కోల్‌బర్గ్ నైతిక వికాస దశలు: TET, DSC కోసం పూర్తి వివరణ

కోల్‌బర్గ్ ప్రకారం నైతిక తర్కం మూడు స్థాయిల్లో, ఆరు దశల్లో వికసిస్తుంది: సంప్రదాయ పూర్వ స్థాయి (శిక్ష భయం, స్వప్రయోజనం), సంప్రదాయ స్థాయి (ఇతరుల ఆమోదం, చట్టం-సామాజిక వ్యవస్థ), సంప్రదాయానంతర స్థాయి (సామాజిక ఒప్పందం, సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాలు). ఒక వ్యక్తి ఏ దశలో ఉన్నాడో అతను ఇచ్చే జవాబు చెప్పదు. ఆ జవాబు వెనుక ఉన్న కారణమే దశను నిర్ణయిస్తుంది.

ఈ వ్యాసాన్ని NCERT 11వ తరగతి మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం మూడో అధ్యాయం “మానవ వికాసం”, W.C. Crain రాసిన Theories of Development (1985) లోని కోల్‌బర్గ్ అధ్యాయం ఆధారంగా రాశాను. సిలబస్ వివరాలు AP TET 2026 సిలబస్ నుంచి తీసుకున్నాను.

TET సిలబస్‌లో కోల్‌బర్గ్ ఎక్కడ వస్తాడు

AP TET 2026 సిలబస్

• పేపర్ II(A) లో శిశు వికాసం, పెడగాజీ విభాగానికి 30 మార్కులు. అందులోని “Theories of Development” కింద పియాజే, ఎరిక్సన్, ఫ్రాయిడ్, గోల్‌మన్‌తో పాటు “2.3 Kohlberg’s Moral Development Theory” ప్రత్యేకంగా ఉంది.
• పేపర్ I(A) లో “Moral Development” ఉపవిభాగం కింద “నైతిక వికాసంపై వివిధ సిద్ధాంతాలు”, “నైతిక తర్కంలో సాంస్కృతిక భేదాలు” అని ఉంది.

ఏ పేపర్ ఎవరికో తెలియకపోతే AP TET పేపర్ 1, పేపర్ 2 తేడా చూడండి. శిశు వికాసం విభాగంలో ఏయే అంశాలు ఎక్కువగా వస్తాయో TET శిశు వికాసం, పెడగాజీ ముఖ్యమైన అంశాలు లో వివరంగా ఇచ్చాను.

కోల్‌బర్గ్ ఎవరు, ఎలా పరిశోధించాడు

నేపథ్యం

• లారెన్స్ కోల్‌బర్గ్ (1927-1987) అమెరికన్ మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త. చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో చదివి, 1968 నుంచి హార్వర్డ్‌లో పనిచేశాడు.
• పియాజే పరిశోధనలపై ఆసక్తితో పిల్లలను, కౌమారులను నైతిక సమస్యలపై ఇంటర్వ్యూ చేశాడు. దాని ఫలితమే 1958 లో రాసిన డాక్టరల్ సిద్ధాంత గ్రంథం, అదే అతని దశల సిద్ధాంతానికి మొదటి రూపం.

పరిశోధన పద్ధతి

• 1958 అధ్యయనంలో ప్రధాన నమూనా చికాగోలోని మధ్యతరగతి, దిగువ తరగతి కుటుంబాలకు చెందిన 72 మంది బాలురు. వారి వయస్సులు 10, 13, 16 ఏళ్లు.
• తర్వాత చిన్న పిల్లలను, బాల నేరస్థులను, ఇతర నగరాలు, ఇతర దేశాల బాలబాలికలను కూడా చేర్చాడు.
• పిల్లలకు నైతిక సందిగ్ధతలు (moral dilemmas) ఉన్న కథలు చెప్పి, కథలోని పాత్ర ఏం చేయాలి, ఎందుకు అని అడిగాడని NCERT చెబుతుంది.
• జవాబులను ఇతర పరిశీలకులు కూడా విడిగా స్కోర్ చేశారు. వారి మధ్య ఏకాభిప్రాయం ఎక్కువగా ఉండటాన్ని అంతర్ పరిశీలక విశ్వసనీయత అంటారు.

హెయిన్జ్ సందిగ్ధత: కోల్‌బర్గ్ వాడిన ప్రసిద్ధ కథ

యూరప్‌లో ఒక మహిళ ప్రత్యేక రకం క్యాన్సర్‌తో మరణానికి దగ్గరగా ఉంది. ఆమెను కాపాడవచ్చని డాక్టర్లు భావించిన ఒకే మందును అదే ఊరిలోని ఒక మందుల వ్యాపారి కొత్తగా కనిపెట్టాడు. తయారీ ఖర్చుకు పది రెట్లు ధర పెట్టాడు. ఆమె భర్త హెయిన్జ్ తెలిసిన వాళ్లందరి దగ్గర అప్పు అడిగినా సగం డబ్బు మాత్రమే కూడగట్టగలిగాడు. తక్కువకు ఇవ్వమని, మిగతాది తర్వాత కడతానని బతిమిలాడినా వ్యాపారి ఒప్పుకోలేదు. చివరకు హెయిన్జ్ దుకాణంలోకి చొరబడి మందు దొంగిలించాడు. అతను అలా చేయడం సరైనదేనా?

