12 అక్టోబర్ 2026 కరెంట్ అఫైర్స్: రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%, ఆర్థిక నోబెల్ హాల్-వుడ్‌ఫోర్డ్‌కు, నౌకాదళంలోకి INS మంగ్రోల్

12 అక్టోబర్ 2026 వార్తల్లో సెప్టెంబర్ నెల రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%కు పెరిగి RBI లక్ష్యమైన 4%ను వరుసగా నాలుగో నెల కూడా దాటడం ఆర్థిక రంగంలో అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం. అమెరికా ఆర్థికవేత్తలు రాబర్ట్ ఇ. హాల్, మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్‌లకు ఆర్థిక శాస్త్ర నోబెల్ ప్రకటించగా, నౌకాదళంలోకి మూడో యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్ INS మంగ్రోల్ చేరింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో PM-SETU కింద విశాఖపట్నం ITIల ఉన్నతీకరణ ఒప్పందం, లక్షద్వీప్ సంపూర్ణ అక్షరాస్యత, క్యాన్సర్ మందుల మార్జిన్లపై 30% పరిమితి కూడా ఈ రోజు ముఖ్యమైన అంశాలు.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

సెప్టెంబర్‌లో రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%

కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) 12 అక్టోబర్ 2026న విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం సెప్టెంబర్‌లో వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI) ఆధారిత రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%గా నమోదైంది. ఆగస్టులో ఇది 4.83% (News On AIR).

• ఈ ఏడాది వరుసగా నాలుగో నెల ద్రవ్యోల్బణం RBI మధ్యకాలిక లక్ష్యమైన 4%ను దాటింది.
• గ్రామీణ ద్రవ్యోల్బణం 6.08%, పట్టణ ద్రవ్యోల్బణం 4.88%.
• ఆహార ద్రవ్యోల్బణం (CFPI) ఆగస్టులోని 5.97% నుంచి 7.74%కు పెరిగింది.
• ఉల్లి, వెండి ఆభరణాలు, అల్లం, వెల్లుల్లి, నిమ్మకాయల ధరలు అత్యధికంగా పెరిగాయి. బంగాళదుంప, టమాటా, బెండకాయ, కొబ్బరి ధరల పెరుగుదల అతి తక్కువగా ఉంది.
• ఈ సూచీకి ఆధార సంవత్సరం 2024=100 (Cracktarget).

పరీక్షల కోణం: ద్రవ్యోల్బణం లక్ష్యాన్ని దాటినప్పుడు RBI వడ్డీ రేట్లను పెంచే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ సంబంధం కోసం RBI ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎలా నియంత్రిస్తుంది, ద్రవ్యోల్బణం కారణాలు, రకాలు పోస్ట్‌లు చదవండి.

విద్యుత్ కేంద్రాల్లో బొగ్గు నిల్వలు 18 మిలియన్ టన్నులకు పైనే

దేశీయ బొగ్గు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రాల్లో బొగ్గు నిల్వలు 29 సెప్టెంబర్ నుంచి 18 మిలియన్ టన్నులకు పైనే ఉన్నాయని, 10 అక్టోబర్ నాటికి 18.205 మిలియన్ టన్నులు ఉన్నాయని బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది (News On AIR).

• అక్టోబర్ మొదటి పది రోజుల్లో విద్యుత్ రంగానికి రోజుకు సగటున 469 రేకులు లోడ్ చేశారు. గత నెలలో ఇది రోజుకు 426 రేకులు.
• కోల్ ఇండియా (CIL), సింగరేణి కాలరీస్ (SCCL), రైల్వే శాఖ, విద్యుత్ సంస్థలతో సమన్వయంతో సరఫరా సాగుతోంది.

అంతర్జాతీయ అంశాలు

16వ భారత్-బ్రిటన్ JETCO — 2030 నాటికి వాణిజ్యం రెట్టింపు లక్ష్యం

భారత్-బ్రిటన్ సంయుక్త ఆర్థిక, వాణిజ్య కమిటీ (JETCO) 16వ సమావేశం 12 అక్టోబర్ 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. వాణిజ్య మంత్రి పీయూష్ గోయల్, బ్రిటన్ తరఫున జోనాథన్ రేనాల్డ్స్ దీనికి నేతృత్వం వహించారు (Cracktarget).

