పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం: TET కోసం పూర్తి వివరణ
Nookesh Karri ·· 12 min read
పియాజే ప్రకారం పిల్లలు జ్ఞానాన్ని బయటి నుంచి తీసుకోరు, తామే చురుకుగా నిర్మించుకుంటారు. వారి ఆలోచన నాలుగు దశల్లో వికసిస్తుంది: ఇంద్రియ చాలక (0-2 ఏళ్లు), పూర్వ ప్రచాలక (2-7), మూర్త ప్రచాలక (7-11), అమూర్త ప్రచాలక (11-15). దశ మారినప్పుడు మారేది పిల్లవాడు ఆలోచించే విధానం; తెలిసిన సమాచారం పెరగడం దశను నిర్ణయించదు.
ఈ వ్యాసం NCERT 11వ తరగతి మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం మూడో అధ్యాయం “మానవ వికాసం”, NIOS D.El.Ed కోర్సు 502 మొదటి బ్లాక్ ఆధారంగా రాశాను. TET లో ఇది ఎక్కడ వస్తుందో AP TET జూన్ 2026 సిలబస్ నుంచి తీసుకున్నాను.
TET సిలబస్లో పియాజే ఎక్కడ
AP TET లో శిశు వికాసం, పెడగాజీ (ICT సమగ్రతతో కలిపి) విభాగానికి 30 ప్రశ్నలు, 30 మార్కులు. అందులోని “సంజ్ఞానం, సంజ్ఞానాత్మక వికాసం” ఉపవిభాగంలో “దశలవారీ సంజ్ఞానాత్మక వికాసం”, “Perspectives on Cognitive Development: Piaget and Vygotsky” అని ఉంది. కాబట్టి వైగాట్‌స్కీతో పోలిక కూడా చదవాలి.
పియాజే మూల భావనలు
పిల్లవాడు జ్ఞానాన్ని నిర్మిస్తాడు
- సమాచారం పరిసరాల నుంచి నేరుగా పిల్లల మనసులోకి ప్రవేశించదని, పిల్లలు ప్రపంచం గురించి తమ అవగాహనను తామే చురుకుగా నిర్మించుకుంటారని పియాజే నొక్కి చెప్పాడు.
- ఈ ఆలోచనే “రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత” (Radical Constructivism) కు ఆధారం. విద్యా తత్వంగా నిర్మాణాత్మకత ఎదగడానికి పియాజే (1896-1980), వైగాట్‌స్కీ (1896-1934) కారణమని NIOS చెబుతుంది.
స్కీమా, సాంశీకరణం, అనుగుణ్యత, సమతుల్యత
- స్కీమా అంటే ఒక వస్తువు లేదా అనుభవం గురించి మనసులో ఉండే అవగాహన చట్రం.
- కొత్త అనుభవాన్ని పాత అనుభవం, పాత అభ్యసనం ఆధారంగా అర్థం చేసుకోవడం సాంశీకరణం (assimilation).
- కొత్త అనుభవానికి తగ్గట్టు పాత స్కీమాను మార్చుకోవడం అనుగుణ్యత (accommodation).
- ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించడం సమతుల్యత (equilibration).
NIOS ఇచ్చిన ఉదాహరణ: గుట్టి, గాలిపటం రెండేళ్ల గుట్టి గాలిలో ఎగిరే ప్రతి గాలిపటాన్నీ “పక్షి” అనేది. “గాలిలో ఎగిరే చిన్న వస్తువు” అనే పాత అనుభవంతోనే ఆమె గాలిపటాన్ని అర్థం చేసుకుంది, ఇది సాంశీకరణం. తర్వాత గాలిపటం ఆకారం పక్షి కంటే క్రమబద్ధంగా ఉందని, అది వేరే రకంగా ఎగురుతుందని, దానికి దారం కట్టి ఉందని గమనించింది. ఈ లక్షణాలతో స్కీమాను మార్చుకుని పక్షిని, గాలిపటాన్ని వేరు చేయగలిగింది. ఇది అనుగుణ్యత.
