బ్లూమ్స్ వర్గీకరణ (Bloom's Taxonomy): TET, DSC కోసం పూర్తి వివరణ

బ్లూమ్స్ వర్గీకరణ అంటే బోధన తర్వాత విద్యార్థి ఏమి నేర్చుకోవాలో తెలిపే లక్ష్యాలను స్థాయిలవారీగా వర్గీకరించే చట్రం. దాని జ్ఞానాత్మక రంగాన్ని 1956 లో బ్లూమ్ బృందం జ్ఞానం, అవగాహన, అనువర్తనం, విశ్లేషణ, సంశ్లేషణ, మూల్యాంకనం అనే ఆరు స్థాయిలుగా ఇచ్చింది. 2001 లో ఆండర్సన్, క్రాత్‌వోల్ దాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం, అర్థం చేసుకోవడం, అనువర్తించడం, విశ్లేషించడం, మూల్యాంకనం చేయడం, సృష్టించడం అనే ఆరు క్రియా స్థాయిలుగా సవరించారు.

ఈ వ్యాసం సవరణ రచయితల్లో ఒకరైన డేవిడ్ క్రాత్‌వోల్ రాసిన 2002 వ్యాసం “A Revision of Bloom’s Taxonomy: An Overview”, హిమాచల్ ప్రదేశ్ విశ్వవిద్యాలయం M.A. ఎడ్యుకేషన్ పాఠం, లెస్లీ ఓవెన్ విల్సన్ పోలిక పత్రం ఆధారంగా రాశాను. సిలబస్ వివరాలు AP TET జూన్ 2026 సూచనాత్మక సిలబస్ నుంచి తీసుకున్నాను.

TET, DSC సిలబస్‌లో బ్లూమ్స్ ఎక్కడ

AP TET పేపర్-2(A)

• గణితం (20 మార్కులు), భౌతిక శాస్త్రం (20 మార్కులు), జీవ శాస్త్రం (20 మార్కులు) ఒక్కోదానిలో మెథడాలజీకి 4 మార్కులు ఉన్నాయి. సాంఘిక శాస్త్రం 60 మార్కుల్లో మెథడాలజీకి 12 మార్కులు ఉన్నాయి.
• ఈ నాలుగు మెథడాలజీ భాగాల్లోనూ “Instructional objectives (revised Blooms taxonomy) - Academic Standards” అనే అంశం స్పష్టంగా ఉంది. అంటే సిలబస్ అడుగుతున్నది సవరించిన వర్గీకరణను.

AP TET పేపర్-1, శిశు వికాసం

• పేపర్-1(A) గణితం మెథడాలజీ (6 మార్కులు) లో “బోధనా లక్ష్యాలు” అనే అంశం ఉంది. శిశు వికాసం, పెడగాజీ (30 మార్కులు) లో మూల్యాంకనం రకాలు, మూల్యాంకన సాధనాలు, CCE ఉన్నాయి.
• కాబట్టి “ఈ లక్ష్యం ఏ స్థాయి” అనే ప్రశ్న మెథడాలజీలోనూ, మూల్యాంకన ప్రశ్నల్లోనూ రావచ్చు.

TET శిశు వికాసం భాగం మొత్తం ఎలా చదవాలో TET శిశు వికాసం, పెడగాజీ అంశాలు పోస్టులో చూడండి.

వర్గీకరణ ఎలా పుట్టింది

బ్లూమ్ ఆలోచన

• వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల అధ్యాపకులు పరీక్షా ప్రశ్నలను పంచుకుని, ఒకే లక్ష్యాన్ని కొలిచే ప్రశ్నా బ్యాంకులు తయారు చేసుకోవడానికి ఈ చట్రం పుట్టింది.
• ఆ ఆలోచన చేసింది షికాగో విశ్వవిద్యాలయం పరీక్షల బోర్డు అసోసియేట్ డైరెక్టర్ బెంజమిన్ ఎస్. బ్లూమ్. ఆయన బృందం 1949 నుంచి ఏడాదికి సుమారు రెండుసార్లు సమావేశమైంది.
• వారి తుది ముసాయిదా 1956 లో “Taxonomy of Educational Objectives, Handbook I: Cognitive Domain” పేరుతో వచ్చింది. రచయితల్లో బ్లూమ్‌తో పాటు క్రాత్‌వోల్ కూడా ఉన్నారు.
• ఈ వర్గీకరణ తర్వాత 22 భాషల్లోకి అనువాదమైందని క్రాత్‌వోల్ రాశారు.

సవరణ

• సరిగ్గా 45 ఏళ్ల తర్వాత, 2001 లో లోరిన్ ఆండర్సన్, డేవిడ్ క్రాత్‌వోల్ నాయకత్వంలో సవరించిన వర్గీకరణ వచ్చింది.
• ఆండర్సన్ బ్లూమ్ శిష్యుడు, క్రాత్‌వోల్ అసలు వర్గీకరణలో బ్లూమ్ భాగస్వామి. సవరణ బృందంలో సంజ్ఞానాత్మక మనోవిజ్ఞానవేత్తలు, పాఠ్యప్రణాళిక, మూల్యాంకన నిపుణులు ఉన్నారు.