పిల్లవాడు “అవును” అన్నా “కాదు” అన్నా కోల్‌బర్గ్ అక్కడితో ఆగలేదు. కారణం బయటపడేలా మరిన్ని ప్రశ్నలు అడిగాడు: హెయిన్జ్‌కు దొంగిలించే హక్కు ఉందా? అతను వ్యాపారి హక్కులను ఉల్లంఘించాడా? న్యాయమూర్తి ఎలాంటి శిక్ష వేయాలి?

మూడు స్థాయిలు, ఆరు దశలు ఒక్క పట్టికలో

స్థాయి	దశ	దశ పేరు	హెయిన్జ్ కథకు సాధారణ కారణం
సంప్రదాయ పూర్వ	1	శిక్ష, విధేయత ధోరణి	“దొంగతనం చట్ట విరుద్ధం, పట్టుబడితే శిక్ష పడుతుంది”
సంప్రదాయ పూర్వ	2	వ్యక్తిగత ప్రయోజనం, వినిమయం	“వ్యాపారి న్యాయమైన బేరం ఇవ్వలేదు, భార్య తర్వాత ఉపకారం చేయవచ్చు”
సంప్రదాయ	3	మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాలు	“భార్యను కాపాడాలనుకున్న మంచి మనిషి, వ్యాపారి స్వార్థపరుడు”
సంప్రదాయ	4	సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ	“ఉద్దేశం మంచిదే, కానీ అందరూ చట్టం ఉల్లంఘిస్తే గందరగోళం”
సంప్రదాయానంతర	5	సామాజిక ఒప్పందం, వ్యక్తి హక్కులు	“ఆస్తి కంటే ప్రాణం ముఖ్యం; న్యాయమూర్తి తక్కువ శిక్ష వేయాలి”
సంప్రదాయానంతర	6	సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాలు	“అందరినీ సమానంగా గౌరవిస్తే ప్రాణమే ముందు అని అందరూ ఒప్పుకుంటారు”

దశలవారీగా వివరంగా

స్థాయి 1: సంప్రదాయ పూర్వ నైతికత

• ఈ స్థాయిలో పిల్లలు సమాజంలో సభ్యులుగా ఆలోచించరు. నైతికత తమ బయట ఉండేది, పెద్దవాళ్లు చెప్పేది అని భావిస్తారు.
• NCERT ప్రకారం 9 ఏళ్ల లోపు పిల్లవాడు బాహ్య అధికారం పరంగా ఆలోచిస్తాడు. శిక్ష పడితే పని తప్పు, బహుమతి వస్తే పని ఒప్పు.

దశ 1: శిక్ష, విధేయత ధోరణి

• శక్తిమంతమైన పెద్దలు ఇచ్చిన స్థిర నియమాలను ప్రశ్నించకుండా పాటించాలని పిల్లవాడు అనుకుంటాడు.
• “దొంగతనం చెడ్డది ఎందుకు?” అంటే “శిక్ష పడుతుంది కాబట్టి” అనే జవాబే వస్తుంది.
• ఈ దశలోని పిల్లవాడు హెయిన్జ్‌ను సమర్థించవచ్చు కూడా: “ముందే అడిగాడు కదా, పెద్ద వస్తువేమీ దొంగిలించలేదు, శిక్ష పడదు.” జవాబు మారినా, శిక్ష గురించే ఆలోచిస్తున్నాడు కాబట్టి దశ 1 నే.

దశ 2: వ్యక్తిగత ప్రయోజనం, వినిమయ ధోరణి

• ఒక్కొక్కరికి ఒక్కో దృష్టికోణం ఉంటుందని పిల్లవాడు గుర్తిస్తాడు. ఎవరి ప్రయోజనం వారు చూసుకోవచ్చు అనుకుంటాడు.
• “నువ్వు నాకు సాయం చేస్తే నేను నీకు చేస్తా” అనే సమాన మార్పిడి ఈ దశ న్యాయ భావన.
• దశ 1 లో శిక్ష తప్పును “రుజువు” చేస్తుంది. దశ 2 లో శిక్ష కేవలం తప్పించుకోవాల్సిన ఒక ప్రమాదం మాత్రమే.

స్థాయి 2: సంప్రదాయ నైతికత

• NCERT ప్రకారం కౌమార ప్రారంభానికి పిల్లలు తల్లిదండ్రుల నియమాలను, సమాజ చట్టాలను తమవిగా అంతర్గతం చేసుకుంటారు.
• ఇప్పుడు నియమాలు పాటించడానికి కారణం శిక్ష భయం కంటే మంచివారిగా ఉండాలనే కోరిక, ఇతరుల ఆమోదం.
• నియమాలను సంపూర్ణ మార్గదర్శకాలుగా చూస్తారు. అందుకే ఈ దశలో ఆలోచన చాలావరకు దృఢంగా ఉంటుంది.

దశ 3: మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాలు

• సాధారణంగా కౌమారంలోకి అడుగుపెడుతున్న పిల్లలు ఈ దశలో ఉంటారు. కుటుంబం, సమాజం ఆశించినట్టు “మంచి” వ్యక్తిగా ఉండాలని కోరుకుంటారు.
• మంచి ప్రవర్తన అంటే ప్రేమ, సహానుభూతి, నమ్మకం, ఇతరుల పట్ల శ్రద్ధ వంటి మంచి ఉద్దేశాలు.
• క్రెయిన్ ఉదహరించిన 13 ఏళ్ల డాన్ జవాబు ఈ దశకు ఉదాహరణ: తప్పు వ్యాపారిదే, హెయిన్జ్ భార్యను ప్రేమించాడు, ఎవరైనా అదే చేస్తారు.

