ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏయే రకాల నేలలు ఉన్నాయి? ఏ నేల ఎక్కడ, ఏ పంటకు అనుకూలం?

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎర్ర నేలలు అత్యధిక విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి; తర్వాత లేటరైట్, నల్లరేగడి, ఒండ్రు నేలలు వస్తాయి. రాయలసీమ పీఠభూమిలో ఎర్ర, నల్ల నేలలు కలిసి ఉంటాయి, గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల్లో ఒండ్రు నేలలు, ఉత్తర తూర్పుకనుమల్లో హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉన్న గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు ఉంటాయి. ఏ నేల ఏ పంటకు అనుకూలమో ఎక్కువగా దాని ఆకృతి, తేమ నిలుపుకునే శక్తి, పోషకాలను బట్టి ఉంటుంది.

నేలల లక్షణాలు NCERT 10వ తరగతి ‘వనరులు, అభివృద్ధి’ అధ్యాయం నుంచి, రాష్ట్ర విస్తీర్ణ గణాంకాలు MoSPI EnviStats India 2024 నుంచి, జిల్లాల వివరాలు ఆయా జిల్లాల అధికారిక వెబ్‌సైట్లు, ICAR ప్రచురణల నుంచి తీసుకున్నవి.

పరీక్షల్లో ఈ అంశం

APPSC గ్రూప్-2 నోటిఫికేషన్ నం. 37/2026 స్క్రీనింగ్ టెస్ట్‌లో భూగోళశాస్త్రానికి 30 మార్కులు ఉన్నాయి. అందులో “భారత్, ఆంధ్రప్రదేశ్: ప్రధాన భౌగోళిక స్వరూపాలు, శీతోష్ణస్థితి, నదీ వ్యవస్థ, నేలలు, వృక్షసంపద” అని నేలలను పేరుపేరునా ఇచ్చారు. ఆర్థిక భూగోళంలో “సహజ వనరులు, వాటి విస్తరణ, వ్యవసాయం” కూడా ఉంది, కాబట్టి నేల-పంట సంబంధం మీద ప్రశ్నలు రావచ్చు. ఈ సెక్షన్ బరువు కోసం APPSC గ్రూప్-2 పరీక్ష విధానం చూడండి. AP DSC సోషల్ సిలబస్ వివరాలు AP DSC స్కూల్ అసిస్టెంట్ సోషల్ స్టడీస్ సిలబస్ లో ఉన్నాయి.

నేల ఎలా ఏర్పడుతుంది?

ఏర్పడే కారకాలు

• నేల అత్యంత ముఖ్యమైన సహజ వనరు; కొన్ని సెంటీమీటర్ల లోతు నేల ఏర్పడటానికి లక్షల సంవత్సరాలు పడుతుంది.
• భూస్వరూపం, మాతృశిల, శీతోష్ణస్థితి, వృక్షసంపద, ఇతర జీవులు, కాలం నేల ఏర్పాటులో ముఖ్యమైన కారకాలు.
• ఉష్ణోగ్రత మార్పులు, ప్రవహించే నీరు, గాలి, హిమానీనదాలు, విఘటన జీవుల చర్యలు శిలలను నేలగా మారుస్తాయి.

నేల పొరలు

• పైన ఉండేది పై మట్టి (టాప్ సాయిల్). దాని కింద శిథిలమైన శిలలు, ఇసుక, ఒండ్రు, బంకమట్టితో కూడిన ఉప మృత్తిక ఉంటుంది.
• ఆ కింద శిథిలమైన మాతృశిల పదార్థం, అడుగున శిథిలం కాని మాతృశిల ఉంటాయి.
• నేలలో సేంద్రియ పదార్థం (హ్యూమస్), అసేంద్రియ పదార్థం రెండూ ఉంటాయి.

ఏపీలో ఒకే జిల్లాలో రెండు మూడు రకాల నేలలు కనిపించడానికి కారణం ఇదే: మాతృశిల, వర్షపాతం మారితే నేల కూడా మారుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ప్రధాన నేలలు

1. ఎర్ర నేలలు

లక్షణాలు

• తక్కువ వర్షపాతం ఉండే దక్కన్ పీఠభూమి తూర్పు, దక్షిణ భాగాల్లో స్ఫటికాకార అగ్నిశిలలపై ఎర్ర నేల ఏర్పడుతుంది.
• స్ఫటికాకార, రూపాంతర శిలల్లో ఇనుము వ్యాపించడం వల్ల ఎరుపు రంగు వస్తుంది. ఆర్ద్ర (హైడ్రేటెడ్) రూపంలో ఉన్నప్పుడు పసుపు రంగులో కనిపిస్తుంది.