మూడు రంగాలు

జ్ఞానాత్మక రంగం (Cognitive)

• “తెలుసుకోవడం”: గుర్తుంచుకోవడం నుంచి కొత్తది సృష్టించడం వరకూ ఆలోచనా సామర్థ్యాలన్నీ ఇందులోకే.

భావావేశ రంగం (Affective)

• “అనుభూతి” కి సంబంధించినవి: ఆసక్తులు, వైఖరులు, విలువలు. ఈ రంగాన్ని 1964 లో వర్గీకరించారు, దానికి ప్రధాన రచయిత క్రాత్‌వోల్.
• ఐదు స్థాయిలు: గ్రహించడం, ప్రతిస్పందించడం, విలువకట్టడం, వ్యవస్థీకరణ, విలువ లేదా విలువల సముదాయంతో శీలీకరణ.

మానసిక చలనాత్మక రంగం (Psychomotor)

• “చేయడం” కు సంబంధించినవి: శారీరక కదలికలు, నైపుణ్యాలు. ఈ రంగానికి బ్లూమ్‌కు సంబంధం లేదని విల్సన్ స్పష్టం చేస్తారు.
• హారో (Harrow) ఆరు స్థాయిలు: ప్రతివర్తి చలనాలు, ప్రాథమిక మౌలిక చలనాలు, ప్రత్యక్షణ సామర్థ్యాలు, శారీరక సామర్థ్యాలు, నైపుణ్య చలనాలు, అశాబ్దిక సంభాషణ.
• సింప్సన్ (Simpson) తరహా స్థాయిలు: ప్రత్యక్షణ, సంసిద్ధత, నిర్దేశిత ప్రతిస్పందన, యాంత్రికత, సంక్లిష్ట బహిర్గత ప్రతిస్పందన, అనుకూలనం, సృజన.

మూలాల మధ్య తేడా: మానసిక చలనాత్మక రంగం తేదీలపై మూలాలు ఏకీభవించవు. హిమాచల్ విశ్వవిద్యాలయ పాఠం సింప్సన్ (1966) మొదట ఇచ్చారని, హారో (1972) మార్చారని చెబుతుంది. విల్సన్ మూడు వెర్షన్లను హారో (1972), సింప్సన్ (1972), డేవ్ (1970) గా చూపిస్తారు. పరీక్షలో “హారో 1972” అనేది రెండు మూలాల్లోనూ ఉంది కాబట్టి దాన్ని నమ్మవచ్చు. సింప్సన్ సంవత్సరం అడిగితే ఆప్షన్లను జాగ్రత్తగా చూడండి.

అసలు ఆరు స్థాయిలు vs సవరించిన ఆరు స్థాయిలు

క్రమం	అసలు (1956, నామవాచకాలు)	సవరించిన (2001, క్రియలు)	సవరించిన స్థాయి అర్థం
1	జ్ఞానం (Knowledge)	జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం (Remember)	దీర్ఘకాల స్మృతి నుంచి సంబంధిత జ్ఞానాన్ని వెలికితీయడం
2	అవగాహన (Comprehension)	అర్థం చేసుకోవడం (Understand)	మౌఖిక, లిఖిత, చిత్ర సందేశాల అర్థాన్ని గ్రహించడం
3	అనువర్తనం (Application)	అనువర్తించడం (Apply)	ఇచ్చిన సందర్భంలో ఒక పద్ధతిని అమలు చేయడం
4	విశ్లేషణ (Analysis)	విశ్లేషించడం (Analyze)	విషయాన్ని భాగాలుగా విడదీసి అవి ఎలా సంబంధించాయో గుర్తించడం
5	సంశ్లేషణ (Synthesis)	మూల్యాంకనం చేయడం (Evaluate)	ప్రమాణాలు, కొలబద్దల ఆధారంగా తీర్పు ఇవ్వడం
6	మూల్యాంకనం (Evaluation)	సృష్టించడం (Create)	అంశాలను కలిపి కొత్త, పొందికైన మొత్తాన్ని లేదా అసలైన ఉత్పత్తిని తయారు చేయడం

ఏమేం మారాయి

• ఆరు వర్గాల సంఖ్య అలాగే ఉంది. మూడు వర్గాల పేర్లు మారాయి, రెండు వర్గాల స్థానాలు మారాయి, మిగిలినవి క్రియా రూపంలోకి వచ్చాయి.
• జ్ఞానం పేరు జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడంగా, అవగాహన పేరు అర్థం చేసుకోవడంగా మారింది. ఉపాధ్యాయులు రోజూ వాడే “అర్థం చేసుకోవడం” అనే మాట లేకపోవడం అసలు వర్గీకరణపై తరచూ వచ్చిన విమర్శ.
• సంశ్లేషణ, మూల్యాంకనంతో స్థానం మార్చుకుని “సృష్టించడం” గా పేరు మారింది.
• సృష్టించే ముందు మూల్యాంకనం తరచూ అవసరమవుతుంది కాబట్టే అది ముందుకు వచ్చిందని, సృష్టించడం అత్యంత కష్టమైన మానసిక చర్య అని విల్సన్ వివరిస్తారు.