నాలుగు దశలు ఒక్క పట్టికలో
| దశ | NCERT వయస్సు | NIOS వయస్సు | ముఖ్య లక్షణం |
|---|---|---|---|
| ఇంద్రియ చాలక (Sensorimotor) | 0-2 ఏళ్లు | 0-2 ఏళ్లు | ఇంద్రియ అనుభవాలు, శారీరక చర్యలతో ప్రపంచాన్ని తెలుసుకోవడం |
| పూర్వ ప్రచాలక (Preoperational) | 2-7 ఏళ్లు | 2-7 ఏళ్లు | ప్రతీకాత్మక ఆలోచన; అహంకేంద్రితం; సంరక్షణ లేకపోవడం |
| మూర్త ప్రచాలక (Concrete operational) | 7-11 ఏళ్లు | 7 నుంచి 11 లేదా 12 ఏళ్లు | మూర్త వస్తువులపై తార్కిక ఆలోచన; సంరక్షణ, వర్గీకరణ, క్రమబద్ధీకరణ |
| అమూర్త ప్రచాలక (Formal operational) | 11-15 ఏళ్లు | 11 లేదా 12 నుంచి 14 లేదా 15 ఏళ్లు | అమూర్త, పరికల్పనాత్మక ఆలోచన |
వయస్సులపై మూలాల తేడా: మొదటి రెండు దశల్లో NCERT, NIOS ఒకే వయస్సులు ఇస్తాయి. చివరి రెండింటిలో NIOS “11 లేదా 12” అని వెసులుబాటు ఇస్తుంది. పరీక్షలో రెండూ ఆప్షన్లుగా వస్తే నేను NCERT ఇచ్చిన 7-11, 11-15 నే ఎంచుకుంటాను. పాఠ్యపుస్తక ప్రమాణం అదే.
దశలవారీగా వివరంగా
1. ఇంద్రియ చాలక దశ (0-2 ఏళ్లు)
- మొదటి రెండేళ్లలో పిల్లలు చూడటం, వినడం, తాకడం, నోట్లో పెట్టుకోవడం, పట్టుకోవడం ద్వారా ప్రపంచాన్ని అనుభవిస్తారు.
- ఆడుకుంటున్న బొమ్మను పిల్లవాడి ముందే దాచేస్తే, చిన్న శిశువు ఏమీ జరగనట్టు ఉంటుంది, బొమ్మ కోసం వెతకదు. “కంటికి కనిపించనిది లేనట్టే”. దీన్నే వస్తు స్థిరత్వం (object permanence) లేకపోవడం అంటారు.
- సుమారు 8 నెలల వయస్సుకు పిల్లవాడు సగం కప్పిన వస్తువు కోసం వెతకడం మొదలుపెడతాడు.
- ఈ దశ చివరిలో, చర్య లేదా వస్తువు ఎదురుగా లేకపోయినా దాన్ని అనుకరించగలుగుతాడు. దీన్ని విలంబిత అనుకరణ (deferred imitation) అంటారు.
2. పూర్వ ప్రచాలక దశ (2-7 ఏళ్లు)
- ఎదురుగా లేని వస్తువును మనసులో ఊహించుకునే సామర్థ్యం వస్తుంది. మనుషులు, చెట్లు, కుక్క, ఇల్లు బొమ్మలు గీయడం ఈ ప్రతీకాత్మక ఆలోచనకు ఉదాహరణ.
- అహంకేంద్రితం (egocentrism): ప్రపంచాన్ని తన దృష్టి నుంచి మాత్రమే చూస్తాడు, ఇతరుల దృక్కోణాన్ని గ్రహించలేడు.
- సజీవ భావన (animism): అహంకేంద్రితం వల్లే నిర్జీవ వస్తువులకు ప్రాణం ఉందనుకుంటాడు. పరుగెత్తుతూ జారిపడిన పిల్లవాడు “రోడ్డు నన్ను కొట్టింది” అనడం NCERT ఇచ్చిన ఉదాహరణ.
- కేంద్రీకరణ (centration): ఒకే లక్షణంపై దృష్టి పెడతాడు. రెండు గ్లాసుల్లో సమానంగా రసం ఉన్నా, పొట్టిగా వెడల్పుగా ఉన్న గ్లాసు కంటే పొడవుగా సన్నగా ఉన్న గ్లాసే “పెద్దది” అని కోరుకోవడం దీనికి ఉదాహరణ.
- NIOS ఈ దశను రెండు ఉపదశలుగా చూపిస్తుంది: పూర్వ భావనాత్మక (2-4 ఏళ్లు), అంతర్బుద్ధి (intuitive, 4-7 ఏళ్లు). NCERT ప్రకారం సుమారు 4 నుంచి 7 ఏళ్ల మధ్య పిల్లలు “ఆకాశం నీలంగా ఎందుకు ఉంటుంది?” లాంటి ప్రతి ప్రశ్నకూ జవాబు కోరుకుంటారు, దీన్ని పియాజే అంతర్బుద్ధి ఆలోచన దశ అన్నాడు.
- ఈ దశ పిల్లవాడు ఒకేసారి రెండు కంటే ఎక్కువ వస్తువులను పోల్చలేడు, వర్గీకరణ చేయలేడు అని NIOS చెబుతుంది.