దశ 4: సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ

• దశ 3 ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాలకు బాగా పనిచేస్తుంది. దశ 4 లో వ్యక్తి సమాజం మొత్తం గురించి ఆలోచిస్తాడు.
• చట్టాలను పాటించడం, అధికారాన్ని గౌరవించడం, బాధ్యతలు నిర్వర్తించడం ద్వారా సామాజిక వ్యవస్థను కాపాడాలనేది ఈ దశ కేంద్రం.

స్థాయి 3: సంప్రదాయానంతర నైతికత

• ఈ స్థాయిలో వ్యక్తి సొంత సమాజం నుంచి వెనక్కి నిలబడి, ఏ సమాజమైనా ఏ హక్కులను, విలువలను కాపాడాలి అని ఆలోచిస్తాడు.
• NCERT ప్రకారం కౌమారంలో తార్కిక ఆలోచన నైతిక తర్కాన్నీ ప్రభావితం చేస్తుంది. సామాజిక నియమాలను సంపూర్ణ ప్రమాణాలుగా చూడరు, ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించి స్వంత నైతిక నియమావళిని ఏర్పరుచుకుంటారు. “పరీక్షల్లో జవాబులు కాపీ చేయడం నైతికమేనా?” అనేది NCERT ఉదాహరణ. NCERT ఈ మార్పుకు దశ సంఖ్య ఇవ్వలేదు; కౌమారులందరూ సంప్రదాయానంతర స్థాయికి చేరతారని దీని అర్థం కాదు.

దశ 5: సామాజిక ఒప్పందం, వ్యక్తి హక్కులు

• “మంచి సమాజం అంటే ఏమిటి?” అని ప్రశ్నిస్తారు. జీవించే హక్కు, స్వేచ్ఛ వంటి ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడాలని, అన్యాయమైన చట్టాలను ప్రజాస్వామ్య పద్ధతుల్లో మార్చాలని భావిస్తారు.
• వీరు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించడాన్ని సాధారణంగా సమర్థించరు. కానీ ప్రాణం ఆస్తి కంటే ముఖ్యం కాబట్టి హెయిన్జ్‌కు న్యాయమూర్తి తక్కువ శిక్ష వేయాలంటారు.

దశ 6: సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాలు

• న్యాయం అందరికీ వర్తించే సార్వత్రిక సూత్రం. ప్రతి వ్యక్తి గౌరవాన్ని సమానంగా గుర్తిస్తూ అందరి వాదనలను నిష్పక్షపాతంగా చూడాలి.
• కోల్‌బర్గ్ ఈ భావనకు కాంట్, రాల్స్ వంటి తత్వవేత్తలతో పాటు గాంధీ, మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ వంటి నాయకులను ఆధారంగా తీసుకున్నాడు.
• ఈ దశలో స్థిరంగా ఆలోచించే వ్యక్తులు దొరకకపోవడంతో కోల్‌బర్గ్ దీన్ని స్కోరింగ్ మాన్యువల్ నుంచి తాత్కాలికంగా తొలగించి “సైద్ధాంతిక దశ” అన్నాడు.

వికాసం ఎలా జరుగుతుంది

పరిపక్వత కాదు, సామాజికీకరణ కాదు

• కోల్‌బర్గ్ దశలు జన్యుపరంగా వాటంతట అవే విప్పుకోవు. తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు నేరుగా నేర్పినా రావు.
• నైతిక సమస్యల గురించి మనమే ఆలోచించడం వల్ల దశలు ఏర్పడతాయి. చర్చలు, వాదనలు మన అభిప్రాయాన్ని సవాలు చేసి కొత్త, విశాలమైన ఆలోచనకు దారితీస్తాయి.
• ఇతరుల దృష్టికోణం నుంచి చూసే అవకాశాలు (role-taking) కూడా వికాసానికి తోడ్పడతాయి. అవి స్వేచ్ఛాయుత, ప్రజాస్వామ్య వాతావరణంలో బాగా పనిచేస్తాయి.

దశల లక్షణాలు

• దశలు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలోనే వస్తాయి. ఏ దశనూ దాటవేయరు, కానీ అందరూ పై దశలకు చేరాలని లేదు.
• 20 ఏళ్ల పాటు 51 మంది బాలురను పరిశీలించిన దీర్ఘకాలిక అధ్యయనంలో దశ దాటవేత కనిపించలేదు. సుమారు 6 శాతం మందిలో మాత్రమే వెనుకడుగు కనిపించింది.
• సంస్కృతులు వేర్వేరు నమ్మకాలు నేర్పినా, తర్కం క్రమం అన్ని చోట్లా ఒకటేనని కోల్‌బర్గ్ వాదించాడు. భారత్ సహా అనేక దేశాల అధ్యయనాలు ఈ క్రమాన్ని సమర్థించాయి.

తరగతి గదిలో: బ్లాట్ చర్చా పద్ధతి

• పెద్దలు చెప్పిన నైతిక తీర్పులను పిల్లలు వింటే వచ్చే మార్పు చాలా తక్కువని టూరియల్ గమనించాడు.
• కోల్‌బర్గ్ విద్యార్థి మోషే బ్లాట్ ఆరో తరగతి పిల్లలతో 12 వారాల పాటు నైతిక సందిగ్ధతలపై చర్చలు నిర్వహించాడు. తరగతిలో ఎక్కువమంది కంటే ఒక దశ పైనున్న వాదనలను ప్రోత్సహించాడు.
• సగానికి పైగా విద్యార్థులు ఒక పూర్తి దశ పైకి ఎదిగారు. తర్వాతి పునరావృత అధ్యయనాల్లో మార్పు సాధారణంగా మూడో వంతు దశ లేదా అంతకంటే తక్కువగా ఉంది.
• ఈ సంజ్ఞానాత్మక సంఘర్షణ పద్ధతి పియాజే సమతుల్యత (equilibration) నమూనాకు, సోక్రటీస్ బోధనా పద్ధతికి ఉదాహరణ.

