక్కడ సంబంధం లేదు.

3. బోధనలో “పరంజా” (scaffolding) అనే పదాన్ని మొదట ప్రవేశపెట్టినవారు ఎవరు? (A) వుడ్, బ్రూనర్, రాస్ (B) లెవ్ వైగాట్‌స్కీ (C) జీన్ పియాజే (D) ఆల్బర్ట్ బండూరా

సమాధానం

(A) వుడ్, బ్రూనర్, రాస్. ఈ ముగ్గురూ 1976 లో బోధనా సందర్భంలో పరంజా అనే పదాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. పరంజా ఆలోచన వైగాట్‌స్కీ ZPD కి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల రెండింటినీ కలిపి చదువుతారు. అయినా వైగాట్‌స్కీ స్వయంగా ఈ పదం వాడలేదు, అందుకే ఆయన పేరు ఇక్కడ తప్పు. పరీక్షల్లో ఈ తేడానే అసలు ఉచ్చు.

4. ఆరేళ్ల పాప బొమ్మ గీస్తూ “ముందు తల, తర్వాత చేతులు” అని తనలో తానే గట్టిగా చెప్పుకుంటోంది. వైగాట్‌స్కీ దృష్టిలో ఈ మాటల పాత్ర ఏమిటి? (A) ఇది అపరిపక్వతకు గుర్తు, సామాజీకరణతో మాయమవుతుంది (B) ఇది ఇతరులను నియంత్రించడానికి వాడే బాహ్య భాష (C) ఇది తన ప్రవర్తనను తానే నడిపించుకునే స్వీయ భాషణ (D) ఇది మాటలు రాని పిల్లలు వాడే ప్రతీకాత్మక ఆట

సమాధానం

(C) ఇది తన ప్రవర్తనను తానే నడిపించుకునే స్వీయ భాషణ. NIOS ప్రకారం 3 నుంచి 7 ఏళ్ల మధ్య వచ్చే అహంకేంద్రిత భాష తన గురించే, బయటకు వినిపించేలా ఉంటుంది, పిల్లవాడి సొంత ప్రవర్తనను నియంత్రిస్తుంది. వైగాట్‌స్కీ దీన్ని ఆలోచనకు సాధనంగా చూశాడు, అది తర్వాత అంతర్గత భాషగా మారుతుందని వాదించాడు. “అపరిపక్వత, మాయమవుతుంది” అనేది పియాజే దృష్టి, ప్రశ్న వైగాట్‌స్కీ దృష్టిని అడుగుతోంది. బాహ్య భాష ఇతరులను నియంత్రించడానికి, కానీ ఇక్కడ పాప తనకు తానే చెప్పుకుంటోంది.

5. NIOS ప్రకారం, బయటకు వినిపించని మాటలతో ఆలోచనను, ప్రవర్తనను నియంత్రించుకునే భాషా దశ ఏ వయస్సులో వస్తుంది? (A) 7 ఏళ్ల పైన (B) 3 లేదా 4 ఏళ్లకు ముందు (C) 3 నుంచి 7 ఏళ్ల మధ్య (D) 2 నుంచి 3 ఏళ్ల మధ్య

సమాధానం

(A) 7 ఏళ్ల పైన. బయటకు వినిపించని మాటలు ఆలోచనను, ప్రవర్తనను నియంత్రించే దశను అంతర్గత భాష అంటారు, ఇది 7 ఏళ్ల పైన వస్తుంది. 3 నుంచి 7 ఏళ్లు అహంకేంద్రిత భాష దశ, అప్పుడు మాటలు ఇంకా బయటకు గట్టిగా వినిపిస్తాయి. 3 లేదా 4 ఏళ్లకు ముందు సామాజిక భాష ఉంటుంది, అది ఎక్కువగా ఇతరులను నియంత్రించడానికి. కాబట్టి “బయటకు వినిపించకపోవడం” అనే లక్షణమే అంతర్గత భాషను మిగతా రెండింటి నుంచి వేరు చేస్తుంది.

6. వైగాట్‌స్కీ, పియాజేల మధ్య అభ్యసనం, వికాసం సంబంధం విషయంలో ఉన్న తేడాను సరిగ్గా చెప్పేది ఏది? (A) ఇద్దరి ప్రకారం వికాసం పూర్తయ్యాకే అభ్యసనం మొదలవుతుంది (B) పియాజే ప్రకారం అభ్యసనం వికాసాన్ని నడుపుతుంది, వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం వికాసం ముందు వస్తుంది (C) ఇద్దరి ప్రకారం అభ్యసనం, వికాసం ఒకే వేగంతో జరుగుతాయి (D) పియాజే ప్రకారం వికాసం ముందు వస్తుంది, వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం సరైన అభ్యసనం వికాసాన్ని నడుపుతుంది