3. మూర్త ప్రచాలక దశ (7-11 ఏళ్లు)
- అంతర్బుద్ధి ఆలోచన స్థానంలో తార్కిక ఆలోచన వస్తుంది. పియాజే దృష్టిలో “ప్రచాలకాలు” (operations) తర్కనియమాలకు లోబడిన మానసిక చర్యలు. ముందు శారీరకంగా చేసినదాన్ని పిల్లవాడు ఇప్పుడు మనసులోనే చేస్తాడు, అవసరమైతే వ్యతిరేక దిశలో కూడా (reversible).
- అసలైన రూపంలో ప్రచాలకాలు 7 ఏళ్లకు ముందు కనిపించవు.
- ఈ దశలో మూడు ముఖ్య సామర్థ్యాలు వస్తాయి: సంరక్షణ (conservation), వర్గీకరణ (classification), క్రమబద్ధీకరణ (seriation). సంఖ్యలతో వ్యవహరించే సామర్థ్యం వర్గీకరణ, క్రమబద్ధీకరణల ఫలితం.
- ఆలోచన ఇంకా మూర్త వస్తువులకు, అనుభవాలకే కట్టుబడి ఉంటుంది. ఒక వస్తువులోని వేర్వేరు లక్షణాలను ఒకేసారి చూడగలగడంతో అహంకేంద్రితం తగ్గుతుంది.
4. అమూర్త ప్రచాలక దశ (11-15 ఏళ్లు)
- ఆలోచన మూర్త అనుభవాలను దాటి అమూర్త విషయాలపై తర్కించగలుగుతుంది. ఆదర్శవాద ఆలోచన కూడా పెరుగుతుంది, ఉదాహరణకు “ఆదర్శ తల్లిదండ్రులు ఎలా ఉండాలి” అని ఊహించి తన తల్లిదండ్రులతో పోల్చడం.
- “A>B, B>C అయితే A, C మధ్య సంబంధం ఏమిటి?” లాంటి “అయితే-అప్పుడు” ప్రతిపాదనాత్మక తర్కం ఈ దశలోనే సాధ్యం. మూర్త ప్రచాలక దశ పిల్లలు ఇలాంటి సమస్యలను పరిష్కరించలేరు.
- ప్రయత్న-దోష పద్ధతికి బదులు క్రమబద్ధంగా పరిష్కారాలు వెతుకుతారు. ఈ రకమైన తర్కాన్ని పియాజే పరికల్పనాత్మక నిగమన తర్కం (hypothetical deductive reasoning) అన్నాడు.
సంరక్షణ ప్రయోగాలు: ఒక ఉదాహరణ విడదీయడం
ఒకేలాంటి రెండు బంకమట్టి ఉండల్లో ఒకదాన్ని పొడవైన సన్నని తాడులా చుట్టారు. “దేనిలో మట్టి ఎక్కువ?” అని అడిగితే 7 లేదా 8 ఏళ్ల పిల్లవాడు “రెండింటిలో సమానం” అంటాడు. ఎందుకంటే తాడును మళ్లీ ఉండగా మార్చవచ్చని అతను మనసులో ఊహించగలడు, అంటే వ్యతిరేక మానసిక చర్య (reversibility) చేయగలడు. పూర్వ ప్రచాలక దశ పిల్లవాడు పొడవు లేదా ఎత్తు లాంటి ఒకే అంశంపై దృష్టి పెడతాడు. ఇది కేంద్రీకరణ.
NIOS గోళీల ఉదాహరణ ఇస్తుంది: ఒకే సంఖ్యలో ఉన్న గోళీలను ఒక వరుసలో దగ్గరగా, మరో వరుసలో దూరంగా పరిస్తే పూర్వ ప్రచాలక దశ పిల్లలు దాదాపు అందరూ దూరంగా పరిచిన వరుసలో ఎక్కువ ఉన్నాయంటారు. విస్తీర్ణం, ఘనపరిమాణం, ద్రవ్యరాశి సంరక్షణ ప్రయోగాలు కూడా ఈ సామర్థ్యం మూర్త ప్రచాలక దశలోనే వస్తుందని చూపించాయి.
తరగతి గదికి అన్వయం
- ప్రాథమిక పాఠశాల పిల్లల్లో ఎక్కువమంది మూర్త ప్రచాలక దశలో, ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల పిల్లలు అమూర్త ప్రచాలక దశలో ఉంటారని NIOS చెబుతుంది.