ఏపీలో ఎక్కడ

• అనంతపురం జిల్లాలో నేలలు ప్రధానంగా ఎర్రవే అని AP సీడ్స్ అనంతపురం యూనిట్ పేజీ చెబుతుంది. అక్కడ ఎర్ర నేలలు 78% విస్తీర్ణంలో, నల్ల నేలలు 20% లో, ఇతర నేలలు 2% లో ఉన్నాయి.
• అదే పేజీ ప్రకారం రాష్ట్రంలో అత్యధిక భౌగోళిక విస్తీర్ణం ఉన్న జిల్లా అనంతపురమే, అత్యల్ప వర్షపాతం కూడా అక్కడే (ఇది జిల్లాల పునర్విభజనకు ముందు నాటి వివరణ కావచ్చు).
• కడప జిల్లా వెబ్‌సైట్ ప్రకారం ఎర్ర ఫెర్రుజినస్ నేలలు ఎక్కువగా ఎల్.ఆర్.పల్లి, రాయచోటి, రాజంపేట, పులివెందుల, కోడూరు మండలాల్లో ఉన్నాయి.
• శ్రీకాకుళం జిల్లా వ్యవసాయ ఆకస్మిక ప్రణాళిక (ICAR-CRIDA) లో ఎర్ర నేలలు 344 వేల హెక్టార్లతో 58.6 శాతంగా మొదటి స్థానంలో ఉన్నాయి.
• PIB నేపథ్య పత్రం (జూలై 24, 2026) ఎర్ర నేలలను ఈశాన్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో జోడిస్తుంది.

2. నల్లరేగడి నేలలు

లక్షణాలు

• వీటిని రేగడి నేలలు అని, పత్తి సాగుకు అనుకూలం కాబట్టి బ్లాక్ కాటన్ నేలలు అని కూడా అంటారు.
• శీతోష్ణస్థితి, మాతృశిల రెండూ కలిసి ఈ నేలను ఏర్పరుస్తాయి. ఇది లావా ప్రవాహాలతో ఏర్పడిన దక్కన్ ట్రాప్ (బసాల్ట్) ప్రాంతానికి విలక్షణమైన నేల.
• మహారాష్ట్ర, మాల్వా పీఠభూముల నుంచి గోదావరి, కృష్ణా లోయల వెంబడి ఆగ్నేయ దిశగా విస్తరిస్తాయి.
• అతి సన్నని బంకమట్టితో ఏర్పడి, తేమను బాగా నిలుపుకుంటాయి. కాల్షియం కార్బొనేట్, మెగ్నీషియం, పొటాష్, సున్నం సమృద్ధిగా ఉంటాయి, కానీ భాస్వరం తక్కువ.
• వేసవిలో లోతైన పగుళ్లు ఏర్పడి నేలకు గాలి బాగా అందుతుంది. తడిసినప్పుడు జిగటగా మారతాయి కాబట్టి మొదటి వాన తర్వాత వెంటనే దున్నాలి.

ఏపీలో ఎక్కడ

• అనంతపురం జిల్లాలోని కణేకల్, బొమ్మనహాళ్, విడపనకల్, ఉరవకొండ, వజ్రకరూర్, గుంతకల్, గుత్తి, పామిడి, పెద్దవడుగూరు, యాడికి, తాడిపత్రి, యల్లనూరు, పెద్దపప్పూరు, పుట్లూరు మండలాల్లో ఎర్ర, నల్ల నేలలు దాదాపు సమాన నిష్పత్తిలో ఉన్నాయి.
• కడప జిల్లాలో బంకమట్టితో కూడిన నల్ల నేలలు ముద్దనూరు, జమ్మలమడుగు, ప్రొద్దుటూరు, మైదుకూరు, పులివెందుల, కమలాపురం మండలాల్లో ఉన్నాయి.

3. ఒండ్రు నేలలు (డెల్టా, తీర ఒండ్రు)

లక్షణాలు

• తూర్పు తీర మైదానాల్లో, ముఖ్యంగా మహానది, గోదావరి, కృష్ణా, కావేరి డెల్టాల్లో ఒండ్రు నేల ఉంటుంది.
• వయసు ఆధారంగా పాత ఒండ్రు (బంగర్), కొత్త ఒండ్రు (ఖాదర్) అని రెండు రకాలు. బంగర్‌లో కంకర్ గుళికలు ఎక్కువ; ఖాదర్‌లో సన్నని కణాలు ఎక్కువ, సారం కూడా ఎక్కువ.
• పొటాష్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, సున్నం తగినంత ఉండటం వల్ల చెరకు, వరి, ఇతర ధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలకు ఈ నేల అనువైనది.