• 2030 నాటికి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని రెట్టింపు చేయాలని గోయల్ పిలుపునిచ్చారు (News On AIR).
• భారత్-బ్రిటన్ సమగ్ర ఆర్థిక, వాణిజ్య ఒప్పందం (CETA) వల్ల భారత ఎగుమతుల్లో అధిక శాతానికి బ్రిటన్ మార్కెట్‌లో సుంకం లేని ప్రవేశం లభిస్తుందని చెప్పారు.
• స్మార్ట్‌ఫోన్లు, ఔషధాలు, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, తోలు వస్తువులు, బియ్యం, ఆటో విడిభాగాలు వంటి భారత ఎగుమతులకు అవకాశాలు పెరుగుతాయని పేర్కొన్నారు.

జాతీయ అంశాలు

NHRC 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం

జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవాన్ని 12 అక్టోబర్ 2026న న్యూఢిల్లీలో జరుపుకుంది. NHRC 12 అక్టోబర్ 1993న ఏర్పాటైంది (News On AIR).

• వాతావరణ మార్పులు, ఆర్థిక అసమానతలు ఇంకా కోట్లాది మందిని ప్రభావితం చేస్తున్నాయని NHRC ఛైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ వి. రామసుబ్రమణియన్ అన్నారు.
• డిజిటల్ గోప్యత, నిఘాపై ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తూ, మానవ హక్కుల సంస్థలు కొత్త సవాళ్లకు అనుగుణంగా బలపడాలని సూచించారు.

పరీక్షల కోణం: NHRC మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 కింద ఏర్పడిన చట్టబద్ధ సంస్థ, రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ కాదు. ఈ తేడాపై తరచూ ప్రశ్నలు వస్తాయి.

క్యాన్సర్ మందుల ట్రేడ్ మార్జిన్‌పై 30% పరిమితి

క్యాన్సర్ నిరోధక మందులపై ట్రేడ్ మార్జిన్‌ను గరిష్ఠ చిల్లర ధర (MRP)లో 30%కి పరిమితం చేస్తామని కేంద్రం సుప్రీంకోర్టుకు తెలిపింది. కేంద్రం తరఫున సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్, జస్టిస్ సందీప్ మెహతాల ధర్మాసనానికి ఈ విషయం చెప్పారు (News On AIR).

• ఈ పరిమితి వర్తించే క్యాన్సర్ మందుల జాబితాను కేంద్రం నోటిఫై చేస్తుంది. చవకైన మందులను మినహాయించి, అవసరమైనప్పుడు జాబితాకు మరిన్ని మందులు జోడిస్తారు.
• సుమారు రూ.5,000కు సరఫరా అయ్యే స్వదేశీ కార్డియాక్ స్టెంట్‌కు రూ.25,000 MRP ఉన్న ఉదాహరణను ధర్మాసనం ప్రస్తావించింది. స్టెంట్లపై ఇప్పటికే ధరల పరిమితి ఉందని SG బదులిచ్చారు.
• తదుపరి విచారణ అక్టోబర్ 27న జరగనుంది.

పరీక్షల కోణం: ట్రేడ్ మార్జిన్ అంటే తయారీదారు ధరకు, వినియోగదారుడు చెల్లించే MRPకి మధ్య ఉండే వ్యత్యాసం. దాన్ని పరిమితం చేస్తే రోగులపై భారం తగ్గుతుంది.

లక్షద్వీప్ — సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతం

కవరత్తిలో జరిగిన కార్యక్రమంలో లక్షద్వీప్‌ను సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా అడ్మినిస్ట్రేటర్ ప్రఫుల్ పటేల్ ప్రకటించారు (News On AIR).

• ‘ఉల్లాస్ — నవ భారత సాక్షరతా కార్యక్రమం’ (ULLAS) కింద ప్రత్యేక బోధన, మూల్యాంకన కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.
• అర్హులైన అభ్యాసకులందరూ అక్షరాస్యత మూల్యాంకన పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు.

కీలాంగ్‌లో దేశంలోనే తొలి అత్యధిక ఎత్తు ఆరోగ్య పరిశోధన కేంద్రం

హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని గిరిజన జిల్లా లాహౌల్-స్పితిలోని కీలాంగ్‌లో ICMRకు చెందిన దేశంలోనే తొలి హై-ఆల్టిట్యూడ్ హెల్త్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌కు కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రి జె.పి. నడ్డా 12 అక్టోబర్ 2026న శంకుస్థాపన చేశారు (News On AIR).

• ఇది ICMR, సాయుధ దళాల వైద్య సేవల (AFMS) సంయుక్త కార్యక్రమం.
• హిమాలయ ప్రాంతాల ఆరోగ్య సమస్యలు, అత్యధిక ఎత్తులో విధులు నిర్వహించే సిబ్బందిపై తీవ్ర వాతావరణ ప్రభావాలను ఇక్కడ అధ్యయనం చేస్తారు.
• ఈ కేంద్రం పేరు ICMR-CHAMP (Centre for High Altitude Medicine and Public Health Research) (Cracktarget).