ఉపవర్గాలు, 19 ప్రక్రియలు

• అసలు వర్గీకరణలో అనువర్తనం తప్ప మిగిలిన ఐదింటికీ ఉపవర్గాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు అవగాహనకు అనువాదం, వ్యాఖ్యానం, బహిర్గణనం అనే మూడు ఉపవర్గాలు.
• సవరణలో ఆరు వర్గాల కింద మొత్తం 19 నిర్దిష్ట సంజ్ఞానాత్మక ప్రక్రియలు ఉన్నాయి. జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం కింద గుర్తించడం, స్మరించడం; అర్థం చేసుకోవడం కింద వ్యాఖ్యానించడం, ఉదాహరణ ఇవ్వడం, వర్గీకరించడం, సంక్షిప్తీకరించడం, ఊహించడం, పోల్చడం, వివరించడం ఉన్నాయి.
• అనువర్తించడం కింద అమలుపరచడం (executing), అమలుచేయడం (implementing); విశ్లేషించడం కింద వేరుపరచడం, వ్యవస్థీకరించడం, ఆపాదించడం; మూల్యాంకనం కింద తనిఖీ, విమర్శ; సృష్టించడం కింద ఉత్పాదించడం, ప్రణాళిక వేయడం, తయారుచేయడం ఉన్నాయి.

సోపాన క్రమం సడలింది

• అసలు వర్గీకరణ “సంచిత సోపాన క్రమం” ను ఊహించింది. ప్రతి సరళ స్థాయిని సాధించాకే తర్వాతి సంక్లిష్ట స్థాయి సాధ్యమని దాని భావన.
• సవరణలో స్థాయిలు సంక్లిష్టతలో వేరైనా, కఠిన క్రమం సడలించి ఒకదానిపై ఒకటి కలవడానికి అనుమతించారు. ఉదాహరణకు “వివరించడం” (అర్థం చేసుకోవడం) కొన్నిసార్లు “అమలుపరచడం” (అనువర్తించడం) కంటే క్లిష్టమైనది.

జ్ఞాన పరిమాణం: సవరణలో కొత్త రెండో అక్షం

నామవాచకం, క్రియ వేరయ్యాయి

• ప్రతి లక్ష్యంలో ఒక నామవాచకం (విషయాంశం), ఒక క్రియ (మానసిక చర్య) ఉంటాయి. “అర్థశాస్త్రంలో డిమాండ్, సప్లై సూత్రాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకో” లో “సూత్రం” నామవాచకం, “జ్ఞప్తికి తెచ్చుకో” క్రియ.
• అసలు “జ్ఞానం” వర్గంలో ఈ రెండూ కలిసిపోయి ఉండేవి. ఈ ద్వంద్వ స్వభావం మిగతా వర్గాల్లో లేదు; సవరణ దాన్ని తొలగించింది.
• నామవాచకం “జ్ఞాన పరిమాణం” గా, క్రియ “సంజ్ఞానాత్మక ప్రక్రియ పరిమాణం” గా రెండు వేర్వేరు అక్షాలయ్యాయి. వీటితో గీసిన పట్టికనే “టాక్సానమీ టేబుల్” అంటారు.

నాలుగు రకాల జ్ఞానం

• వాస్తవ జ్ఞానం (Factual): ఒక విషయంలో తప్పక తెలియాల్సిన పదజాలం, నిర్దిష్ట వివరాలు.
• భావనాత్మక జ్ఞానం (Conceptual): వర్గీకరణలు, సూత్రాలు, సిద్ధాంతాలు, నమూనాలు; ప్రాథమిక అంశాల మధ్య సంబంధాలు.
• విధానపరమైన జ్ఞానం (Procedural): ఏదైనా ఎలా చేయాలి; నైపుణ్యాలు, అల్గారిథమ్‌లు, పద్ధతులు, వాటిని ఎప్పుడు వాడాలో తెలిపే ప్రమాణాలు.
• అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం (Metacognitive): సాధారణంగా ఆలోచన గురించి, తన సొంత ఆలోచన గురించి ఉండే అవగాహన. ఇది సవరణలో కొత్తగా చేరిన వర్గం.

క్రియాపదాలు: స్థాయిని గుర్తించే కీ

స్థాయి	సాధారణ క్రియాపదాలు
జ్ఞానం / జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం	నిర్వచించు, జాబితా రాయి, పేర్కొను, గుర్తించు, తిరిగి చెప్పు
అవగాహన / అర్థం చేసుకోవడం	వివరించు, సొంత మాటల్లో చెప్పు, వర్ణించు, వ్యాఖ్యానించు
అనువర్తనం / అనువర్తించడం	ఉపయోగించు, గణించు, ప్రదర్శించు, నిర్వహించు
విశ్లేషణ / విశ్లేషించడం	పోల్చు, భేదం చూపు, వర్గీకరించు, వ్యత్యాసం గుర్తించు
సంశ్లేషణ / సృష్టించడం	రూపొందించు, రచించు, ప్రణాళిక వేయి, కనిపెట్టు, ప్రతిపాదించు
మూల్యాంకనం / మూల్యాంకనం చేయడం	తీర్పు ఇవ్వు, అంచనా వేయి, వాదించు, నిర్ణయించు

ఈ పదాలు విల్సన్ పట్టికలోనివి. ఒకే క్రియ రెండు జాబితాల్లో కనిపించవచ్చు (“వర్గీకరించు” విల్సన్ విశ్లేషణ జాబితాలో ఉంది, క్రాత్‌వోల్ దాన్ని అర్థం చేసుకోవడం కింద ప్రక్రియగా ఇచ్చారు). అందుకే క్రియ కంటే, విద్యార్థి చేయాల్సిన మానసిక పనిని చూడండి.