ఏపీలో ఎక్కడ

• పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా వెబ్‌సైట్ ప్రకారం అక్కడి నేలలు ఒండ్రు, నల్లరేగడి, ఎర్ర ఫెర్రుజినస్ రకాలు; తీరం వెంబడి చిన్న ఇసుక నేలల పట్టీ కూడా ఉంది.
• ఆ జిల్లా వ్యవసాయం పూర్తిగా గోదావరి పశ్చిమ డెల్టా వ్యవస్థ మీద ఆధారపడి ఉంది. ICAR-CRIDA ప్రణాళిక దాన్ని కృష్ణా-గోదావరి మండలం (AP-1) లో చూపిస్తూ డెల్టా ఒండ్రు, ఇసుక ఒండ్రు, తీర ఇసుక లోమ్ నేలలను జాబితా చేసింది.
• MoSPI పట్టిక ఒండ్రు నేలలను, తీర ఒండ్రు నేలలను రెండు వేర్వేరు వర్గాలుగా చూపుతుంది.

4. లేటరైట్ నేలలు

లక్షణాలు

• ‘లేటరైట్’ అనే పదం ఇటుక అనే అర్థం ఉన్న లాటిన్ పదం ‘later’ నుంచి వచ్చింది.
• తడి, పొడి కాలాలు మారిమారి వచ్చే ఉష్ణమండల వాతావరణంలో, భారీ వర్షాల వల్ల జరిగే తీవ్ర నిక్షాళనం (లీచింగ్) తో ఈ నేల ఏర్పడుతుంది.
• ఇవి లోతైనవి, ఆమ్ల స్వభావం (pH<6.0) కలవి, మొక్కల పోషకాలు తక్కువ. ఆకురాల్చే, సతతహరిత అడవుల కింద హ్యూమస్ ఎక్కువ, పలుచని వృక్షసంపద కింద హ్యూమస్ తక్కువ.
• తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, కేరళలోని ఎర్ర లేటరైట్ నేలలు జీడిమామిడి వంటి పంటలకు అనుకూలమని NCERT చెబుతుంది.

ఏపీలో ఎక్కడ

• PIB పత్రం ప్రకారం ప్రధానంగా తూర్పు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో.

5. గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు

• రాష్ట్రంలో నేలలు సాధారణంగా కంకరతో కూడిన ఎర్ర, నల్ల, డెల్టా ఒండ్రు నేలలే అని ICAR అధ్యయనం (1998) చెబుతుంది. ఉత్తర తూర్పుకనుమలు మాత్రం దీనికి మినహాయింపు; అక్కడ హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉన్న గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు ఉంటాయి.
• శ్రీకాకుళం జిల్లా ప్రణాళికలో ఈ అటవీ నేలలు 14.6 శాతంతో ఎర్ర నేలల తర్వాత రెండో స్థానంలో ఉన్నాయి.

రాష్ట్ర స్థాయి గణాంకాలు: ఏ నేల ఎంత?

MoSPI EnviStats India 2024 లోని స్టేట్‌మెంట్ 1.08 జాతీయ మృత్తికా సర్వే, భూవినియోగ ప్రణాళికా సంస్థ (NBSS&LUP, నాగ్‌పూర్) గణాంకాలను ఇస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వరుస ఇలా ఉంది:

నేల రకం	విస్తీర్ణం (వేల హెక్టార్లు)
ఎర్ర నేలలు	9,930.11
లేటరైట్ నేలలు	7,003.35
నల్ల నేలలు	4,727.26
ఒండ్రు నేలలు	2,432.68
తీర ఒండ్రు నేలలు	785.15
ఇతర నేలలు	2,625.95
మొత్తం	27,504.50