PM ధన్-ధాన్య కృషి యోజనపై జాతీయ సదస్సు

PM ధన్-ధాన్య కృషి యోజన (PMDDKY) ఏడాది పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా 12 అక్టోబర్ 2026న జరిగిన జాతీయ సదస్సులో వ్యవసాయ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ మాట్లాడుతూ జిల్లా ఆధారిత ప్రణాళిక, శాఖల మధ్య సమన్వయమే వ్యవసాయ వృద్ధికి కీలకమని చెప్పారు (News On AIR).

• వ్యవసాయ ఉత్పాదకత తక్కువగా ఉన్న, పంట సాంద్రత తక్కువగా ఉన్న, సంస్థాగత రుణ ప్రవాహం తక్కువగా ఉన్న 100 జిల్లాలకు ఈ పథకం ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
• వరి కోత తర్వాత ఖాళీగా ఉండే పొలాల్లో (rice fallows) పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల సాగును మిషన్ మోడ్‌లో ప్రోత్సహించాలని ఆదేశించారు.
• కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డుల విస్తరణ, ముఖ్యంగా తూర్పు భారతదేశంలో రుణ ప్రవాహం వేగవంతం చేయాలని సూచించారు. ఉత్తమ పనితీరు కనబరిచిన జిల్లాలను సత్కరించారు.

రక్షణ

నౌకాదళంలోకి INS మంగ్రోల్ — మూడో ASW షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్

కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (CSL) నిర్మించిన మూడో యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ వార్‌ఫేర్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్ (ASW-SWC) INS మంగ్రోల్‌ను 12 అక్టోబర్ 2026న ముంబైలోని నేవల్ డాక్‌యార్డ్‌లో నౌకాదళంలో చేర్చారు. పశ్చిమ నౌకాదళ కమాండ్ అధిపతి వైస్ అడ్మిరల్ సంజయ్ వత్సాయన్ ఈ కార్యక్రమానికి అధ్యక్షత వహించారు (News On AIR).

• ఈ నౌకలో 80 శాతానికి పైగా స్వదేశీ పరికరాలు ఉన్నాయి.
• గుజరాత్‌లోని జునాగఢ్ జిల్లాలోని మంగ్రోల్ ఓడరేవు పట్టణం పేరు దీనికి పెట్టారు. ఇదే పేరుతో ఉన్న పాత మైన్‌స్వీపర్ 7 ఏప్రిల్ 2004 వరకు సేవలు అందించింది.
• DRDO అభివృద్ధి చేసిన ‘అభయ్’ హల్-మౌంటెడ్ సోనార్, తేలికపాటి టార్పెడోలు, స్వదేశీ యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ రాకెట్ లాంచర్, ‘మారీచ్’ టార్పెడో డికాయ్ వ్యవస్థ ఇందులో ఉన్నాయి (InsightsIAS).
• 2026లో ఇప్పటివరకు పది నౌకలు నౌకాదళంలో చేరగా, మరో ఎనిమిది త్వరలో చేరనున్నాయి.

పరీక్షల కోణం: తీరానికి దగ్గరగా ఉండే లోతు తక్కువ జలాల్లో శత్రు జలాంతర్గాములను గుర్తించి నాశనం చేయడం ASW-SWCల ప్రధాన పని. GRSE నిర్మిస్తున్న ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్‌తో వీటిని కలపకూడదు.

క్రీడలు

అహ్మదాబాద్‌లో BRICS సంప్రదాయ, దేశీయ క్రీడల ప్రదర్శన పోటీలు

గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్‌లో వీర్ సావర్కర్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్‌లో BRICS సంప్రదాయ, దేశీయ క్రీడల ప్రదర్శన పోటీలు 2026ను కేంద్ర క్రీడల మంత్రి మన్‌సుఖ్ మాండవీయ 12 అక్టోబర్‌న ప్రారంభించారు (News On AIR).

• కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ, గుజరాత్ ప్రభుత్వం కలిసి వీటిని నిర్వహించాయి. 2026లో భారత్ BRICS అధ్యక్షతలో భాగంగా ఈ కార్యక్రమం జరిగింది.
• ఇవి పోటీ కోసం కాకుండా ప్రదర్శన కోసం జరిగే క్రీడలు. BRICS సభ్య, భాగస్వామ్య దేశాల బృందాలు పాల్గొన్నాయి.
• దేశీయ క్రీడల పరిరక్షణకు ఉమ్మడి బహుభాషా డిజిటల్ ఆర్కైవ్ సహా ఐదు ప్రతిపాదనలను గుజరాత్ ఉపముఖ్యమంత్రి హర్ష్ సంఘవి చేశారు.