- అమూర్త ప్రచాలక దశకు ముందు నిజమైన వస్తువులు, సంఘటనలతో ముడిపడిన శారీరక, మానసిక కృత్యాలు ఎక్కువగా ఇవ్వాలి.
- బోధనలో పాత అనుభవాన్ని వాడుకోవడం (సాంశీకరణం), కొత్త మార్పులు తేవడం (అనుగుణ్యత) మధ్య సమతుల్యత ఉండాలి.
- పిల్లల పరిపక్వత స్థాయిని గుర్తించాలి. సహచరులతో, పెద్దలతో మాటల రూపంలో జరిగే సామాజిక పరస్పర చర్య సంజ్ఞానాత్మక వికాసానికి మౌలికం.
- గోళీల ప్రయోగంలో పిల్లవాడు తప్పు చెబితే “తప్పు” అని ముగించకుండా, అలా ఎందుకు అనుకుంటున్నాడో అడిగి తెలుసుకోవాలి.
పియాజే vs వైగాట్‌స్కీ
| అంశం | పియాజే | వైగాట్‌స్కీ |
|---|---|---|
| నిర్మాణాత్మకత రకం | రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత | సామాజిక నిర్మాణాత్మకత |
| జ్ఞాన నిర్మాణం | అభ్యాసకుడు తన అనుభవంతో చురుకుగా నిర్మిస్తాడు | సామాజిక పరస్పర చర్య సహాయంతో నిర్మాణం |
| ప్రాధాన్యం | దశలవారీ ఆలోచనా విధానం | సంస్కృతి, భాష ప్రభావం |
| అహంకేంద్రితం | పూర్వ ప్రచాలక దశ ఆలోచనా లక్షణం (అహంకేంద్రిత ఆలోచన) | అహంకేంద్రిత భాష (3-7 ఏళ్లు) పిల్లవాడి సొంత ప్రవర్తనను నియంత్రించడంలో పాత్ర పోషిస్తుంది |
వైగాట్‌స్కీ భాషా వికాసాన్ని మూడు దశలుగా చూపాడు: సామాజిక భాష (3 లేదా 4 ఏళ్లకు ముందు), అహంకేంద్రిత భాష (3-7 ఏళ్లు), అంతర్గత భాష (7 ఏళ్ల పైన).
తరచూ కలిపేసే అంశాలు
- సాంశీకరణం vs అనుగుణ్యత: స్కీమా మారకపోతే సాంశీకరణం, స్కీమా మారితే అనుగుణ్యత. గుట్టి గాలిపటాన్ని పక్షి అనడం సాంశీకరణం, తేడా గ్రహించడం అనుగుణ్యత.
- కేంద్రీకరణ vs అహంకేంద్రితం: కేంద్రీకరణ ఒక వస్తువులోని ఒకే లక్షణంపై దృష్టి. అహంకేంద్రితం ఇతరుల దృక్కోణాన్ని గ్రహించలేకపోవడం. రెండూ పూర్వ ప్రచాలక దశవే.
- వర్గీకరణ vs క్రమబద్ధీకరణ: పోలికలు, తేడాల ఆధారంగా గుంపులు చేయడం వర్గీకరణ. పొడవు, బరువు లాంటి లక్షణం ప్రకారం పెరిగే లేదా తగ్గే క్రమంలో అమర్చడం క్రమబద్ధీకరణ.
- వస్తు స్థిరత్వం: ఇది ఇంద్రియ చాలక దశలోనే మొదలవుతుంది. సుమారు 8 నెలలకు సగం కప్పిన వస్తువు కోసం వెతకడం దీని సూచన.
నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి
దశల పేర్లు, వయస్సులు బట్టీ పడితే సరిపోదు. ప్రతి దశకు ఒక ప్రయోగం గుర్తుంచుకోండి: దాచిన బొమ్మ (ఇంద్రియ చాలక), రసం గ్లాసులు, “రోడ్డు కొట్టింది” (పూర్వ ప్రచాలక), బంకమట్టి ఉండ, గోళీలు (మూర్త ప్రచాలక), A>B>C (అమూర్త ప్రచాలక). TET ప్రశ్నలు పిల్లవాడి ప్రవర్తనను వర్ణించి దశను అడుగుతాయి. అలాంటప్పుడు ముందు గుర్తొచ్చేది ప్రయోగమే.
పరిమితి: ఈ వ్యాసం NCERT, NIOS ఆంగ్ల పాఠాల ఆధారంగా రాశాను. AP, TS తెలుగు మాధ్యమ D.El.Ed పుస్తకాలతో పారిభాషిక పదాలను నేను సరిచూడలేదు. “సాంశీకరణం”, “అనుగుణ్యత” లాంటి పదాలు ఆ పుస్తకాల్లో వేరుగా ఉండొచ్చు. మీ అకాడమీ పుస్తకంలోని పదాలతో సరిచూసుకోండి.