ఈ పట్టికను చదివేటప్పుడు జాగ్రత్త

• ఈ పట్టికలో తెలంగాణకు వేరే వరుస లేదు. బిహార్ వరుసలో జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్ వరుసలో ఛత్తీస్‌గఢ్ కలిసి ఉన్నాయి. కాబట్టి ఇది రాష్ట్రాల విభజనకు ముందు నాటి వర్గీకరణ; ఆంధ్రప్రదేశ్ వరుసను ఉమ్మడి రాష్ట్రపు లెక్కగా అర్థం చేసుకోవాలి.
• అందుకే ఇక్కడ శాతాలు రాయలేదు. క్రమం (ఎర్ర నేలలు మొదటి స్థానం) మాత్రం స్పష్టం.
• నల్ల నేలలు రెండో స్థానంలో ఉంటాయని అనుకోవడం సహజం. కానీ ఈ అధికారిక పట్టికలో లేటరైట్ (7,003.35) నల్ల నేలల (4,727.26) కంటే ముందుంది. మరోవైపు ICAR అధ్యయనం ప్రధాన నేలలుగా ఎర్ర, నల్ల, డెల్టా ఒండ్రు నేలలనే పేర్కొంది, లేటరైట్‌ను వేరుగా చెప్పలేదు. వర్గీకరణ పద్ధతి మారడమే ఈ తేడాకు కారణం కావచ్చు. గణాంకాల ఆధారంగా అడిగితే MoSPI పట్టికనే అనుసరించండి.

వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలు, నేలలు

• ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం జాతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన ప్రాజెక్టు (NARP) కింద రాష్ట్రాన్ని 7 వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలుగా విభజించింది. ఇది ఉమ్మడి రాష్ట్ర కాలపు విభజన.
• ICAR అధ్యయనం నేలల సమాచారం, 700 వర్షమాపక కేంద్రాల గణాంకాలతో 22 వ్యవసాయ-పర్యావరణ మండలాలను గుర్తించింది. ప్రతి వ్యవసాయ వాతావరణ మండలంలో 2 నుంచి 4 వ్యవసాయ-పర్యావరణ మండలాలు ఉన్నాయని తేల్చింది.
• పంట పెరిగే కాలం రాయలసీమ పీఠభూమిలో 70-90 రోజులు మాత్రమే; ఉత్తర తూర్పుకనుమలు, డెల్టా మైదానాల్లో 210-240 రోజులు.
• ఉత్తర కోస్తా మండలం (AP-2) లో శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం (గిరిజన కొండ ప్రాంతాలు మినహా), తూర్పు గోదావరి మెట్ట ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. శ్రీకాకుళం సాధారణ వార్షిక వర్షపాతం 1162 మి.మీ.

డెల్టా ఒండ్రు నేలను ఆ నదులతో కలిపి చదవండి. నదుల డెల్టాలు, ప్రాజెక్టుల వివరాలు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ నదులు వ్యాసంలో ఉన్నాయి.

నేలల పోలిక ఒక్క చూపులో

నేల	ఎలా ఏర్పడుతుంది	ముఖ్య లక్షణం	ఏపీలో ఎక్కడ	అనుకూల పంట
ఎర్ర నేల	తక్కువ వర్షపాతంలో స్ఫటికాకార అగ్నిశిలలపై	ఇనుము వల్ల ఎరుపు	అనంతపురం, కడప, శ్రీకాకుళం	—
నల్లరేగడి	బసాల్ట్ మాతృశిల, శీతోష్ణస్థితి	తేమ నిలుపుకోవడం, పగుళ్లు	అనంతపురం, కడపలోని కొన్ని మండలాలు	పత్తి
ఒండ్రు	నదులు తెచ్చిన అవక్షేపం	పొటాష్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, సున్నం	గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలు	వరి, చెరకు
లేటరైట్	భారీ వర్షాల నిక్షాళనం	ఆమ్ల స్వభావం, పోషకాలు తక్కువ	తూర్పు ఆంధ్రప్రదేశ్	జీడిమామిడి
అటవీ నేల	కొండ ప్రాంతాల అడవులు	హ్యూమస్ ఎక్కువ	ఉత్తర తూర్పుకనుమలు	—

NCERT ఎర్ర నేలకు, అటవీ నేలకు ఒక నిర్దిష్ట పంటను పేర్కొనలేదు; అందుకే పట్టికలో ఆ గడులు ఖాళీగా ఉన్నాయి.

నేల కోత, సంరక్షణ

నేల కోత రకాలు

• ప్రవహించే నీరు బంకమట్టి నేలలను కోసి లోతైన కాలువలు (గల్లీలు) ఏర్పరుస్తుంది. సాగుకు పనికిరాని అలాంటి భూమిని బ్యాడ్ ల్యాండ్ అంటారు; చంబల్ లోయలో వీటిని రావైన్లు అంటారు.
• నీరు వాలు మీద పలుచని పొరగా ప్రవహించి పై మట్టిని కొట్టుకుపోవడం షీట్ ఎరోజన్. గాలి వదులుగా ఉన్న మట్టిని ఎగరగొట్టడం గాలి కోత.
• వాలుకు పైకి కిందికి దున్నడం వంటి తప్పుడు వ్యవసాయ పద్ధతులు కూడా నేల కోతను పెంచుతాయి.