సమాధానం

(D) పియాజే ప్రకారం వికాసం ముందు వస్తుంది, వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం సరైన అభ్యసనం వికాసాన్ని నడుపుతుంది. పియాజే దృష్టిలో వికాసం అభ్యసనానికి ముందు నడుస్తుంది, పిల్లవాడు సొంత అన్వేషణతో జ్ఞానం నిర్మించుకుంటాడు. వైగాట్‌స్కీ “సరిగా ఏర్పాటు చేసిన అభ్యసనం మానసిక వికాసానికి దారి తీస్తుంది” అన్నాడు, వికాసం అభ్యసనం వెనుక నడుస్తుందని కూడా చెప్పాడు. (B) ఇద్దరి పేర్లను తారుమారు చేసింది. “అభ్యసనం, వికాసం ఒకే వేగంతో జరుగుతాయి” అనే మాట ఇద్దరిలో ఎవరూ చెప్పలేదు.

7. గణితంలో వెనుకబడిన కిరణ్‌కు, అదే పాఠం ముందే నేర్చుకున్న తోటి విద్యార్థి వివరిస్తున్నాడు. వైగాట్‌స్కీ భావనల్లో ఆ తోటి విద్యార్థి పాత్ర ఏది? (A) వాస్తవ వికాస స్థాయి (B) అధిక జ్ఞానం గల వ్యక్తి (MKO) (C) సాంస్కృతిక సాధనం (D) సంభావ్య వికాస స్థాయి

సమాధానం

(B) అధిక జ్ఞానం గల వ్యక్తి (MKO). ఒక నిర్దిష్ట పనిలో అభ్యాసకుడి కంటే ఎక్కువ జ్ఞానం లేదా నైపుణ్యం ఉన్న ఎవరైనా MKO కావచ్చు, అది ఉపాధ్యాయుడే కానక్కర్లేదు. ZPD నిర్వచనంలోనే “సమర్థులైన సహచరులతో కలిసి” అనే మాట ఉంది, అంటే తోటి విద్యార్థి కూడా సహాయకుడే. వాస్తవ, సంభావ్య వికాస స్థాయిలు కిరణ్ సామర్థ్య స్థాయిలు, అవి సహాయం చేసే వ్యక్తిని సూచించవు. సాంస్కృతిక సాధనం అంటే భాష, సంఖ్యా వ్యవస్థ, పటాలు వంటివి, వ్యక్తి కాదు.

8. పియాజే సిద్ధాంతం నుంచి వచ్చిన నిర్మాణాత్మకతకూ, వైగాట్‌స్కీ ప్రేరణతో వచ్చిన నిర్మాణాత్మకతకూ పేర్లు సరైన క్రమంలో ఉన్నది ఏది? (A) సామాజిక నిర్మాణాత్మకత, రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత (B) ప్రవర్తనావాదం, సామాజిక నిర్మాణాత్మకత (C) రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత, సామాజిక నిర్మాణాత్మకత (D) రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత, మానవతావాద నిర్మాణాత్మకత

సమాధానం

(C) రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత, సామాజిక నిర్మాణాత్మకత. పియాజే సిద్ధాంతం ఆధారంగా వచ్చిన రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత, జ్ఞానాన్ని అభ్యాసకుడు చురుకుగా నిర్మిస్తాడని, నిష్క్రియంగా స్వీకరించడని చెబుతుంది. వైగాట్‌స్కీ రచనలు సామాజిక నిర్మాణాత్మకతకు ప్రేరణ ఇచ్చాయి, అది సహచరులు, ఉపాధ్యాయులు, పెద్దలతో పరస్పర చర్య ద్వారా జ్ఞాన నిర్మాణాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. (A) సరైన పేర్లనే తారుమారు క్రమంలో ఇచ్చింది. ప్రవర్తనావాదం నిర్మాణాత్మకతకు భిన్నమైన దృక్పథం, అది జ్ఞాన నిర్మాణం గురించి చెప్పదు.

9. వైగాట్‌స్కీ ప్రకారం సంస్కృతితో పరస్పర చర్య, ఆరోగ్యకరమైన భాషా వికాసం లేకపోతే మనిషి మేధో పనితీరు ఎలా ఉంటుంది? (A) ఉన్నత మానసిక ప్రక్రియలు సహజంగానే వస్తాయి (B) అమూర్త ఆలోచన ముందుగానే మొదలవుతుంది (C) సమీప వికాస మండలం విస్తరిస్తుంది (D) ప్రాథమిక మానసిక ప్రక్రియలకే పరిమితమవుతుంది

సమాధానం

(D) ప్రాథమిక మానసిక ప్రక్రియలకే పరిమితమవుతుంది. NIOS ప్రకారం వైగాట్‌స్కీ వికాస సిద్ధాంతానికి సంస్కృతి, భాష అనే రెండు అంశాలు జోడించాడు. సంస్కృతి లేకపోతే మేధో పనితీరు ప్రాథమిక మానసిక ప్రక్రియలకే పరిమితమవుతుందని ఆయన అన్నాడు. ఆలోచించడం, తర్కించడం, గుర్తుంచుకోవడం వంటి ఉన్నత మానసిక ప్రక్రియలు సంస్కృతితో గాఢమైన పరస్పర చర్య వల్లే సాధ్యమవుతాయి. కాబట్టి (A) ఆయన వాదనకు పూర్తిగా వ్యతిరేకం.