శిశు వికాసం విభాగం మొత్తం ఎలా చదవాలో TET శిశు వికాసం, పెడగాజీ పోస్టులో, ఏ పేపర్ రాయాలో AP TET పేపర్-1 లేదా పేపర్-2 లో, పాస్ మార్కుల కోసం AP TET అర్హత మార్కులు లో చూడండి. AP TET పోస్టులన్నీ AP TET పేజీ లో ఉన్నాయి.
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
- రెండు సమానమైన బంకమట్టి ఉండల్లో ఒకదాన్ని పొడవైన తాడులా చుట్టినా “రెండింటిలో మట్టి సమానం” అని 8 ఏళ్ల పిల్లవాడు చెప్పాడు. అతనిలో ఏ సామర్థ్యం కనిపిస్తోంది? (A) వస్తు స్థిరత్వం (B) వ్యతిరేక మానసిక చర్య ఆధారంగా సంరక్షణ (C) పరికల్పనాత్మక నిగమన తర్కం (D) విలంబిత అనుకరణ
సమాధానం
(B) వ్యతిరేక మానసిక చర్య ఆధారంగా సంరక్షణ. తాడును మళ్లీ ఉండగా మార్చవచ్చని పిల్లవాడు మనసులో ఊహించగలడు, అందుకే రూపం మారినా పరిమాణం మారలేదని గ్రహిస్తాడు. ఇది మూర్త ప్రచాలక దశలో వచ్చే సంరక్షణ సామర్థ్యం, దాని వెనుక ఉన్నది వ్యతిరేక మానసిక చర్య (reversibility). పరికల్పనాత్మక తర్కం అమూర్త విషయాలపై జరుగుతుంది, ఇక్కడ పిల్లవాడు కళ్ల ముందున్న మట్టి గురించే ఆలోచిస్తున్నాడు. వస్తు స్థిరత్వం, విలంబిత అనుకరణ ఇంద్రియ చాలక దశ సామర్థ్యాలు.
- పరుగెత్తుతూ జారిపడిన ఐదేళ్ల పిల్లవాడు “రోడ్డు నన్ను కొట్టింది” అన్నాడు. పియాజే ప్రకారం ఇది ఏ భావనకు ఉదాహరణ? (A) కేంద్రీకరణ (B) సంరక్షణ లోపం (C) క్రమబద్ధీకరణ (D) సజీవ భావన
సమాధానం
(D) సజీవ భావన. నిర్జీవ వస్తువులకు ప్రాణం ఉన్నట్టు భావించి వాటికి మనుషుల లక్షణాలు ఆపాదించడాన్ని సజీవ భావన (animism) అంటారు. పూర్వ ప్రచాలక దశలోని అహంకేంద్రితం వల్లే పిల్లలు అన్నీ తనలాగే ప్రాణమున్నవని అనుకుంటారని NCERT వివరిస్తుంది. కేంద్రీకరణ ఒక వస్తువులోని ఒకే లక్షణంపై దృష్టి పెట్టడం, ఇక్కడ పిల్లవాడు రోడ్డు లక్షణాన్ని కాదు, దానికి ఉద్దేశాన్ని ఆపాదిస్తున్నాడు. క్రమబద్ధీకరణ వస్తువులను క్రమంలో అమర్చే సామర్థ్యం, దానికీ ఈ సందర్భానికీ సంబంధం లేదు.
- ఆడుకుంటున్న బొమ్మను శిశువు ముందే గుడ్డతో పూర్తిగా కప్పేశారు. శిశువు బొమ్మ కోసం వెతకకుండా వేరే వైపు చూసింది. ఆ శిశువులో ఇంకా ఏమి అభివృద్ధి కాలేదు? (A) వస్తు స్థిరత్వం (B) అహంకేంద్రితం (C) సంరక్షణ (D) వర్గీకరణ
సమాధానం
(A) వస్తు స్థిరత్వం. కంటికి కనిపించకపోయినా వస్తువు ఉనికిలో ఉంటుందనే అవగాహనే వస్తు స్థిరత్వం (object permanence). ఇంద్రియ చాలక దశ ఆరంభంలో శిశువుకు “కంటికి కనిపించనిది లేనట్టే”, అందుకే దాచిన బొమ్మ కోసం వెతకదు. సుమారు 8 నెలల వయస్సుకు సగం కప్పిన వస్తువు కోసం వెతకడం మొదలవుతుంది. సంరక్షణ, వర్గీకరణ మూర్త ప్రచాలక దశలో వచ్చే సామర్థ్యాలు, శిశువు దశకు సంబంధించినవి కావు.