సంరక్షణ పద్ధతులు

• వాలుకు అడ్డంగా ఆకృతి రేఖల వెంబడి దున్నడం (కాంటూర్ దున్నకం) నీటి వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది. వాలులపై మెట్లు కోసి సాగు చేయడం టెర్రస్ సాగు.
• పెద్ద పొలాలను పట్టీలుగా విభజించి, పంటల మధ్య గడ్డి పట్టీలు పెంచడం స్ట్రిప్ క్రాపింగ్; ఇది గాలి వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది.
• వరుసలుగా చెట్లు నాటడాన్ని షెల్టర్ బెల్టులు అంటారు. పశ్చిమ భారతదేశంలో ఇసుక దిబ్బలను స్థిరపరచడంలో ఇవి ఉపయోగపడ్డాయి.

భూసార కార్డులు

• నేల పోషకాల స్థితిని పరీక్షించి సమతుల ఎరువుల వాడకాన్ని సూచించే భూసార, ఫలదీకరణ పథకం 2015 లో మొదలైంది.
• 13 మార్చి 2026 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా 25.89 కోట్ల భూసార కార్డులు జారీ అయ్యాయని PIB పత్రం చెబుతుంది.

ఒక ఉదాహరణ: వివరణ చూసి నేలను గుర్తించడం

తాడిపత్రి మండలంలోని ఒక రైతు పొలం గురించి ఇలా చెప్పారు అనుకుందాం: “వేసవిలో నేలలో లోతైన పగుళ్లు వస్తాయి, వర్షం పడితే బురదగా అతుక్కుంటుంది, పత్తి బాగా పండుతుంది.”

• వేసవి పగుళ్లు, తడిసినప్పుడు జిగట, తేమ నిలుపుకోవడం, పత్తి. ఈ నాలుగూ నల్లరేగడి సూచనలే.
• AP సీడ్స్ పేజీ ప్రకారం తాడిపత్రిలో ఎర్ర, నల్ల నేలలు దాదాపు సమానం. అక్కడ నల్లరేగడి పొలం ఉండటం సహజం.
• అదే రైతు పక్క పొలం గురించి “మట్టి ఎర్రగా ఉంది, నీళ్లు ఎక్కువసేపు నిలవవు” అంటే అది ఎర్ర నేల.
• పరీక్షలోనూ ఇలాగే పంట, రంగు, పగుళ్లు, pH వంటి సూచనలు ఇచ్చి నేలను అడుగుతారు.

తరచూ కలిగే గందరగోళాలు

• ఎర్ర నేల రంగు, లేటరైట్ పేరు. ఎర్ర నేలకు రంగు ఇనుము వ్యాప్తి వల్ల వస్తుంది. లేటరైట్ పేరు ‘ఇటుక’ అనే లాటిన్ పదం నుంచి వచ్చింది; అది నిక్షాళనం వల్ల ఏర్పడుతుంది.
• నల్ల నేలలో పొటాష్ ఎక్కువ, భాస్వరం తక్కువ. ఒండ్రు నేలలో పొటాష్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం రెండూ తగినంత ఉంటాయి. ఈ రెండింటినీ తారుమారు చేయడం సాధారణ పొరపాటు.
• బంగర్ పాతది, ఖాదర్ కొత్తది. ఖాదర్ ఎక్కువ సారవంతమైనది; బంగర్‌లో కంకర్ గుళికలు ఎక్కువ.
• జీడిమామిడి లేటరైట్‌కు, తేయాకు-కాఫీ కొండ లేటరైట్‌కు. NCERT ఏపీ ఎర్ర లేటరైట్ నేలలను జీడిమామిడితో జోడించింది; తేయాకు, కాఫీని కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు కొండ ప్రాంతాలతో జోడించింది.
• శుష్క (ఎడారి) నేలలు ఏపీ నేలలు కావు. ఎరుపు నుంచి గోధుమ రంగులో, ఇసుక ఆకృతితో, లవణ స్వభావంతో ఉండే ఈ నేలల కింది పొరల్లో కంకర్ ఉంటుంది. NCERT వీటిని పశ్చిమ రాజస్థాన్‌తో జోడిస్తుంది. రాయలసీమ తక్కువ వర్షపాత ప్రాంతమైనా అక్కడి ప్రధాన నేలలు ఎర్ర, నల్ల నేలలే.
• 7 మండలాలు, 22 మండలాలు. 7 అనేది వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలు (NARP), 22 అనేది ICAR గుర్తించిన వ్యవసాయ-పర్యావరణ మండలాలు.