ఒక పాఠం మీద పనిచేసిన ఉదాహరణ: రుతువులు

హిమాచల్ విశ్వవిద్యాలయ పాఠం “భూమిపై రుతువులు” అనే ఒకే అంశం మీద అసలు ఆరు స్థాయిలకు ప్రశ్నలు ఇస్తుంది. తెలుగులో, సవరించిన పేర్లతో:

• జ్ఞానం / జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం: వసంత రుతువు మొదటి రోజు ఎప్పుడు?
• అవగాహన / అర్థం చేసుకోవడం: వేసవి అయనాంతం దేనిని సూచిస్తుంది?
• అనువర్తనం / అనువర్తించడం: భూమి కక్ష్య పూర్తిగా వృత్తాకారంగా ఉంటే రుతువులు ఎలా ఉంటాయి?
• విశ్లేషణ / విశ్లేషించడం: దక్షిణార్ధగోళంలో రుతువులు ఎందుకు తారుమారుగా ఉంటాయి?
• సంశ్లేషణ: ఏడాదిలో పొడవైన పగలు జూన్‌లో వస్తే, ఉత్తరార్ధగోళం ఆగస్టులో ఎందుకు ఎక్కువ వేడిగా ఉంటుంది?
• మూల్యాంకనం: కొత్తగా కనుగొన్న గ్రహంపై రుతువులను ఊహించడానికి ఏ అంశాలు ముఖ్యమైనవి?

చివరి రెండు ప్రశ్నలు అసలు క్రమంలో (సంశ్లేషణ, తర్వాత మూల్యాంకనం) ఉన్నాయి. సవరణలో మూల్యాంకనం ఐదో స్థానం, సృష్టించడం ఆరో స్థానం. అందుకే ప్రశ్నలో “సవరించిన” అనే మాట ఉందో లేదో ముందు చూడండి.

టాక్సానమీ టేబుల్‌లో ఒక యూనిట్ క్రాత్‌వోల్ ఒక ఉపాధ్యాయిని యూనిట్‌ను ఉదాహరణగా తీసుకున్నారు. “చట్టాల భాగాలను జ్ఞప్తికి తెచ్చుకో” అనేది జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం, వాస్తవ జ్ఞానం. “వివిధ సమూహాలపై చట్టాల పర్యవసానాలను వివరించు” అనేది అర్థం చేసుకోవడం, భావనాత్మక జ్ఞానం. “ఒక వైఖరి తీసుకుని ఒప్పించే సంపాదకీయం రాయి” అనేది సృష్టించడం. “సంపాదకీయాన్ని నువ్వు, తోటివారు సరిదిద్దండి” అనేది మూల్యాంకనం చేయడం, ఎందుకంటే సరిదిద్దడం ఒక రకమైన మూల్యాంకనం.

తరచూ కలిపేసే అంశాలు

• “వివరించు” అంటే ఉన్నత స్థాయి కాదు. క్రాత్‌వోల్ వివరించడాన్ని అర్థం చేసుకోవడం కింది ప్రక్రియగానే ఇచ్చారు.
• శిఖరం: అసలు దానిలో మూల్యాంకనం, సవరించిన దానిలో సృష్టించడం. సంశ్లేషణ అనే పేరే సవరణలో లేదు.
• భావావేశ రంగం ఐదు స్థాయిలు, హారో మానసిక చలనాత్మక రంగం ఆరు స్థాయిలు. వీటిని కలిపి లెక్కపెట్టకండి.
• అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం సంజ్ఞానాత్మక ప్రక్రియ కాదు, జ్ఞాన పరిమాణంలోని నాలుగో రకం.
• విలువకట్టడం vs వ్యవస్థీకరణ: ఒక విలువను నిలకడగా పాటించడం విలువకట్టడం. వేర్వేరు విలువల మధ్య ఘర్షణను తీర్చి ఒక స్థిరమైన విలువల వ్యవస్థను నిర్మించుకోవడం వ్యవస్థీకరణ.

నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి

నా అభిప్రాయం: క్రియాపదాల జాబితాను బట్టీ పట్టకండి. ప్రతి స్థాయి నిర్వచనాన్ని ఒక్క వాక్యంలో చెప్పగలిగితే చాలు. “ఈ లక్ష్యం ఏ స్థాయి” అనే రకం ప్రశ్నలకు నిర్వచనమే ఎక్కువ పనికొస్తుంది. ఒకే క్రియ రెండు స్థాయిల్లో కనిపించినప్పుడు జాబితా మిమ్మల్ని గందరగోళపెడుతుంది, నిర్వచనం సరైన సమాధానం చూపిస్తుంది.