పియాజే నైతిక వికాసంతో పోలిక

పియాజే 1932 లో రాసిన “The Moral Judgment of the Child” లో నైతిక తీర్పును రెండు దశలుగా చూపాడు. Simply Psychology ప్రకారం 5 నుంచి 9 ఏళ్ల పిల్లల్లో పరాధీన నైతికత (heteronomous morality), 10 ఏళ్లు దాటిన వారిలో స్వయంప్రతిపత్తి నైతికత (autonomous morality) కనిపిస్తాయి.

అంశం	పియాజే	కోల్‌బర్గ్
దశల సంఖ్య	రెండు	మూడు స్థాయిల్లో ఆరు
పరిధి	10 నుంచి 12 ఏళ్ల మధ్య మార్పు వరకు	కౌమారం, వయోజన దశ వరకు
చిన్నపిల్లల తీర్పు	పర్యవసానం (ఎంత నష్టం) ఆధారంగా	శిక్ష, బహుమతి ఆధారంగా
పెద్ద పిల్లల తీర్పు	ఉద్దేశం ఆధారంగా; నియమాలు మార్చుకోవచ్చు	సామాజిక వ్యవస్థ, హక్కులు, సార్వత్రిక సూత్రాలు

పగిలిన కప్పుల కథ

• తల్లికి సాయం చేయబోయి 15 కప్పులు పగలగొట్టిన అబ్బాయి, దొంగతనం చేస్తూ ఒక్క కప్పు పగలగొట్టిన అబ్బాయి. చిన్నపిల్లలు మొదటివాడే ఎక్కువ తప్పు చేశాడంటారు, ఎందుకంటే నష్టం ఎక్కువ.
• పెద్ద పిల్లలు ఉద్దేశాన్ని చూసి రెండోవాడిదే తప్పు అంటారు.
• కోల్‌బర్గ్ మొదటి మూడు దశలకు మాత్రమే పియాజే దశలతో చాలా పోలికలు ఉన్నాయి. పియాజే సంజ్ఞానాత్మక దశలు పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం లో వివరంగా ఉన్నాయి.

విమర్శలు, పరిమితులు

గిల్లిగాన్ విమర్శ

• కోల్‌బర్గ్ దశలు కేవలం పురుషుల ఇంటర్వ్యూల నుంచే రూపొందాయని కరోల్ గిల్లిగాన్ 1982 లో విమర్శించింది.
• ఆమె ప్రకారం స్త్రీల నైతికత హక్కులు, నియమాలపై కాకుండా సంబంధాలు, కరుణ, శ్రద్ధ (ethics of care) మీద ఆధారపడుతుంది.
• అందుకే కోల్‌బర్గ్ స్కేలుపై స్త్రీలు సాధారణంగా దశ 3 లో, పురుషులు దశ 4, 5 లో స్కోర్ చేస్తారని ఆమె వాదన. అయితే ఈ లింగ భేదాలను గిల్లిగాన్ అతిగా చూపిందని రెస్ట్ (1983) వాదించాడు.

ఆలోచన వేరు, ప్రవర్తన వేరు

కోల్‌బర్గ్ స్కేలు కొలిచేది నైతిక ఆలోచనను మాత్రమే. ఉన్నత స్థాయిలో మాట్లాడేవాళ్లు అలాగే ప్రవర్తిస్తారని హామీ లేదు.

సంస్కృతి పరిమితి

• అమెరికా పట్టణ మధ్యతరగతి వయోజనుల్లో ఎక్కువమంది దశ 4 కు చేరతారు. దూర గ్రామాలు, గిరిజన సమాజాల్లో దశ 3 దాటిన వయోజనులు అరుదు.
• గ్రామాల్లో దశ 3 నైతికతకు సవాలు ఎదురుకాకపోవడమే కారణమని కోల్‌బర్గ్ వివరించాడు. కానీ ఆ సమాజాల్లో నైతికత కోల్‌బర్గ్ దశలు పట్టుకోని దిశల్లో ఎదుగుతుండవచ్చని క్రెయిన్ సందేహం వ్యక్తం చేశాడు.

పరీక్షలో తరచుగా వచ్చే గందరగోళాలు

దశ 1, దశ 4 ఒకేలా అనిపిస్తాయి. రెండు దశలవాళ్లూ “దొంగతనం చట్ట విరుద్ధం” అంటారు. దశ 1 పిల్లవాడు దాన్ని శిక్ష వరకే వివరించగలడు. దశ 4 వ్యక్తి సమాజం మొత్తానికి చట్టం చేసే పనిని వివరిస్తాడు.

దశ 3, దశ 4. దశ 3 చూసేది సన్నిహితుల ఆమోదం, మంచి ఉద్దేశం. దశ 4 చూసేది సమాజం, చట్టం, బాధ్యత.

దశ 5, దశ 6. దశ 5 వ్యక్తి సామాజిక ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉంటాడు, అందుకే శాసనోల్లంఘనను అరుదుగానే సమర్థిస్తాడు. దశ 6 లో న్యాయ సూత్రం పట్ల నిబద్ధతే శాసనోల్లంఘనకు బలమైన కారణం.