10. ఒక ఉపాధ్యాయుడు వైగాట్‌స్కీ ఆలోచనను పాటించాలనుకుంటే, కింది వాటిలో ఏ ఏర్పాటు ఎక్కువ సరిపోతుంది? (A) విద్యార్థులు చిన్న గుంపులుగా పని చేసి, ఫలితాలపై గుంపుగా చర్చించడం (B) ప్రతి విద్యార్థి పాఠ్యపుస్తకంలోని సమాధానాలను ఒంటరిగా పదే పదే రాయడం (C) ఉపాధ్యాయుడు మాత్రమే మాట్లాడి, విద్యార్థులు నిశ్శబ్దంగా వినడం (D) విద్యార్థి సొంతంగా చేయగలిగిన పనులే మళ్లీ మళ్లీ ఇవ్వడం

సమాధానం

(A) విద్యార్థులు చిన్న గుంపులుగా పని చేసి, ఫలితాలపై గుంపుగా చర్చించడం. NIOS ప్రకారం నిర్మాణాత్మక తరగతి గదిలో విద్యార్థులు ఎక్కువగా గుంపులుగా పని చేస్తారు, సమూహ చర్చలకు పెద్ద పాత్ర ఉంటుంది. ఇక్కడ సహచరులు ఒకరికొకరు MKO గా పని చేసి, ZPD లోని పనులను పూర్తి చేసుకుంటారు. ఒంటరిగా పదే పదే రాయడం, ఉపాధ్యాయుడే మాట్లాడటం సామాజిక పరస్పర చర్యకు చోటు ఇవ్వవు. ఇప్పటికే సొంతంగా చేయగలిగిన పనులు వాస్తవ వికాస స్థాయిలో ఉంటాయి, అవి వికాసాన్ని ముందుకు నడిపించవు.

FAQ

సమీప వికాస మండలం (ZPD) అంటే ఏమిటి?

పిల్లవాడు సొంతంగా సమస్యను పరిష్కరించగల స్థాయికీ, పెద్దల మార్గదర్శనంతో లేదా సమర్థులైన సహచరులతో కలిసి పరిష్కరించగల స్థాయికీ మధ్య ఉన్న దూరమే ZPD. ఈ నిర్వచనాన్ని వైగాట్‌స్కీ “Mind in Society” (1978) లో ఇచ్చాడు.

పరంజా (scaffolding) అనే పదం వైగాట్‌స్కీదేనా?

కాదు. ఈ పదాన్ని వుడ్, బ్రూనర్, రాస్ 1976 లో ప్రవేశపెట్టారు. వైగాట్‌స్కీ ZPD ఆలోచనకు ఇది ఆచరణ రూపం కాబట్టి రెండూ కలిపి చదువుతారు, కానీ పదం వైగాట్‌స్కీ వాడలేదు.

వైగాట్‌స్కీ చెప్పిన భాషా వికాసం మూడు దశలు ఏవి?

NIOS ప్రకారం సామాజిక (బాహ్య) భాష 3 లేదా 4 ఏళ్లకు ముందు, అహంకేంద్రిత భాష 3 నుంచి 7 ఏళ్ల మధ్య, అంతర్గత భాష 7 ఏళ్ల పైన వస్తాయి.

పియాజే, వైగాట్‌స్కీ మధ్య ప్రధాన తేడా ఏమిటి?

పియాజే దృష్టిలో వికాసం ముందు జరిగి తర్వాత అభ్యసనం వస్తుంది, పిల్లవాడు సొంత అన్వేషణతో జ్ఞానం నిర్మించుకుంటాడు. వైగాట్‌స్కీ దృష్టిలో సరిగా ఏర్పాటు చేసిన అభ్యసనం వికాసాన్ని ముందుకు నడిపిస్తుంది, జ్ఞాన నిర్మాణానికి సామాజిక పరస్పర చర్య, భాష, సంస్కృతి కీలకం.

Sources

• NIOS D.El.Ed Course 502, Block 1: Learning and Teaching Process
• Suggestive Syllabus for APTET June 2026, Department of School Education, Andhra Pradesh
• National Curriculum Framework 2005, NCERT
• Vygotsky on the Zone of Proximal Development, excerpt from Mind in Society (1978)
• Vygotsky’s Sociocultural Theory of Cognitive Development, Simply Psychology