పరిమితి: ప్రతి లక్ష్యాన్నీ ఒకే గడిలో పెట్టడం సాధ్యం కాదు. క్రాత్‌వోల్ స్వయంగా “విశ్లేషించి కూర్పు రాయి” వంటి లక్ష్యాన్ని రెండు గడుల్లో పెట్టారు. మీ మెథడాలజీ పుస్తకం ఒక క్రియను మరో స్థాయిలో చూపిస్తే, ప్రశ్న ఏ పుస్తకాన్ని అనుసరిస్తుందో గమనించడం తప్ప వేరే దారి లేదు.

పిల్లల ఆలోచనా దశలు తెలిస్తే ఏ వయస్సులో ఏ స్థాయి లక్ష్యం సాధ్యమో అర్థమవుతుంది; దానికి పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం చూడండి. ఏ పేపర్ రాయాలో AP TET పేపర్-1 లేదా పేపర్-2 లో, సాంఘిక శాస్త్రం DSC సిలబస్ AP DSC స్కూల్ అసిస్టెంట్ సోషల్ స్టడీస్ సిలబస్ లో ఉన్నాయి. AP TET పోస్టులన్నీ AP TET పేజీ లో చూడవచ్చు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. “విద్యార్థి త్రిభుజ వైశాల్య సూత్రాన్ని ఉపయోగించి పాఠశాల తోటలోని త్రిభుజాకార మడి వైశాల్యాన్ని కనుగొంటాడు.” సవరించిన బ్లూమ్స్ వర్గీకరణలో ఈ లక్ష్యం ఏ స్థాయికి చెందుతుంది? (A) అర్థం చేసుకోవడం (B) విశ్లేషించడం (C) అనువర్తించడం (D) సృష్టించడం

సమాధానం

(C) అనువర్తించడం. తెలిసిన సూత్రాన్ని ఒక నిర్దిష్ట, కొత్త సందర్భంలో అమలు చేయడమే అనువర్తించడం. క్రాత్‌వోల్ దీన్ని “ఇచ్చిన సందర్భంలో ఒక పద్ధతిని అమలు చేయడం లేదా ఉపయోగించడం” గా నిర్వచించారు. ఇక్కడ విద్యార్థి సూత్రం అర్థాన్ని చెప్పడం లేదు, దాన్ని నిజమైన మడికి వాడుతున్నాడు; అందుకే అర్థం చేసుకోవడం కాదు. ఆకారాన్ని భాగాలుగా విడదీసి సంబంధాలు వెతకడం లేదు కాబట్టి విశ్లేషించడం కూడా కాదు.

2. సవరించిన వర్గీకరణలో స్థానం మార్చుకుని “సృష్టించడం” గా పేరు మారిన అసలు వర్గం ఏది? (A) సంశ్లేషణ (B) మూల్యాంకనం (C) విశ్లేషణ (D) అవగాహన

సమాధానం

(A) సంశ్లేషణ. అసలు వర్గీకరణలో ఐదో స్థానంలో ఉన్న సంశ్లేషణ, మూల్యాంకనంతో స్థానం మార్చుకుని ఆరో స్థానానికి వెళ్లి “సృష్టించడం” అయింది. రెండూ వేర్వేరు భాగాలను కలిపి కొత్త మొత్తాన్ని తయారుచేయడం గురించే, కాబట్టి భావం కొనసాగింది. మూల్యాంకనం పేరు మారలేదు, క్రియా రూపంలో “మూల్యాంకనం చేయడం” గా ఐదో స్థానానికి వచ్చింది. అవగాహన “అర్థం చేసుకోవడం” గా మారింది కానీ దాని స్థానం రెండోదే.

3. పర్యావరణ పాఠం తర్వాత ఒక విద్యార్థి ఎవరూ చెప్పకపోయినా ఇంట్లో పునర్వినియోగ వ్యర్థాలను నిత్యం వేరుచేస్తున్నాడు. భావావేశ రంగంలో ఇది ఏ స్థాయి? (A) గ్రహించడం (B) ప్రతిస్పందించడం (C) వ్యవస్థీకరణ (D) విలువకట్టడం

సమాధానం

(D) విలువకట్టడం. ఒక విలువపై నిబద్ధతను నిలకడైన ప్రవర్తనలో చూపడం విలువకట్టడం; హిమాచల్ విశ్వవిద్యాలయ పాఠం ఇదే ఉదాహరణను ఈ స్థాయికి ఇస్తుంది. ప్రతిస్పందించడంలో విద్యార్థి చర్చలో పాల్గొనడం వంటి చురుకైన స్పందన చూపుతాడు, కానీ అది ఒక విలువకు స్థిరమైన కట్టుబాటు కాదు. వ్యవస్థీకరణ అంటే వేర్వేరు విలువల మధ్య ఘర్షణను తీర్చి ఒక విలువల వ్యవస్థను కట్టుకోవడం, ఇక్కడ ఒకే విలువ కనిపిస్తోంది. గ్రహించడం కేవలం శ్రద్ధగా వినడం వంటి ప్రారంభ స్థాయి.