వయస్సు. దశలు వయస్సుతో ముడిపడి ఉన్నాయని NCERT చెబుతుంది, కానీ ప్రతి దశకు స్థిర వయస్సు ఇవ్వదు. దాని సూచనలు మూడే: 9 ఏళ్ల లోపు బాహ్య అధికారం, కౌమార ప్రారంభానికి ఇతరుల నియమాల అంతర్గతీకరణ, కౌమారంలో నియమాల పట్ల సరళత. వేర్వేరు సంస్కృతుల్లో ప్రజలు దశలను వేర్వేరు వేగంతో దాటుతారని, అందరూ పై దశలకు చేరరని క్రెయిన్ చెబుతాడు.

నా అభిప్రాయం, ఒక పరిమితి

దశల పేర్లు బట్టీ పట్టకండి. ప్రతి దశకు హెయిన్జ్ కథలో వచ్చే “ఎందుకు” జవాబును గుర్తుపెట్టుకోండి. ఒక పిల్లవాడి మాటను ఇచ్చి “ఇది ఏ దశ?” అని అడిగే ప్రశ్నల్లో, పేర్లు మాత్రమే తెలిసినవాళ్లు కొత్త ఉదాహరణ దగ్గర తడబడతారు.

పరిమితి: కోల్‌బర్గ్ అసలు పరిశోధన అమెరికాలోని బాలురపై జరిగింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన సరిచేసిన స్కోరింగ్ విధానాలు, కొత్త అధ్యయనాలు ఈ వ్యాసంలో లేవు; ఇది TET కోసం ప్రామాణిక రూపం మాత్రమే. AP TET లో ఈ అంశం నుంచి ఎన్ని ప్రశ్నలు వస్తాయో సిలబస్ చెప్పదు. ఇతర పరీక్ష వివరాల కోసం AP TET పేజీ చూడండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. హెయిన్జ్ కథ విన్న ఒక పిల్లవాడు “హెయిన్జ్ దొంగిలించవచ్చు, ముందే అడిగాడు, పెద్ద వస్తువేమీ కాదు, అతనికి శిక్ష పడదు” అన్నాడు. కోల్‌బర్గ్ ప్రకారం ఇతను ఏ దశలో ఉన్నాడు? (A) సామాజిక ఒప్పంద దశ (B) మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాల దశ (C) శిక్ష, విధేయత దశ (D) వ్యక్తిగత ప్రయోజన, వినిమయ దశ

సమాధానం

(C) శిక్ష, విధేయత దశ. పిల్లవాడు హెయిన్జ్‌ను సమర్థిస్తున్నా, అతని కారణం “శిక్ష పడదు” అనేదే. దశ 1 లో పిల్లలు పెద్దలు అనుమతించేది, శిక్షించేది అనే కోణంలోనే ఆలోచిస్తారు. కోల్‌బర్గ్ జవాబును కాకుండా కారణాన్ని చూస్తాడు కాబట్టి “అవును” అన్నా ఇది దశ 1 తర్కమే. దశ 2 అయితే శిక్ష గురించి కాకుండా సమాన మార్పిడి, స్వప్రయోజనం గురించి మాట్లాడేవాడు.

2. “హెయిన్జ్ ఉద్దేశం మంచిదే, కానీ ప్రతి ఒక్కరూ తమకు మంచి కారణం ఉందని చట్టాన్ని ఉల్లంఘిస్తే సమాజం నడవదు” అని ఒక విద్యార్థి వాదించాడు. ఇది ఏ దశ తర్కం? (A) సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ దశ (B) శిక్ష, విధేయత దశ (C) సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాల దశ (D) మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాల దశ

సమాధానం

(A) సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ దశ. విద్యార్థి హెయిన్జ్ ఉద్దేశాన్ని గుర్తిస్తూనే, సమాజం మొత్తం సజావుగా నడవడానికి చట్టం అవసరమని చెబుతున్నాడు. దశ 4 లో వ్యక్తి సమాజంలో పూర్తి సభ్యుడి దృష్టికోణంతో ఆలోచిస్తాడు. దశ 1 పిల్లవాడూ “చట్ట విరుద్ధం” అనవచ్చు, కానీ దాన్ని శిక్ష వరకే వివరించగలడు, సమాజానికి చట్టం చేసే పనిని వివరించలేడు. ఇక్కడ సమాజ వ్యవస్థ గురించిన స్పష్టమైన ఆలోచన ఉంది కాబట్టి ఇది దశ 4.

3. “తప్పంతా వ్యాపారిదే, అతను స్వార్థపరుడు. హెయిన్జ్ భార్యను ప్రేమించాడు, ఎవరైనా అదే చేస్తారు” అని 13 ఏళ్ల బాలుడు అన్నాడు. ఈ జవాబు ఏ దశను సూచిస్తుంది? (A) వ్యక్తిగత ప్రయోజన, వినిమయ దశ (B) సామాజిక ఒప్పంద దశ (C) సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ దశ (D) మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాల దశ

సమాధానం

(D) మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాల దశ. బాలుడు సమస్యను పాత్రల స్వభావం, ఉద్దేశాల పరంగా చూస్తున్నాడు: ప్రేమగల భర్త, స్వార్థపర వ్యాపారి. దశ 3 లో మంచి ప్రవర్తన అంటే ప్రేమ, సహానుభూతి, ఇతరుల పట్ల శ్రద్ధ వంటి మంచి ఉద్దేశాలు. “ఎవరైనా అదే చేస్తారు” అనడంలో సమాజం మొత్తం తన అభిప్రాయాన్ని పంచుకుంటుందనే సంప్రదాయ భావన ఉంది. దశ 4 అయితే వ్యక్తుల ఉద్దేశాల కంటే చట్టం, సామాజిక వ్యవస్థ మీద దృష్టి ఉండేది.