రాష్ట్ర అంశాలు (AP)

PM-SETU కింద విశాఖపట్నం ITI క్లస్టర్ ఉన్నతీకరణ — దేశంలో తొలి ఆమోదం

విశాఖపట్నం క్లస్టర్‌లోని నాలుగు ప్రభుత్వ ITIలను రూ.200 కోట్లతో ఉన్నతీకరించడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, కేంద్రం, AM/NS ఇండియా (ఆర్సెలార్‌మిట్టల్ నిప్పాన్ స్టీల్ ఇండియా) 12 అక్టోబర్ 2026న షేర్‌హోల్డర్ల ఒప్పందం చేసుకున్నాయి (ThePrint).

• PM-SETU జాతీయ స్టీరింగ్ కమిటీ దేశంలో తొలిసారిగా ఆమోదించిన వ్యూహాత్మక పెట్టుబడి ప్రణాళిక విశాఖపట్నం క్లస్టర్‌దే.
• ఉన్నతీకరణ, నిర్వహణ కోసం ఏర్పాటయ్యే ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థ (SPV)లో AM/NS ఇండియాకు 51%, రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి 24.5%, కేంద్రానికి 24.5% వాటా ఉంటుంది (Deccan Chronicle).
• కంచరపాలెంలోని ప్రభుత్వ ITI (ఓల్డ్) ప్రధాన శిక్షణ కేంద్రంగా ఉంటుంది. విశాఖపట్నం ప్రభుత్వ ITI (బాలికలు), బొబ్బిలి, నర్సీపట్నం ప్రభుత్వ ITIలు దానితో సదుపాయాలు పంచుకుంటాయి.
• రూ.60,000 కోట్ల వ్యయంతో చేపట్టిన PM-SETU పథకం 1,000 ప్రభుత్వ ITIలను ఉన్నతీకరించి, ఐదు జాతీయ నైపుణ్య శిక్షణ సంస్థలను బలోపేతం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• AM/NS ఇండియా ఆర్సెలార్‌మిట్టల్, నిప్పాన్ స్టీల్ కంపెనీల 50:50 జాయింట్ వెంచర్. NAMTECH విద్యా భాగస్వామిగా వ్యవహరిస్తుంది.

పరీక్షల కోణం: ప్రభుత్వ ITIలను పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో ‘హబ్ అండ్ స్పోక్’ నమూనాలో ఉన్నతీకరించడం PM-SETU ప్రత్యేకత. పరిశ్రమకు అవసరమైన నైపుణ్యాలను నేరుగా శిక్షణలో చేర్చడమే దీని ఉద్దేశం.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. MoSPI గణాంకాల ప్రకారం సెప్టెంబర్ 2026లో దేశ రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం ఎంత? (A) 4.83% (B) 7.74% (C) 5.54% (D) 6.08%

సమాధానం

(C) 5.54%. సెప్టెంబర్ 2026లో CPI ఆధారిత రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%గా నమోదై, RBI లక్ష్యమైన 4%ను వరుసగా నాలుగో నెల దాటింది. ఆప్షన్ A లోని 4.83% ఆగస్టు నెల ద్రవ్యోల్బణం. 7.74% ఆహార ద్రవ్యోల్బణం, 6.08% గ్రామీణ ద్రవ్యోల్బణం, కాబట్టి ఇవి మొత్తం ద్రవ్యోల్బణం కావు. ఆహార ధరలు వేగంగా పెరగడమే మొత్తం ద్రవ్యోల్బణం పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం.

2. సెప్టెంబర్ 2026 ద్రవ్యోల్బణ గణాంకాల్లో గ్రామీణ, పట్టణ ద్రవ్యోల్బణాల సరైన జత ఏది? (A) గ్రామీణ 6.08%, పట్టణ 4.88% (B) గ్రామీణ 4.88%, పట్టణ 6.08% (C) గ్రామీణ 7.74%, పట్టణ 5.97% (D) గ్రామీణ 5.54%, పట్టణ 4.83%

సమాధానం

(A) గ్రామీణ 6.08%, పట్టణ 4.88%. సెప్టెంబర్‌లో గ్రామీణ ద్రవ్యోల్బణం 6.08% కాగా, పట్టణ ద్రవ్యోల్బణం 4.88% మాత్రమే. గ్రామీణ వినియోగదారుల ఖర్చులో ఆహారానికి వాటా ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి ఆహార ధరలు పెరిగినప్పుడు గ్రామీణ ద్రవ్యోల్బణం ఎక్కువగా పెరుగుతుంది. ఆప్షన్ B లో అవే సంఖ్యలు తారుమారయ్యాయి. ఆప్షన్ C లోని సంఖ్యలు ఆహార ద్రవ్యోల్బణం సెప్టెంబర్, ఆగస్టు విలువలు.