4. ఈత నేర్పే శిక్షకుడు చూపిస్తుండగా విద్యార్థి ఆయన చేతుల కదలికలను అనుకరిస్తున్నాడు. సింప్సన్ తరహా మానసిక చలనాత్మక స్థాయిల్లో ఇది ఏది? (A) సంసిద్ధత (B) నిర్దేశిత ప్రతిస్పందన (C) యాంత్రికత (D) అనుకూలనం

సమాధానం

(B) నిర్దేశిత ప్రతిస్పందన. నైపుణ్యాన్ని శిక్షకుడి మార్గదర్శనంలో అనుకరించడం, దశలవారీ సూచనలు పాటించడం నిర్దేశిత ప్రతిస్పందన స్థాయి. సంసిద్ధత అంటే పని చేయడానికి మానసికంగా, శారీరకంగా సిద్ధంగా ఉండడం మాత్రమే, ఇంకా కదలిక మొదలు కాదు. యాంత్రికతలో విద్యార్థి కొంత నమ్మకంగా, అలవాటుగా స్ట్రోక్ చేయగలుగుతాడు, అనుకరణ అవసరం ఉండదు. నీటి ప్రవాహాన్ని బట్టి టెక్నిక్ మార్చుకోవడం అనుకూలనం, అది ఇంకా పై స్థాయి.

5. “నేను లెక్కల్లో చిన్న గణన తప్పులు ఎక్కువ చేస్తాను, అందుకే చివర్లో ప్రతి దశను సరిచూసుకుంటాను” అని ఒక విద్యార్థి తన గురించి గ్రహించాడు. సవరించిన వర్గీకరణ జ్ఞాన పరిమాణంలో ఇది ఏ రకమైన జ్ఞానం? (A) విధానపరమైన జ్ఞానం (B) అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం (C) భావనాత్మక జ్ఞానం (D) వాస్తవ జ్ఞానం

సమాధానం

(B) అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం. తన సొంత ఆలోచనా తీరు, తన బలహీనతల గురించి అవగాహన, దాని ఆధారంగా వ్యూహం ఎంచుకోవడం అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం. సవరణలో కొత్తగా చేరిన నాలుగో రకం ఇదే. విధానపరమైన జ్ఞానం అంటే ఒక లెక్కను చేసే పద్ధతి లేదా అల్గారిథమ్ తెలియడం; ఇక్కడ విద్యార్థి పద్ధతి గురించి కాదు, తన గురించి ఆలోచిస్తున్నాడు. భావనాత్మక జ్ఞానం సూత్రాలు, సిద్ధాంతాల మధ్య సంబంధాలకు సంబంధించినది.

6. క్రాత్‌వోల్ ఉదాహరణలో విద్యార్థులు తాము రాసిన సంపాదకీయాన్ని తామే, తోటివారూ సరిదిద్దాలనే లక్ష్యం ఉంది. ఆయన దీన్ని ఏ సంజ్ఞానాత్మక ప్రక్రియ వర్గంలో పెట్టారు? (A) సృష్టించడం (B) విశ్లేషించడం (C) అర్థం చేసుకోవడం (D) మూల్యాంకనం చేయడం

సమాధానం

(D) మూల్యాంకనం చేయడం. సరిదిద్దడం అంటే ఒక రచనను ప్రమాణాలతో పోల్చి తీర్పు ఇవ్వడం, అది మూల్యాంకనంలోని ఒక రూపం అని క్రాత్‌వోల్ వివరించారు. ఆ ప్రమాణాలు భావనాత్మక జ్ఞానం కాబట్టి దాన్ని టేబుల్‌లో ఆ గడిలో పెట్టారు. సంపాదకీయం రాయడం అనే ముందటి లక్ష్యం సృష్టించడం కిందికి వచ్చింది, కానీ రాసిన దాన్ని తనిఖీ చేయడం వేరే మానసిక పని. విశ్లేషించడంలో భాగాలను విడదీస్తాం కానీ వాటి నాణ్యతపై తీర్పు ఇవ్వం.

7. అసలు 1956 వర్గీకరణలోని “జ్ఞానం” వర్గాన్ని ఇతర వర్గాల కంటే భిన్నమైనదిగా క్రాత్‌వోల్ ఎందుకు భావించారు? (A) విషయాంశం, మానసిక చర్య రెండూ అందులో కలిసి ఉండడం వల్ల (B) దానికి ఉపవర్గాలు ఏమీ లేకపోవడం వల్ల (C) అది సోపాన క్రమంలో శిఖరాన ఉండడం వల్ల (D) అది భావావేశ రంగానికి కూడా చెందడం వల్ల

సమాధానం

(A) విషయాంశం, మానసిక చర్య రెండూ అందులో కలిసి ఉండడం వల్ల. జ్ఞానం వర్గం ఉపవర్గాల్లో విషయాంశాన్ని (నామవాచకం), నిర్వచనంలో గుర్తుకు తెచ్చుకునే చర్యను (క్రియ) రెండింటినీ మోసింది. ఈ ద్వంద్వ స్వభావం వల్లే అది మిగతా వర్గాలకు భిన్నంగా ఉందని, సవరణలో నామవాచకాన్ని జ్ఞాన పరిమాణంగా, క్రియను ప్రక్రియ పరిమాణంగా వేరు చేశామని క్రాత్‌వోల్ రాశారు. ఉపవర్గాలు లేని వర్గం జ్ఞానం కాదు, అనువర్తనం. జ్ఞానం అడుగున ఉంది, శిఖరాన కాదు.