4. “హెయిన్జ్ భార్యను కాపాడితే, రేపు ఆమె కూడా అతనికి ఉపకారం చేస్తుంది కదా” అని ఒక పిల్లవాడు సమర్థించాడు. ఇతని నైతిక తర్కానికి ఆధారం ఏది? (A) సన్నిహితుల ఆమోదం పొందాలనే కోరిక (B) సమాన మార్పిడి, స్వప్రయోజనం (C) చట్టం ద్వారా సమాజాన్ని కాపాడాలనే భావన (D) శిక్ష తప్పును రుజువు చేస్తుందనే భావన

సమాధానం

(B) సమాన మార్పిడి, స్వప్రయోజనం. “నువ్వు నాకు చేస్తే నేను నీకు చేస్తా” అనే ఉపకారానికి ప్రత్యుపకారం దశ 2 న్యాయ భావన. ఈ దశలో పిల్లలు ఒంటరి వ్యక్తులుగా మాట్లాడతారు, కుటుంబం లేదా సమాజ విలువలతో ఇంకా తాదాత్మ్యం చెందరు. అందుకే ఇది ఇంకా సంప్రదాయ పూర్వ స్థాయిలోనే ఉంది. సన్నిహితుల ఆమోదం దశ 3 లక్షణం; అక్కడ మంచి ఉద్దేశం ముఖ్యం, బదులు పొందడం కాదు.

5. శిక్ష గురించి దశ 1, దశ 2 పిల్లలు ఇద్దరూ మాట్లాడతారు. ఈ రెండు దశల మధ్య శిక్షపై అవగాహనలో తేడా ఏమిటి? (A) దశ 1 లో శిక్ష తప్పును రుజువు చేస్తుంది; దశ 2 లో అది తప్పించుకోవాల్సిన ప్రమాదం మాత్రమే (B) దశ 1 లో శిక్ష తప్పించుకోవాల్సిన ప్రమాదం; దశ 2 లో అది తప్పును రుజువు చేస్తుంది (C) దశ 1 లో శిక్షను సమాజ రక్షణగా; దశ 2 లో వ్యక్తి హక్కుల రక్షణగా చూస్తారు (D) దశ 1 లో శిక్షను ఉద్దేశం ఆధారంగా; దశ 2 లో పర్యవసానం ఆధారంగా చూస్తారు

సమాధానం

(A) దశ 1 లో శిక్ష తప్పును రుజువు చేస్తుంది; దశ 2 లో అది తప్పించుకోవాల్సిన ప్రమాదం మాత్రమే. దశ 1 పిల్లవాడి మనసులో శిక్ష, తప్పు రెండూ ముడిపడి ఉంటాయి: శిక్ష పడింది కాబట్టి ఆ పని తప్పు. దశ 2 కి వచ్చేసరికి ఒక్కో వ్యక్తికి ఒక్కో దృష్టికోణం ఉంటుందని గ్రహిస్తాడు, శిక్షను సహజంగా తప్పించుకోవాలనుకునే ఒక ప్రమాదంగా మాత్రమే చూస్తాడు. ఆప్షన్ B ఈ క్రమాన్ని తలకిందులు చేసింది. సమాజ రక్షణ, హక్కుల భావనలు పై స్థాయిలకు చెందినవి.

6. ఒక కౌమారుడు “చట్టాలను సాధారణంగా పాటించాలి, అన్యాయమైనవి ఉంటే ప్రజాస్వామ్య పద్ధతుల్లో మార్చాలి. కానీ ప్రాణం ఆస్తి కంటే ముఖ్యం కాబట్టి న్యాయమూర్తి హెయిన్జ్‌కు తక్కువ శిక్ష వేయాలి” అన్నాడు. ఇది ఏ దశ? (A) సార్వత్రిక నైతిక సూత్రాల దశ (B) సామాజిక వ్యవస్థ నిర్వహణ దశ (C) సామాజిక ఒప్పందం, వ్యక్తి హక్కుల దశ (D) మంచి అంతర్వ్యక్తిక సంబంధాల దశ

సమాధానం

(C) సామాజిక ఒప్పందం, వ్యక్తి హక్కుల దశ. దశ 5 లో చట్టాలను ప్రజలు స్వచ్ఛందంగా కుదుర్చుకున్న సామాజిక ఒప్పందాలుగా చూస్తారు, వాటిని ప్రజాస్వామ్య మార్గంలో మార్చేవరకు పాటించాలంటారు. అదే సమయంలో జీవించే హక్కు వంటి ప్రాథమిక హక్కులు ఏ ప్రత్యేక చట్టం కంటే పై స్థానంలో ఉంటాయి. దశ 4 వ్యక్తి చట్టాన్ని మార్చడం గురించి కాకుండా వ్యవస్థను కాపాడటం గురించే ఆలోచిస్తాడు. దశ 6 లో ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియ ఒక్కటే సరిపోదు; అందరినీ సమానంగా గౌరవించే న్యాయ సూత్రమే ప్రధానం.