ఇంకా ఇలాంటి అంశాల కోసం భూగోళశాస్త్రం, ఆర్థిక వ్యవస్థ విభాగం చూడండి.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా సూచన: ఏపీ మ్యాప్‌ను నాలుగు భాగాలుగా గీసుకోండి. రాయలసీమకు “ఎర్ర + నల్ల”, డెల్టాలకు “ఒండ్రు”, తీరానికి “ఇసుక, తీర ఒండ్రు”, ఉత్తర కొండలకు “అటవీ నేల” అని రాయండి. ప్రతి నేలకు ఒక పంట, ఒక గుర్తింపు లక్షణం జోడించండి. చాలా ప్రశ్నలు ఆ మ్యాప్ నుంచే తేలిపోతాయి. గైడ్లలోని శాతాలను బట్టీ పట్టడం సమయం వృథా: వాటిలో చాలా ఉమ్మడి రాష్ట్రం నాటివి.

పరిమితి: విభజన తర్వాతి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు మాత్రమే వర్తించే నేలల విస్తీర్ణ పట్టిక అధికారిక వనరుల్లో నాకు దొరకలేదు. MoSPI పట్టిక, ICAR అధ్యయనం, 7 మండలాల విభజన అన్నీ ఉమ్మడి రాష్ట్ర కాలానివే. జిల్లా గణాంకాలు జిల్లాల పునర్విభజనకు ముందువి కావచ్చు. AP SCERT పాఠ్యపుస్తకంలో కొత్త గణాంకాలు ఉంటే వాటినే తీసుకోండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. వేసవిలో నల్లరేగడి నేలలో లోతైన పగుళ్లు ఏర్పడటం వల్ల ఆ నేలకు కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి? (A) నేలలో భాస్వరం శాతం పెరగడం (B) నేలకు గాలి బాగా అందడం (C) నేలలోని లవణాలు బయటికి పోవడం (D) నేలలో హ్యూమస్ శాతం పెరగడం

సమాధానం

(B) నేలకు గాలి బాగా అందడం. నల్లరేగడి నేల అతి సన్నని బంకమట్టితో ఏర్పడుతుంది కాబట్టి తేమను బాగా నిలుపుకుంటుంది. వేసవిలో అది ఎండిపోయినప్పుడు లోతైన పగుళ్లు ఏర్పడతాయి; ఈ పగుళ్ల ద్వారా నేలలోకి గాలి బాగా ప్రసరిస్తుందని NCERT చెబుతుంది. నల్ల నేలలో భాస్వరం సహజంగానే తక్కువ, పగుళ్లు ఆ లోటును పూడ్చవు. లవణాల సమస్య శుష్క నేలలకు సంబంధించినది, హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉండటం అటవీ నేలల లక్షణం.

2. ఎర్ర నేలకు ఎరుపు రంగు రావడానికి కారణం ఏమిటి? (A) నేలలో హ్యూమస్ ఎక్కువగా పేరుకుపోవడం (B) నేలలో కాల్షియం కార్బొనేట్ ఎక్కువగా ఉండటం (C) నేల ఉపరితలంపై లవణాలు పేరుకుపోవడం (D) స్ఫటికాకార, రూపాంతర శిలల్లో ఇనుము వ్యాపించడం

సమాధానం

(D) స్ఫటికాకార, రూపాంతర శిలల్లో ఇనుము వ్యాపించడం. తక్కువ వర్షపాతం ఉండే దక్కన్ పీఠభూమి తూర్పు, దక్షిణ భాగాల్లో స్ఫటికాకార అగ్నిశిలలపై ఎర్ర నేల ఏర్పడుతుంది. ఆ శిలల్లో ఇనుము వ్యాపించడం వల్లే ఎరుపు రంగు వస్తుంది; ఆర్ద్ర రూపంలో ఉన్నప్పుడు ఇదే నేల పసుపుగా కనిపిస్తుంది. కాల్షియం కార్బొనేట్ సమృద్ధిగా ఉండేది నల్లరేగడి నేలలో, దానికి రంగుతో సంబంధం లేదు. హ్యూమస్‌కు, లవణాలకు ఎర్ర నేల రంగుతో సంబంధం లేదు.