3. 2026 ఆర్థిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు ఎవరు? (A) రాబర్ట్ ఇ. హాల్, మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్ (B) బెన్ బెర్నాంకే, మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్ (C) అభిజిత్ బెనర్జీ, ఎస్తేర్ డఫ్లో (D) రాబర్ట్ ఇ. హాల్, డగ్లస్ డైమండ్

సమాధానం

(A) రాబర్ట్ ఇ. హాల్, మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్. స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన రాబర్ట్ ఇ. హాల్, కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్‌లకు రాయల్ స్వీడిష్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ ఈ పురస్కారం ప్రకటించింది. ఆర్థిక విజృంభణ, మాంద్యం సమయాల్లో విధాన నిర్ణేతలు ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరపరచడానికి ఉపయోగపడే స్థూల ఆర్థిక నమూనాలు రూపొందించినందుకు ఇది దక్కింది. 12 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్ బహుమతి మొత్తాన్ని ఇద్దరూ సమానంగా పంచుకుంటారు. ఆప్షన్ B, D లలో ఒక పేరు సరైనదే అయినా జతలోని రెండో పేరు గతంలో ఈ పురస్కారం పొందిన వేరే ఆర్థికవేత్తది, కాబట్టి అవి సరైన జత కావు.

4. 2026 ఆర్థిక నోబెల్ గ్రహీతల పరిశోధన ప్రధానంగా దేనికి సంబంధించినది? (A) పేదరిక నిర్మూలనలో ప్రయోగాత్మక పద్ధతులు (B) ఆర్థిక విజృంభణ, మాంద్యాల్లో ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరపరిచే స్థూల ఆర్థిక నమూనాలు (C) అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో సుంకాల ప్రభావం (D) వేలం సిద్ధాంతం, కొత్త వేలం విధానాలు

సమాధానం

(B) ఆర్థిక విజృంభణ, మాంద్యాల్లో ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరపరిచే స్థూల ఆర్థిక నమూనాలు. హాల్, వుడ్‌ఫోర్డ్‌ల నమూనాలు ద్రవ్య, ఆర్థిక విధానాలను రూపొందించే వారికి ఆర్థిక చక్రాల ఒడిదొడుకులను తగ్గించడంలో దారి చూపుతాయి. కేంద్ర బ్యాంకులు వడ్డీ రేట్లను నిర్ణయించేటప్పుడు ఇలాంటి స్థూల ఆర్థిక నమూనాలపై ఆధారపడతాయి. మిగతా ఆప్షన్లు ఆర్థిక శాస్త్రంలోని వేర్వేరు రంగాలు, ఈ ఏడాది పురస్కారానికి సంబంధించినవి కావు. పరీక్షల్లో గ్రహీతల పేరుతో పాటు వారి పరిశోధన అంశాన్ని కూడా అడుగుతారు.

5. 12 అక్టోబర్ 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన భారత్-బ్రిటన్ JETCO సమావేశం ఎన్నోది? (A) 8వ (B) 33వ (C) 12వ (D) 16వ

సమాధానం

(D) 16వ. భారత్-బ్రిటన్ సంయుక్త ఆర్థిక, వాణిజ్య కమిటీ (JETCO) 16వ సమావేశం న్యూఢిల్లీలో పీయూష్ గోయల్, జోనాథన్ రేనాల్డ్స్ నేతృత్వంలో జరిగింది. 2030 నాటికి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని రెట్టింపు చేయాలని, ఇందుకు CETA ఒప్పందాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోవాలని గోయల్ పిలుపునిచ్చారు. CETA వల్ల భారత ఎగుమతుల్లో అధిక భాగానికి బ్రిటన్‌లో సుంకం లేని ప్రవేశం లభిస్తుంది. ఆప్షన్ B లోని 33వ అదే రోజు జరిగిన NHRC వ్యవస్థాపక దినోత్సవ సంఖ్య.

6. జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) ఏ తేదీన ఏర్పాటైంది? (A) 10 డిసెంబర్ 1993 (B) 12 అక్టోబర్ 1993 (C) 12 అక్టోబర్ 2004 (D) 2 అక్టోబర్ 1993

సమాధానం

(B) 12 అక్టోబర్ 1993. మానవ హక్కుల పరిరక్షణ చట్టం, 1993 కింద NHRC 12 అక్టోబర్ 1993న ఏర్పాటైంది, అందుకే ఏటా ఈ రోజున వ్యవస్థాపక దినోత్సవం జరుపుతారు. 2026లో 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం జరిగింది. ఆప్షన్ A లోని 10 డిసెంబర్ ప్రపంచ మానవ హక్కుల దినోత్సవం, అది NHRC ఏర్పాటు తేదీ కాదు. NHRC చట్టబద్ధ సంస్థ అనే విషయాన్ని కూడా గుర్తుంచుకోవాలి.

7. క్యాన్సర్ నిరోధక మందుల ట్రేడ్ మార్జిన్‌పై కేంద్రం సుప్రీంకోర్టుకు తెలిపిన పరిమితి ఏది? (A) MRPలో 30% (B) తయారీ వ్యయంలో 30% (C) MRPలో 50% (D) తయారీ వ్యయంలో 24.5%

సమాధానం

(A) MRPలో 30%. క్యాన్సర్ నిరోధక మందులపై ట్రేడ్ మార్జిన్‌ను గరిష్ఠ చిల్లర ధర (MRP)లో 30%కి పరిమితం చేస్తామని సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా సుప్రీంకోర్టుకు తెలిపారు. ఈ పరిమితి వర్తించే మందుల జాబితాను కేంద్రం నోటిఫై చేస్తుంది, చవకైన మందులను మినహాయిస్తుంది. పరిమితిని MRP ఆధారంగా లెక్కిస్తారు కాబట్టి తయారీ వ్యయం ఆధారంగా ఉన్న ఆప్షన్లు సరిపోవు. రూ.5,000కు సరఫరా అయ్యే స్టెంట్‌కు రూ.25,000 MRP ఉదాహరణ ఇలాంటి అధిక మార్జిన్ల సమస్యను చూపింది.

8. ఏ కార్యక్రమం కింద లక్షద్వీప్ సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించిన కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా ప్రకటితమైంది? (A) సర్వశిక్ష అభియాన్ (B) ఉల్లాస్ — నవ భారత సాక్షరతా కార్యక్రమం (C) సమగ్ర శిక్ష (D) పఢ్నా లిఖ్నా అభియాన్

సమాధానం

(B) ఉల్లాస్ — నవ భారత సాక్షరతా కార్యక్రమం. వయోజనుల అక్షరాస్యత కోసం అమలవుతున్న ULLAS కింద లక్షద్వీప్‌లో ప్రత్యేక బోధన, మూల్యాంకన కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. అర్హులైన అభ్యాసకులందరూ మూల్యాంకన పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులవడంతో కవరత్తిలో అడ్మినిస్ట్రేటర్ ప్రఫుల్ పటేల్ ఈ ప్రకటన చేశారు. సర్వశిక్ష అభియాన్, సమగ్ర శిక్ష పాఠశాల విద్యకు సంబంధించిన పథకాలు, వయోజన అక్షరాస్యతకు కాదు. అందుకే వయోజన అక్షరాస్యత ప్రకటనకు ఆధారం ULLAS మాత్రమే.

9. ICMR దేశంలోనే తొలి హై-ఆల్టిట్యూడ్ హెల్త్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌ను ఎక్కడ ఏర్పాటు చేస్తోంది? (A) లేహ్, లద్దాఖ్ (B) తవాంగ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (C) కీలాంగ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ (D) గ్యాంగ్‌టక్, సిక్కిం

సమాధానం

(C) కీలాంగ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్. లాహౌల్-స్పితి గిరిజన జిల్లాలోని కీలాంగ్‌లో ఈ కేంద్రానికి జె.పి. నడ్డా 12 అక్టోబర్ 2026న శంకుస్థాపన చేశారు. ఇది ICMR, సాయుధ దళాల వైద్య సేవలు కలిసి చేపట్టిన కార్యక్రమం కాబట్టి అత్యధిక ఎత్తులో విధులు నిర్వహించే సైనికుల ఆరోగ్యంపై ప్రత్యేక దృష్టి ఉంటుంది. ఇతర ఆప్షన్లు కూడా ఎత్తైన ప్రాంతాలే అయినా, తొలి కేంద్రం ఏర్పాటవుతున్నది కీలాంగ్‌లోనే. ఈ కేంద్రం పేరు ICMR-CHAMP.