7. కోల్‌బర్గ్ ఆరో దశను స్కోరింగ్ మాన్యువల్ నుంచి తాత్కాలికంగా ఎందుకు తొలగించాడు? (A) ఆరో దశ పియాజే అమూర్త ప్రచాలక దశతో పూర్తిగా సరిపోయిందని (B) ఆరో దశ స్త్రీల నైతికతకు మాత్రమే వర్తిస్తుందని గిల్లిగాన్ చూపడం వల్ల (C) ఆరో దశ పిల్లల్లో చాలా ముందుగానే కనిపించడం వల్ల (D) ఆ దశలో స్థిరంగా ఆలోచించే వ్యక్తులు పరిశోధనలో దొరకకపోవడం వల్ల

సమాధానం

(D) ఆ దశలో స్థిరంగా ఆలోచించే వ్యక్తులు పరిశోధనలో దొరకకపోవడం వల్ల. కోల్‌బర్గ్, ఇతర పరిశోధకులు ఆరో దశలో నిలకడగా తర్కించే వ్యక్తులను కనుగొనలేకపోయారు. తన ఇంటర్వ్యూ సందిగ్ధతలు దశ 5, దశ 6 ను వేరు చేయలేకపోతున్నాయని కూడా అతను గ్రహించాడు. అందుకే ఆరో దశను “సైద్ధాంతిక దశ” అని పిలిచి, సంప్రదాయానంతర జవాబులన్నింటినీ దశ 5 గా స్కోర్ చేశాడు. గిల్లిగాన్ విమర్శ లింగ పక్షపాతం గురించి, ఆరో దశ తొలగింపుకు అది కారణం కాదు.

8. ఉపాధ్యాయురాలు నైతిక సందిగ్ధత ఉన్న కథ చెప్పి, తరగతిలో ఎక్కువమంది కంటే ఒక దశ పైనున్న వాదనలను ప్రోత్సహిస్తూ పిల్లలనే చర్చించనిచ్చింది. కోల్‌బర్గ్ ఆలోచన ప్రకారం ఈ పద్ధతి ఎందుకు పనిచేస్తుంది? (A) పిల్లలు పెద్దల సరైన తీర్పును విని నేరుగా అనుసరిస్తారు కాబట్టి (B) తమ అభిప్రాయానికి సవాలు ఎదురై కలిగే సంజ్ఞానాత్మక సంఘర్షణ కొత్త ఆలోచనకు దారితీస్తుంది కాబట్టి (C) వయస్సు పెరిగేకొద్దీ దశలు జన్యుపరంగా వాటంతట అవే విప్పుకుంటాయి కాబట్టి (D) సరైన జవాబుకు బహుమతి ఇస్తే నైతిక ప్రవర్తన బలపడుతుంది కాబట్టి

సమాధానం

(B) తమ అభిప్రాయానికి సవాలు ఎదురై కలిగే సంజ్ఞానాత్మక సంఘర్షణ కొత్త ఆలోచనకు దారితీస్తుంది కాబట్టి. కోల్‌బర్గ్ ప్రకారం దశలు పరిపక్వత వల్ల కానీ, పెద్దలు నేరుగా నేర్పడం వల్ల కానీ రావు; పిల్లలు తామే ఆలోచించడం వల్ల ఏర్పడతాయి. చర్చలో తమ వాదనకు ఎదురైన సవాలు వారిని మరింత సమగ్రమైన స్థానం వైపు నడిపిస్తుంది. మోషే బ్లాట్ ఆరో తరగతి పిల్లలతో చేసిన చర్చల ప్రయోగం ఇదే పద్ధతి. పెద్దల తీర్పులు విన్నప్పుడు వచ్చే మార్పు చాలా తక్కువని టూరియల్ కనుగొన్నాడు, కాబట్టి ఆప్షన్ A సరికాదు.

9. తల్లికి సాయం చేయబోయి 15 కప్పులు పగలగొట్టిన అబ్బాయే, దొంగతనం చేస్తూ ఒక కప్పు పగలగొట్టిన అబ్బాయి కంటే ఎక్కువ తప్పు చేశాడని ఆరేళ్ల పాప చెప్పింది. పియాజే ప్రకారం ఆమె తీర్పుకు ఆధారం ఏది? (A) జరిగిన నష్టం, అంటే పర్యవసానం (B) పని వెనుక ఉన్న ఉద్దేశం (C) అందరి అంగీకారంతో మార్చగల నియమాలు (D) సమాన మార్పిడి భావన

సమాధానం

(A) జరిగిన నష్టం, అంటే పర్యవసానం. పియాజే ప్రకారం చిన్నపిల్లలు తప్పును ఎంత నష్టం జరిగిందనే దాన్ని బట్టి కొలుస్తారు, అందుకే 15 కప్పులు పగలగొట్టినవాడే ఎక్కువ తప్పు చేశాడని అంటారు. ఇది పరాధీన నైతికత లక్షణం, ఇందులో నియమాలు పెద్దలు ఇచ్చిన స్థిరమైనవి. పెద్ద పిల్లలు ఉద్దేశాన్ని చూసి దొంగతనం చేసినవాడిదే తప్పు అంటారు. మార్చగల నియమాలు, ఉద్దేశ ఆధారిత తీర్పు స్వయంప్రతిపత్తి నైతికత లక్షణాలు.