3. లేటరైట్ నేలలు ఆమ్ల స్వభావం కలిగి, మొక్కల పోషకాలు తక్కువగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి? (A) భారీ వర్షాల వల్ల జరిగే తీవ్ర నిక్షాళనం (B) లావా ప్రవాహాలతో ఏర్పడిన బసాల్ట్ మాతృశిల (C) నదులు తెచ్చి నిక్షేపించిన సన్నని అవక్షేపం (D) పొడి వాతావరణంలో వేగంగా జరిగే బాష్పీభవనం

సమాధానం

(A) భారీ వర్షాల వల్ల జరిగే తీవ్ర నిక్షాళనం. తడి, పొడి కాలాలు మారిమారి వచ్చే ఉష్ణమండల వాతావరణంలో భారీ వర్షాలు నేలలోని కరిగే పోషకాలను కొట్టుకుపోయేలా చేస్తాయి; దీన్నే నిక్షాళనం అంటారు. అందుకే లేటరైట్ నేల pH 6.0 కంటే తక్కువగా ఉండి ఆమ్లంగా, పోషకాలు తక్కువగా ఉంటుంది. బసాల్ట్ మాతృశిల నల్లరేగడి నేలకు, నదుల అవక్షేపం ఒండ్రు నేలకు సంబంధించినవి. పొడి వాతావరణం శుష్క నేలలకు సంబంధించినది; లేటరైట్ భారీ వర్షాల ప్రాంతాల నేల.

4. AP సీడ్స్ వివరాల ప్రకారం అనంతపురం జిల్లాలోని తాడిపత్రి, గుత్తి, గుంతకల్ వంటి మండలాల్లో నేలల స్థితి ఎలా ఉంది? (A) దాదాపు పూర్తిగా డెల్టా ఒండ్రు నేలలు ఉన్నాయి (B) దాదాపు పూర్తిగా లేటరైట్ నేలలు ఉన్నాయి (C) ఎర్ర, నల్ల నేలలు దాదాపు సమానంగా ఉన్నాయి (D) గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి

సమాధానం

(C) ఎర్ర, నల్ల నేలలు దాదాపు సమానంగా ఉన్నాయి. అనంతపురం జిల్లాలో నేలలు ప్రధానంగా ఎర్రవే; జిల్లా విస్తీర్ణంలో ఎర్ర నేలలు 78%, నల్ల నేలలు 20% ఉన్నాయి. అయితే కణేకల్, ఉరవకొండ, గుంతకల్, గుత్తి, తాడిపత్రి వంటి పద్నాలుగు మండలాలు దీనికి మినహాయింపు; అక్కడ ఎర్ర, నల్ల నేలలు దాదాపు సమాన నిష్పత్తిలో ఉంటాయి. డెల్టా ఒండ్రు నేలలు గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలకు, అటవీ నేలలు ఉత్తర తూర్పుకనుమలకు చెందినవి. అనంతపురం అత్యల్ప వర్షపాత జిల్లా కాబట్టి భారీ వర్షాలతో ఏర్పడే లేటరైట్ అక్కడి ప్రధాన నేల కాదు.

5. ICAR అధ్యయనం (1998) ప్రకారం రాష్ట్రంలో సాధారణంగా కనిపించే ఎర్ర, నల్ల, డెల్టా ఒండ్రు నేలలకు మినహాయింపుగా ఉత్తర తూర్పుకనుమల్లో ఉండే నేలలు ఏవి? (A) లవణాలు ఎక్కువగా ఉండే తీర ఇసుక నేలలు (B) హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉండే గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు (C) కంకర్ పొరలు ఉండే ఎర్ర-గోధుమ శుష్క నేలలు (D) కంకర్ గుళికలు ఎక్కువగా ఉండే పాత ఒండ్రు నేలలు

సమాధానం

(B) హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉండే గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు. రాష్ట్ర నేలలు సాధారణంగా కంకరతో కూడిన ఎర్ర, నల్ల, డెల్టా ఒండ్రు నేలలే అని ఈ అధ్యయనం చెబుతుంది. ఉత్తర తూర్పుకనుమలు మాత్రం మినహాయింపు; అక్కడ హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉన్న గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు ఉంటాయి. శ్రీకాకుళం జిల్లా ప్రణాళికలో కూడా ఈ నేలలు 14.6 శాతంతో రెండో స్థానంలో ఉన్నాయి. కంకర్ పొరలు ఉండే శుష్క నేలలు పశ్చిమ రాజస్థాన్‌కు చెందినవి; కంకర్ గుళికలు బంగర్ ఒండ్రు లక్షణం.