- రెండేళ్ల గుట్టి ఎగిరే గాలిపటాన్ని “పక్షి” అనేది. తర్వాత దాని ఆకారం, దారం గమనించి గాలిపటాన్ని, పక్షిని వేరుగా గుర్తించడం మొదలుపెట్టింది. ఈ రెండో మార్పును పియాజే ఏమంటాడు? (A) సాంశీకరణం (B) కేంద్రీకరణ (C) అనుగుణ్యత (D) విలంబిత అనుకరణ
సమాధానం
(C) అనుగుణ్యత. కొత్త లక్షణాలను గమనించి పాత స్కీమాను మార్చుకోవడం, అందులో కొత్త భావనను చేర్చుకోవడమే అనుగుణ్యత (accommodation). మొదట గాలిపటాన్ని పక్షి అనడం పాత “ఎగిరే చిన్న వస్తువు” స్కీమాలో ఇమడ్చుకోవడం, అది సాంశీకరణం, ప్రశ్న అడిగింది దాని తర్వాతి మార్పు గురించి.
- రెండు గ్లాసుల్లో సమానంగా రసం ఉన్నా, ఆరేళ్ల పిల్లవాడు పొడవుగా సన్నగా ఉన్న గ్లాసే కావాలని పట్టుబట్టాడు. ఇది పూర్వ ప్రచాలక దశలోని ఏ లక్షణం? (A) కేంద్రీకరణ (B) సజీవ భావన (C) విలంబిత అనుకరణ (D) ఆదర్శవాద ఆలోచన
సమాధానం
(A) కేంద్రీకరణ. ఒక సంఘటనను అర్థం చేసుకునేటప్పుడు ఒకే లక్షణంపై దృష్టి పెట్టే ధోరణిని కేంద్రీకరణ (centration) అంటారు. ఇక్కడ పిల్లవాడు గ్లాసు ఎత్తు మాత్రమే చూసి, వెడల్పును పట్టించుకోకుండా ఎక్కువ రసం ఉందనుకుంటున్నాడు. ఇదే కారణంగా ఈ దశ పిల్లలకు సంరక్షణ సామర్థ్యం ఉండదు. ఆదర్శవాద ఆలోచన అమూర్త ప్రచాలక దశలోని కౌమారుల లక్షణం.
- “A, B కంటే పెద్దది; B, C కంటే పెద్దది అయితే A, C మధ్య సంబంధం ఏమిటి?” అనే సమస్యను వస్తువులు లేకుండా మనసులోనే పరిష్కరించే సామర్థ్యం ఏ దశలో వస్తుంది? (A) ఇంద్రియ చాలక దశ (B) పూర్వ ప్రచాలక దశ (C) అమూర్త ప్రచాలక దశ (D) పూర్వ భావనాత్మక ఉపదశ
సమాధానం
(C) అమూర్త ప్రచాలక దశ. “అయితే-అప్పుడు” రూపంలో సాగే ప్రతిపాదనాత్మక తర్కం అమూర్త ప్రచాలక దశ లక్షణం అని NIOS ఇదే ఉదాహరణతో చెబుతుంది. మూర్త ప్రచాలక దశ పిల్లలు ఇలాంటి అమూర్త సమస్యలను పరిష్కరించలేరు, వారి తర్కం కళ్ల ముందున్న వస్తువులకే పరిమితం. పూర్వ భావనాత్మక ఉపదశ 2-4 ఏళ్ల మధ్య ఉంటుంది, అక్కడ తార్కిక ప్రచాలకాలే ఉండవు.
- ఒక ఉపాధ్యాయుడు పిల్లలకు వేర్వేరు పొడవుల పుల్లలు ఇచ్చి, వాటిని పొట్టి నుంచి పొడవు క్రమంలో అమర్చమన్నాడు. ఈ కృత్యం పియాజే చెప్పిన ఏ సామర్థ్యాన్ని పరీక్షిస్తుంది? (A) సంరక్షణ (B) వర్గీకరణ (C) వస్తు స్థిరత్వం (D) క్రమబద్ధీకరణ
సమాధానం
(D) క్రమబద్ధీకరణ. ఒకే రకమైన వస్తువులను పెరిగే లేదా తగ్గే క్రమంలో అమర్చే సామర్థ్యమే క్రమబద్ధీకరణ (seriation). ఇది మూర్త ప్రచాలక దశలో సంరక్షణ, వర్గీకరణతో పాటు వచ్చే మూడు ముఖ్య సామర్థ్యాల్లో ఒకటి. వర్గీకరణ పోలికలు, తేడాల ఆధారంగా గుంపులు చేయడం, ఇక్కడ పుల్లలను గుంపులుగా కాదు, వరుస క్రమంలో అమర్చమన్నారు. సంఖ్యలతో వ్యవహరించే సామర్థ్యం వర్గీకరణ, క్రమబద్ధీకరణల కలయిక నుంచి వస్తుంది.