8. “అమెరికా వలస ప్రాంతాల్లోని (colonies) వివిధ సమూహాలపై పార్లమెంటు చట్టాల పర్యవసానాలను వివరించు” అనే లక్ష్యాన్ని క్రాత్‌వోల్ ఏ సంజ్ఞానాత్మక ప్రక్రియ వర్గంలో పెట్టారు? (A) జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం (B) అనువర్తించడం (C) అర్థం చేసుకోవడం (D) విశ్లేషించడం

సమాధానం

(C) అర్థం చేసుకోవడం. సవరించిన వర్గీకరణలో “వివరించడం” అర్థం చేసుకోవడం కింద ఉన్న ఏడు ప్రక్రియల్లో ఒకటి. “వివరించు” అనగానే ఉన్నత స్థాయి అనిపించినా, సందేశం అర్థాన్ని నిర్మించడమే ఇక్కడ పని. కేవలం చట్టాల పేర్లు చెప్పడం జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం అవుతుంది, పర్యవసానాలను కారణాలతో చెప్పడం దానికంటే ఎక్కువ. విశ్లేషించడంలో విషయాన్ని భాగాలుగా విడదీసి వాటి సంబంధాలు, ఉద్దేశాలు గుర్తిస్తాం; ఈ లక్ష్యం అది అడగడం లేదు.

9. ఒక విద్యార్థి తరగతిలో నేర్చుకున్న కొత్త ఆలోచనలు తన పాత నమ్మకాలతో విభేదిస్తున్నాయని గమనించి, రెండింటినీ పోల్చి తనకంటూ ఒక పొందికైన విలువల వ్యవస్థను ఏర్పరుచుకుంటున్నాడు. భావావేశ రంగంలో ఇది ఏ స్థాయి? (A) విలువకట్టడం (B) ప్రతిస్పందించడం (C) శీలీకరణ (D) వ్యవస్థీకరణ

సమాధానం

(D) వ్యవస్థీకరణ. వేర్వేరు విలువలను పోల్చి, వాటి మధ్య ఘర్షణను తీర్చి అంతర్గతంగా స్థిరమైన విలువల వ్యవస్థను కట్టుకోవడమే వ్యవస్థీకరణ. ఇది చివరికి జీవిత తత్వానికి దారి తీస్తుంది. విలువకట్టడంలో ఒక్కో విలువను విడిగా స్వీకరిస్తాం, వాటిని కలిపి ఒక వ్యవస్థగా చేయడం ఉండదు. శీలీకరణ అత్యున్నత స్థాయి; అక్కడ విలువల వ్యవస్థ వ్యక్తి జీవనశైలిగా, ఊహించదగిన ప్రవర్తనగా మారిపోతుంది.

10. అసలు వర్గీకరణతో పోలిస్తే సవరించిన వర్గీకరణ స్థాయిల సోపాన క్రమం గురించి ఏం చెబుతుంది? (A) స్థాయిలు సంక్లిష్టతలో వేరైనా, కఠిన క్రమాన్ని సడలించి అవి కలవడానికి అనుమతించింది (B) ప్రతి కింది స్థాయి పూర్తిగా సాధించాకే పైదానికి వెళ్లాలని మరింత కఠినం చేసింది (C) సోపాన క్రమాన్ని పూర్తిగా తొలగించి ఆరు వర్గాలను సమాన స్థాయిగా చూపింది (D) కఠిన క్రమాన్ని కొనసాగించి స్థాయిల సంఖ్యను మాత్రం పెంచింది

సమాధానం

(A) స్థాయిలు సంక్లిష్టతలో వేరైనా, కఠిన క్రమాన్ని సడలించి అవి కలవడానికి అనుమతించింది. సవరణ ఇంకా ఆరు వర్గాలను సరళం నుంచి సంక్లిష్టం వైపు అమర్చింది, కాబట్టి సోపాన క్రమం పూర్తిగా పోలేదు. కానీ ఉపాధ్యాయుల వాడుకకు బరువు ఇవ్వడం వల్ల వర్గాలు ఒకదానిపై ఒకటి కలవచ్చని అంగీకరించింది. ఉదాహరణకు “వివరించడం” కొన్నిసార్లు “అమలుపరచడం” కంటే క్లిష్టమైనది. ప్రతి కింది స్థాయి పూర్తయ్యాకే పైది అనే సంచిత భావన అసలు 1956 వర్గీకరణది. స్థాయిల సంఖ్య ఆరుగానే ఉంది.