10. PM ధన్-ధాన్య కృషి యోజన (PMDDKY) ఏ రకమైన జిల్లాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది? (A) పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి తక్కువగా ఉన్న, పట్టణీకరణ ఎక్కువగా ఉన్న జిల్లాలు (B) సాగునీటి ప్రాజెక్టులు పూర్తయిన, ఎగుమతులు ఎక్కువగా ఉన్న జిల్లాలు (C) అటవీ విస్తీర్ణం ఎక్కువగా ఉన్న, గిరిజన జనాభా ఎక్కువగా ఉన్న జిల్లాలు (D) వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, పంట సాంద్రత, సంస్థాగత రుణ ప్రవాహం తక్కువగా ఉన్న జిల్లాలు

సమాధానం

(D) వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, పంట సాంద్రత, సంస్థాగత రుణ ప్రవాహం తక్కువగా ఉన్న జిల్లాలు. వ్యవసాయంలో వెనుకబడిన 100 జిల్లాలను గుర్తించి, వాటిలో ఉత్పాదకత పెంచడమే ఈ పథకం లక్ష్యం. ఈ జిల్లాల్లో కలెక్టర్లు స్థానిక పరిస్థితుల ఆధారంగా ప్రణాళికలు రూపొందిస్తారు, అందుకే జిల్లా ఆధారిత ప్రణాళికే కీలకమని శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ అన్నారు. వరి కోత తర్వాత ఖాళీ పొలాల్లో పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల సాగు, కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డుల విస్తరణ ఈ జిల్లాల్లో ప్రాధాన్య చర్యలు. మిగతా ఆప్షన్లలోని ప్రమాణాలు వ్యవసాయ పథకానికి సంబంధించినవి కావు.

11. 12 అక్టోబర్ 2026న నౌకాదళంలో చేరిన INS మంగ్రోల్‌ను ఏ నౌకానిర్మాణ సంస్థ నిర్మించింది? (A) గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్, కోల్‌కతా (B) కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్, కొచ్చి (C) మజగాన్ డాక్ షిప్‌బిల్డర్స్, ముంబై (D) గోవా షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్, గోవా

సమాధానం

(B) కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్, కొచ్చి. INS మంగ్రోల్ కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ నిర్మించిన మూడో యాంటీ-సబ్‌మెరైన్ వార్‌ఫేర్ షాలో వాటర్ క్రాఫ్ట్. ముంబైలోని నేవల్ డాక్‌యార్డ్‌లో దీన్ని నౌకాదళంలో చేర్చినా, నిర్మించింది కొచ్చిలోనే, కాబట్టి ఆప్షన్ C లోని ముంబై సంస్థ సరిపోదు. ఈ నౌకలో 80 శాతానికి పైగా స్వదేశీ పరికరాలు ఉన్నాయి.

12. PM-SETU కింద విశాఖపట్నం ITI క్లస్టర్ కోసం ఏర్పాటయ్యే SPVలో వాటాల పంపకం ఏది? (A) AM/NS ఇండియా 51%, AP ప్రభుత్వం 24.5%, కేంద్రం 24.5% (B) కేంద్రం 51%, AP ప్రభుత్వం 24.5%, AM/NS ఇండియా 24.5% (C) AP ప్రభుత్వం 51%, కేంద్రం 24.5%, AM/NS ఇండియా 24.5% (D) AM/NS ఇండియా 50%, AP ప్రభుత్వం 50%

సమాధానం

(A) AM/NS ఇండియా 51%, AP ప్రభుత్వం 24.5%, కేంద్రం 24.5%. PM-SETU పరిశ్రమల నేతృత్వంలో ITIలను ఉన్నతీకరించే పథకం కాబట్టి SPVలో మెజారిటీ వాటా 51% పరిశ్రమ భాగస్వామి AM/NS ఇండియాదే. మిగతా వాటాను రాష్ట్రం, కేంద్రం చెరో 24.5%గా పంచుకుంటాయి. ఆప్షన్ D లోని 50:50 అనేది ఆర్సెలార్‌మిట్టల్, నిప్పాన్ స్టీల్ మధ్య ఉన్న జాయింట్ వెంచర్ వాటా, SPVది కాదు. రూ.200 కోట్లతో నాలుగు ITIలను ఉన్నతీకరించే ఈ ప్రణాళిక దేశంలో PM-SETU కింద ఆమోదం పొందిన తొలి ప్రణాళిక.