- మూడో తరగతి పిల్లలకు భిన్నాలను బోధించే ఉపాధ్యాయుడికి పియాజే సిద్ధాంతం ప్రకారం ఏ పద్ధతి సరైనది? (A) నిర్వచనాలు, సూత్రాలను బట్టీ పట్టించడం (B) రొట్టె, కాగితం ముక్కలు లాంటి నిజమైన వస్తువులతో కృత్యాలు చేయించడం (C) అమూర్త “అయితే-అప్పుడు” సమస్యలతో మొదలుపెట్టడం (D) పిల్లల తప్పు సమాధానాలను వెంటనే సరిదిద్ది ముందుకు వెళ్లడం
సమాధానం
(B) రొట్టె, కాగితం ముక్కలు లాంటి నిజమైన వస్తువులతో కృత్యాలు చేయించడం. ప్రాథమిక పాఠశాల పిల్లల్లో ఎక్కువమంది మూర్త ప్రచాలక దశలో ఉంటారని, అమూర్త ప్రచాలక దశకు ముందు నిజమైన వస్తువులతో ముడిపడిన కృత్యాలు ఎక్కువగా ఇవ్వాలని NIOS సూచిస్తుంది. “అయితే-అప్పుడు” సమస్యలు అమూర్త ప్రచాలక దశకు చెందినవి, మూడో తరగతి పిల్లలకు సరిపోవు. తప్పు సమాధానం వచ్చినప్పుడు వెంటనే సరిదిద్దడం కంటే పిల్లవాడు అలా ఎందుకు ఆలోచించాడో అడగాలని కూడా NIOS చెబుతుంది. బట్టీ పద్ధతి పిల్లవాడు జ్ఞానాన్ని చురుకుగా నిర్మించుకుంటాడనే పియాజే మూల భావనకే విరుద్ధం.
- ఐదేళ్ల పిల్లవాడు “చెట్లు ఎలా పెరుగుతాయి? ఆకాశం నీలంగా ఎందుకు?” అంటూ ప్రతిదానికీ కారణం అడుగుతున్నాడు. NIOS విభజన ప్రకారం అతను ఏ ఉపదశలో ఉన్నాడు? (A) పూర్వ భావనాత్మక ఉపదశ (2-4 ఏళ్లు) (B) మూర్త ప్రచాలక దశ (7-11 ఏళ్లు) (C) అంతర్బుద్ధి ఉపదశ (4-7 ఏళ్లు) (D) ఇంద్రియ చాలక దశ (0-2 ఏళ్లు)
సమాధానం
(C) అంతర్బుద్ధి ఉపదశ (4-7 ఏళ్లు). సుమారు 4 నుంచి 7 ఏళ్ల మధ్య పిల్లలు తమ ప్రతి ప్రశ్నకూ జవాబు కోరుకుంటారని, ఈ కాలాన్ని పియాజే అంతర్బుద్ధి ఆలోచన దశ అన్నాడని NCERT చెబుతుంది. NIOS పూర్వ ప్రచాలక దశను పూర్వ భావనాత్మక (2-4), అంతర్బుద్ధి (4-7) అనే రెండు ఉపదశలుగా చూపిస్తుంది. ఈ దశ పరిష్కారాలు తార్కికంగా కాక అంతర్బుద్ధితో వస్తాయి, అసలైన తర్కం 7 ఏళ్ల తర్వాతే.
- ఎదురుగా లేని వ్యక్తి చర్యను కొంతసేపటి తర్వాత పిల్లవాడు అనుకరించడం (విలంబిత అనుకరణ) మొదట ఎప్పుడు కనిపిస్తుంది? (A) మూర్త ప్రచాలక దశ మధ్యలో (B) అమూర్త ప్రచాలక దశ ఆరంభంలో (C) అంతర్బుద్ధి ఉపదశ చివరిలో (D) ఇంద్రియ చాలక దశ చివరిలో
సమాధానం
(D) ఇంద్రియ చాలక దశ చివరిలో. ఇంద్రియ చాలక దశ చివరిలో పిల్లవాడు చర్య లేదా వస్తువు ఎదురుగా లేకపోయినా దాన్ని అనుకరించగలుగుతాడని, దీన్ని విలంబిత అనుకరణ అంటారని NIOS చెబుతుంది. పిల్లవాడు చర్యను సూక్ష్మంగా గమనించి, మనసులో నిలుపుకుని, తర్వాత పునరావృతం చేయగలడని ఇది చూపిస్తుంది. అంతర్బుద్ధి ఉపదశ, మూర్త ప్రచాలక దశ దీని తర్వాత వచ్చేవి.