10. కోల్‌బర్గ్ దశలపై కరోల్ గిల్లిగాన్ చేసిన ప్రధాన విమర్శ ఏమిటి? (A) దశలు ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో రావని, పిల్లలు దశలు దాటవేస్తారని (B) కోల్‌బర్గ్ పర్యవసానాన్ని పట్టించుకుని ఉద్దేశాన్ని విస్మరించాడని (C) దశలు పురుషుల ఇంటర్వ్యూల నుంచే రూపొంది, శ్రద్ధ-సంబంధాల నైతికతను విస్మరించాయని (D) నైతిక వికాసం పూర్తిగా సామాజికీకరణ వల్లే జరుగుతుందని

సమాధానం

(C) దశలు పురుషుల ఇంటర్వ్యూల నుంచే రూపొంది, శ్రద్ధ-సంబంధాల నైతికతను విస్మరించాయని. కోల్‌బర్గ్ దశల్లో ఉన్నత నైతికత నియమాలు, హక్కులు, నిష్పక్షపాత న్యాయం చుట్టూ తిరుగుతుందని గిల్లిగాన్ గమనించింది. స్త్రీల నైతికత సంబంధాలు, కరుణ, శ్రద్ధ మీద ఆధారపడుతుందని, ఈ స్కేలు దాన్ని పట్టుకోలేదని ఆమె వాదించింది. దాంతో స్త్రీలు దశ 3 లో, పురుషులు దశ 4, 5 లో స్కోర్ చేస్తారని ఆమె అభిప్రాయం. దశల దాటవేతపై సందేహాలు తొలి దీర్ఘకాలిక అధ్యయనాల నుంచి వచ్చాయి, గిల్లిగాన్ నుంచి కాదు. ఉద్దేశం, పర్యవసానం అనే తేడా పియాజే అంశం.

11. ఒక పరిశోధకుడు పట్టణ మధ్యతరగతి వయోజనుల్లో ఎక్కువమంది దశ 4 కు చేరుతుండగా, దూర గ్రామాల్లో దశ 3 దాటిన వయోజనులు అరుదుగా కనిపించారని గమనించాడు. కోల్‌బర్గ్ దీనికి ఇచ్చిన వివరణ ఏది? (A) గ్రామీణ పిల్లలకు సంజ్ఞానాత్మక సామర్థ్యం సహజంగానే తక్కువ (B) గ్రామాల్లో పిల్లలకు నైతిక విలువలు నేర్పేవాళ్లు ఉండరు (C) గ్రామ ప్రజలు దశలను వేరే క్రమంలో దాటుతారు (D) ముఖాముఖి సంబంధాలున్న గ్రామాల్లో దశ 3 నైతికతకు సవాలు ఎదురుకాదు

సమాధానం

(D) ముఖాముఖి సంబంధాలున్న గ్రామాల్లో దశ 3 నైతికతకు సవాలు ఎదురుకాదు. సంస్కృతి నైతిక ఆలోచనను నేరుగా రూపొందించదని, ఆలోచనను ప్రేరేపిస్తుందని కోల్‌బర్గ్ భావించాడు. సంప్రదాయ గ్రామాల్లో శ్రద్ధ, సహానుభూతి నియమాలు ముఖాముఖి సంబంధాలను చక్కగా నడుపుతాయి, కాబట్టి ఆ దశ దాటి ఆలోచించాల్సిన అవసరం రాదు. నగరంలో వ్యక్తిగత సంబంధాలు బలహీనపడటం చూసినప్పుడే చట్ట వ్యవస్థ అవసరం అర్థమై దశ 4 ఆలోచన మొదలవుతుంది. దశల క్రమం అన్ని సంస్కృతుల్లో ఒకటేనని అతని వాదన కాబట్టి ఆప్షన్ C సరికాదు.

FAQ

కోల్‌బర్గ్ చెప్పిన మూడు స్థాయిలు ఏవి?

సంప్రదాయ పూర్వ స్థాయి (దశలు 1, 2), సంప్రదాయ స్థాయి (దశలు 3, 4), సంప్రదాయానంతర స్థాయి (దశలు 5, 6). ప్రతి స్థాయిలో రెండు దశలు, మొత్తం ఆరు దశలు.

హెయిన్జ్ సందిగ్ధతలో దశను ఏది నిర్ణయిస్తుంది?

హెయిన్జ్ దొంగతనం చేయాలా వద్దా అనే జవాబు దశను నిర్ణయించదు. ఆ జవాబుకు పిల్లవాడు చెప్పే కారణం (తర్కం) దశను నిర్ణయిస్తుంది. “దొంగతనం తప్పు” అని దశ 1 పిల్లవాడూ, దశ 4 వ్యక్తీ ఇద్దరూ అనవచ్చు, కానీ వాళ్ల కారణాలు వేరు.

కోల్‌బర్గ్ ఆరో దశను ఎందుకు స్కోరింగ్ నుంచి తాత్కాలికంగా తొలగించాడు?

ఆరో దశలో స్థిరంగా ఆలోచించే వ్యక్తులు పరిశోధనలో దొరకలేదు. అందుకే దాన్ని “సైద్ధాంతిక దశ” అని పిలిచి, సంప్రదాయానంతర జవాబులన్నింటినీ దశ 5 గా స్కోర్ చేశాడు.

AP TET సిలబస్‌లో కోల్‌బర్గ్ ఎక్కడ ఉంది?

AP TET 2026 సిలబస్‌లో పేపర్ II(A) శిశు వికాసం, పెడగాజీ (30 మార్కులు) లోని “Theories of Development” కింద “2.3 Kohlberg’s Moral Development Theory” అని ఉంది. పేపర్ I(A) లో “Moral Development” ఉపవిభాగం కింద నైతిక వికాస సిద్ధాంతాలు వస్తాయి.

Sources

• NCERT 11వ తరగతి మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం, అధ్యాయం 3: Human Development
• AP TET 2026 సిలబస్ (పాఠశాల విద్యాశాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్)
• W.C. Crain (1985), Theories of Development, అధ్యాయం 7: Kohlberg’s Stages of Moral Development
• Lawrence Kohlberg’s stages of moral development (Wikipedia)
• Piaget’s Theory of Moral Development (Simply Psychology)