త్వరిత పునశ్చరణ

• రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం (సెప్టెంబర్ 2026) — 5.54% (ఆగస్టు 4.83%); గ్రామీణ 6.08%, పట్టణ 4.88%; ఆహారం 7.74%.
• బొగ్గు నిల్వలు — 29 సెప్టెంబర్ నుంచి 18 మిలియన్ టన్నులకు పైనే; రోజుకు సగటున 469 రేకులు.
• ఆర్థిక నోబెల్ 2026 — రాబర్ట్ ఇ. హాల్ (స్టాన్‌ఫోర్డ్), మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్ (కొలంబియా); స్థూల ఆర్థిక స్థిరీకరణ నమూనాలు.
• 16వ భారత్-బ్రిటన్ JETCO — న్యూఢిల్లీ; 2030 నాటికి వాణిజ్యం రెట్టింపు లక్ష్యం; CETA.
• NHRC — 33వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం; ఏర్పాటు 12 అక్టోబర్ 1993; ఛైర్‌పర్సన్ జస్టిస్ వి. రామసుబ్రమణియన్.
• క్యాన్సర్ మందులు — ట్రేడ్ మార్జిన్ MRPలో 30%కి పరిమితం (కేంద్రం సుప్రీంకోర్టుకు).
• లక్షద్వీప్ — ULLAS కింద సంపూర్ణ అక్షరాస్యత.
• ICMR-CHAMP — కీలాంగ్ (లాహౌల్-స్పితి, హిమాచల్); దేశంలో తొలి హై-ఆల్టిట్యూడ్ హెల్త్ రీసెర్చ్ సెంటర్.
• PMDDKY — 100 జిల్లాలు; జిల్లా ఆధారిత ప్రణాళిక; ఏడాది పూర్తి.
• INS మంగ్రోల్ — కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్ మూడో ASW-SWC; ముంబైలో కమిషనింగ్; 80%కు పైగా స్వదేశీ.
• BRICS సంప్రదాయ క్రీడల ప్రదర్శన పోటీలు — అహ్మదాబాద్; భారత్ BRICS అధ్యక్షత 2026.
• PM-SETU విశాఖ క్లస్టర్ — నాలుగు ITIలు, రూ.200 కోట్లు; SPV వాటాలు 51 : 24.5 : 24.5; దేశంలో తొలి ఆమోదం.

FAQ

సెప్టెంబర్ 2026లో దేశ రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం ఎంత?

MoSPI విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం సెప్టెంబర్ 2026లో రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 5.54%, ఆగస్టులో ఇది 4.83%. ఆహార ద్రవ్యోల్బణం 5.97% నుంచి 7.74%కు పెరిగింది.

2026 ఆర్థిక శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి ఎవరికి లభించింది?

అమెరికా ఆర్థికవేత్తలు రాబర్ట్ ఇ. హాల్ (స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), మైకేల్ వుడ్‌ఫోర్డ్ (కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం)కు లభించింది. ఆర్థిక విజృంభణ, మాంద్యం సమయాల్లో ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరపరచడంలో విధాన నిర్ణేతలకు ఉపయోగపడే స్థూల ఆర్థిక నమూనాలు రూపొందించినందుకు ఈ పురస్కారం దక్కింది.

విశాఖపట్నం ITI క్లస్టర్ ఉన్నతీకరణకు ఏ పథకం కింద ఒప్పందం జరిగింది?

PM-SETU పథకం కింద ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, కేంద్రం, AM/NS ఇండియా 12 అక్టోబర్ 2026న రూ.200 కోట్లతో నాలుగు ITIల ఉన్నతీకరణకు ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. దేశంలో PM-SETU కింద ఆమోదం పొందిన తొలి క్లస్టర్ ప్రణాళిక విశాఖపట్నందే.

Sources

• News On AIR — Retail inflation accelerates to 5.54%
• Cracktarget — Current Affairs 12 October 2026
• News On AIR — Coal stocks at power plants above 18 million tonnes
• News On AIR — Hall and Woodford win 2026 Nobel Prize in Economics
• News On AIR — Piyush Goyal at 16th India-UK JETCO
• News On AIR — NHRC celebrates its 33rd Foundation Day
• News On AIR — Centre to cap cancer drug margins at 30%
• News On AIR — Lakshadweep achieves total literacy
• News On AIR — Country’s first High-Altitude Health Research Centre
• News On AIR — Chouhan on PM Dhan-Dhaanya Krishi Yojana
• News On AIR — INS Mangrol commissioned in Mumbai
• InsightsIAS — UPSC Current Affairs 10 October 2026
• News On AIR — BRICS Traditional and Indigenous Sports Demonstration Games 2026
• ThePrint — Andhra govt, Centre, AM/NS India sign pact to upgrade four ITIs
• Deccan Chronicle — Pact to upgrade 4 ITIs in Vizag cluster