- పియాజే, వైగాట్‌స్కీ నిర్మాణాత్మకతల మధ్య ప్రధాన తేడాను సరిగ్గా చెప్పేది ఏది? (A) పియాజే సంస్కృతి, భాషకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు; వైగాట్‌స్కీ దశలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు (B) పియాజే అభ్యాసకుడి సొంత అనుభవంతో జ్ఞాన నిర్మాణాన్ని, వైగాట్‌స్కీ సామాజిక పరస్పర చర్యను నొక్కి చెప్పారు (C) పియాజే జ్ఞానం పరిసరాల నుంచి నేరుగా వస్తుందన్నాడు; వైగాట్‌స్కీ దాన్ని వ్యతిరేకించాడు (D) ఇద్దరూ జ్ఞానం నిష్క్రియంగా స్వీకరించబడుతుందని చెప్పారు
సమాధానం
(B) పియాజే అభ్యాసకుడి సొంత అనుభవంతో జ్ఞాన నిర్మాణాన్ని, వైగాట్‌స్కీ సామాజిక పరస్పర చర్యను నొక్కి చెప్పారు. పియాజే సిద్ధాంతం ఆధారంగా వచ్చిన రాడికల్ నిర్మాణాత్మకత జ్ఞానాన్ని అభ్యాసకుడు చురుకుగా నిర్మిస్తాడని, నిష్క్రియంగా స్వీకరించడని చెబుతుంది. వైగాట్‌స్కీ ప్రేరణతో వచ్చిన సామాజిక నిర్మాణాత్మకత సహచరులు, ఉపాధ్యాయులు, పెద్దలతో పరస్పర చర్య ద్వారా జ్ఞాన నిర్మాణాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. సంస్కృతి, భాష ప్రభావాన్ని ప్రధానంగా చెప్పింది వైగాట్‌స్కీ, కాబట్టి (A) పేర్లను తారుమారు చేసింది. జ్ఞానం నేరుగా మనసులోకి ప్రవేశించదనేదే పియాజే మూల వాదన.
FAQ
పియాజే చెప్పిన నాలుగు దశలు ఏవి?
ఇంద్రియ చాలక దశ (0-2 ఏళ్లు), పూర్వ ప్రచాలక దశ (2-7 ఏళ్లు), మూర్త ప్రచాలక దశ (7-11 ఏళ్లు), అమూర్త (నియత) ప్రచాలక దశ (11-15 ఏళ్లు). ఇవి NCERT ఇచ్చిన వయస్సులు; NIOS మూడో దశను 7 నుంచి 11 లేదా 12 ఏళ్లుగా చూపిస్తుంది.
సాంశీకరణం, అనుగుణ్యత మధ్య తేడా ఏమిటి?
కొత్త అనుభవాన్ని ఉన్న స్కీమాలోనే ఇమడ్చుకోవడం సాంశీకరణం (assimilation). కొత్త అనుభవానికి సరిపడేలా పాత స్కీమాను మార్చుకోవడం అనుగుణ్యత (accommodation). రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను పియాజే equilibration అన్నాడు.
సంరక్షణ (conservation) ఏ దశలో వస్తుంది?
మూర్త ప్రచాలక దశలో (7 ఏళ్ల తర్వాత). రూపం లేదా అమరిక మారినా, ఏమీ కలపకుండా తీయకుండా ఉంటే పరిమాణం మారదని గ్రహించడమే సంరక్షణ. పూర్వ ప్రచాలక దశ పిల్లలకు ఈ సామర్థ్యం ఉండదు.
AP TET లో పియాజే ఏ విభాగంలో వస్తాడు?
AP TET జూన్ 2026 సిలబస్లో శిశు వికాసం, పెడగాజీ విభాగం (30 మార్కులు) లోని ‘సంజ్ఞానం, సంజ్ఞానాత్మక వికాసం’ కింద ‘Perspectives on Cognitive Development: Piaget and Vygotsky’ అని ఉంది.
Sources
Runs ExamBadi, a study site for students preparing for competitive exams in Andhra Pradesh and Telangana.