11. ఒక నర్తకి శాస్త్రీయ నృత్యంలో శరీర కదలికలతో తన భావాలను ప్రేక్షకులకు తెలియజేస్తోంది. హారో మానసిక చలనాత్మక వర్గీకరణలో ఇది ఏ స్థాయి? (A) నైపుణ్య చలనాలు (B) అశాబ్దిక సంభాషణ (C) శారీరక సామర్థ్యాలు (D) ప్రత్యక్షణ సామర్థ్యాలు

సమాధానం

(B) అశాబ్దిక సంభాషణ. శరీర కదలికలు లోపలి భావాలతో కలిసిపోయి, అనుభూతులను ఇతరులకు అందించే స్థాయి అశాబ్దిక సంభాషణ, ఇది హారో వర్గీకరణలో అత్యున్నత స్థాయి. ముఖ కవళికల వంటి సరళ రూపం నుంచి శాస్త్రీయ నృత్యం, నటన వరకు ఇది ఉంటుంది. నృత్యం, ఈత, టైపింగ్ వంటి సంక్లిష్ట నైపుణ్యాన్ని చేయగలగడం మాత్రమే అయితే అది నైపుణ్య చలనాలు. ఇక్కడ నైపుణ్యం దాటి భావ వ్యక్తీకరణ ఉంది కాబట్టి ఐదో స్థాయి కాదు, ఆరో స్థాయి.

12. ఉపాధ్యాయుడు చెప్పిన ఒక నిర్వచనాన్ని విద్యార్థి అర్థం మారకుండా తన సొంత మాటల్లో తిరిగి రాశాడు. అసలు వర్గీకరణలో అవగాహన స్థాయి ఉపవర్గాల్లో ఇది ఏది? (A) వ్యాఖ్యానం (B) బహిర్గణనం (C) అనువాదం (D) అనువర్తనం

సమాధానం

(C) అనువాదం. అందిన జ్ఞానాన్ని సొంత మాటల్లోకి మార్చడం లేదా సంక్షిప్తంగా చెప్పడం అవగాహన స్థాయి మొదటి ఉపవర్గమైన అనువాదం అని హిమాచల్ విశ్వవిద్యాలయ పాఠం వివరిస్తుంది. వ్యాఖ్యానంలో విద్యార్థి ఉదాహరణలు చెప్పడం, వర్గీకరించడం, సాధారణీకరించడం చేస్తాడు; ఇక్కడ మాటలు మార్చడమే జరిగింది, కొత్త ఉదాహరణలు గానీ వర్గీకరణ గానీ లేవు. బహిర్గణనంలో తెలిసిన జ్ఞానాన్ని ఇతర రంగాలకు విస్తరిస్తాడు. అనువర్తనం అవగాహన ఉపవర్గం కాదు, అది వేరే ప్రధాన స్థాయి.

FAQ

బ్లూమ్స్ వర్గీకరణలో మూడు రంగాలు ఏవి?

జ్ఞానాత్మక రంగం (తెలుసుకోవడం), భావావేశ రంగం (అనుభూతి, విలువలు), మానసిక చలనాత్మక రంగం (చేయడం, నైపుణ్యాలు). బ్లూమ్ పేరు ప్రధానంగా 1956 నాటి జ్ఞానాత్మక రంగానికే చెందుతుంది.

సవరించిన బ్లూమ్స్ వర్గీకరణలో ఆరు స్థాయిలు ఏవి?

జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడం, అర్థం చేసుకోవడం, అనువర్తించడం, విశ్లేషించడం, మూల్యాంకనం చేయడం, సృష్టించడం. దీన్ని ఆండర్సన్, క్రాత్‌వోల్ బృందం 2001 లో ప్రచురించింది.

అసలు, సవరించిన వర్గీకరణల మధ్య ముఖ్య తేడాలు ఏమిటి?

నామవాచకాలు క్రియా రూపాలుగా మారాయి, జ్ఞానం పేరు జ్ఞప్తికి తెచ్చుకోవడంగా, అవగాహన పేరు అర్థం చేసుకోవడంగా మారింది. సంశ్లేషణ, మూల్యాంకనం స్థానాలు మారి సృష్టించడం శిఖరానికి చేరింది. జ్ఞానాన్ని నాలుగు రకాలుగా చూపే ప్రత్యేక జ్ఞాన పరిమాణం వచ్చింది; అందులో అధిసంజ్ఞానాత్మక జ్ఞానం కొత్త రకం.

AP TET సిలబస్‌లో బ్లూమ్స్ వర్గీకరణ ఎక్కడ వస్తుంది?

AP TET జూన్ 2026 సూచనాత్మక సిలబస్‌లో పేపర్-2(A) గణితం, భౌతిక శాస్త్రం, జీవ శాస్త్రం, సాంఘిక శాస్త్రం మెథడాలజీ భాగాల్లో ‘Instructional objectives (revised Blooms taxonomy) - Academic Standards’ అనే అంశం ఉంది.

Sources

• Krathwohl, D. R. (2002). A Revision of Bloom’s Taxonomy: An Overview. Theory Into Practice
• Government of Andhra Pradesh: Suggestive Syllabus for APTET June 2026
• Himachal Pradesh University: EDUCC 111 Unit 1, Taxonomy of Educational Objectives
• Leslie Owen Wilson: Anderson and Krathwohl, Bloom’s Taxonomy Revised