6. MoSPI EnviStats 2024 లోని నేలల పట్టికలో ఆంధ్రప్రదేశ్ వరుస ప్రకారం విస్తీర్ణంలో ఎర్ర నేలల తర్వాత రెండో స్థానంలో ఉన్న నేల ఏది? (A) లేటరైట్ నేలలు (B) నల్ల నేలలు (C) ఒండ్రు నేలలు (D) తీర ఒండ్రు నేలలు

సమాధానం

(A) లేటరైట్ నేలలు. ఈ పట్టికలో ఎర్ర నేలలు 9,930.11 వేల హెక్టార్లతో మొదటి స్థానంలో, లేటరైట్ నేలలు 7,003.35 వేల హెక్టార్లతో రెండో స్థానంలో ఉన్నాయి. నల్ల నేలలు 4,727.26 వేల హెక్టార్లతో మూడో స్థానంలో ఉన్నాయి. నల్ల నేలలే రెండో స్థానమని అనుకుని పొరపాటు చేయడం సహజం. ఒండ్రు (2,432.68), తీర ఒండ్రు (785.15) నేలలను ఈ పట్టిక వేర్వేరుగా చూపుతుంది; రెండూ కలిపినా లేటరైట్ కంటే తక్కువే.

7. MoSPI పట్టికలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ నేలల విస్తీర్ణాన్ని ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు నేరుగా వర్తింపజేయకూడదు. దీనికి ఆ పట్టికలోనే కనిపించే ఆధారం ఏమిటి? (A) పట్టికలో ఎర్ర నేలలకు విలువ ఇవ్వకపోవడం (B) పట్టిక గణాంకాలు కేవలం తీర జిల్లాలవి కావడం (C) పట్టిక గణాంకాలు శాతాల్లో మాత్రమే ఉండటం (D) పట్టికలో తెలంగాణకు వేరే వరుస లేకపోవడం

సమాధానం

(D) పట్టికలో తెలంగాణకు వేరే వరుస లేకపోవడం. ఈ పట్టికలో తెలంగాణ వరుస లేదు; బిహార్‌లో జార్ఖండ్, మధ్యప్రదేశ్‌లో ఛత్తీస్‌గఢ్ కలిసే ఉన్నాయి. అంటే ఇది రాష్ట్రాల విభజనలకు ముందు నాటి వర్గీకరణ, కాబట్టి ఆంధ్రప్రదేశ్ వరుస ఉమ్మడి రాష్ట్రానిది. పట్టిక విలువలు వేల హెక్టార్లలో ఉన్నాయి, శాతాల్లో కాదు; ఎర్ర నేలలకు 9,930.11 విలువ స్పష్టంగా ఉంది. అందుకే క్రమాన్ని నమ్మవచ్చు కానీ ఈ సంఖ్యల నుంచి ప్రస్తుత రాష్ట్రానికి శాతాలు లెక్కించడం సరికాదు.

8. ఒండ్రు నేలల్లో ఖాదర్‌ను బంగర్‌తో పోల్చినప్పుడు సరైన తేడా ఏది? (A) ఖాదర్ పాత ఒండ్రు, కంకర్ గుళికలు ఎక్కువ (B) ఖాదర్ ఆమ్ల స్వభావం కలది, పోషకాలు తక్కువ (C) ఖాదర్ కొత్త ఒండ్రు, సన్నని కణాలు ఎక్కువ (D) ఖాదర్ బసాల్ట్ నుంచి ఏర్పడింది, తేమ ఎక్కువ

సమాధానం

(C) ఖాదర్ కొత్త ఒండ్రు, సన్నని కణాలు ఎక్కువ. వయసు ఆధారంగా ఒండ్రు నేలలను పాత ఒండ్రు (బంగర్), కొత్త ఒండ్రు (ఖాదర్) అని విభజిస్తారు. ఖాదర్‌లో సన్నని కణాలు ఎక్కువ, అందుకే అది బంగర్ కంటే సారవంతమైనది. కంకర్ గుళికలు ఎక్కువగా ఉండేది బంగర్‌లో, కాబట్టి మొదటి ఆప్షన్ రెండింటినీ తారుమారు చేసింది. ఆమ్ల స్వభావం లేటరైట్ లక్షణం, బసాల్ట్ మూలం నల్లరేగడి లక్షణం; ఇవి ఒండ్రు నేలకు వర్తించవు.

9. NCERT ప్రకారం తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, కేరళలోని ఎర్ర లేటరైట్ నేలలు ఏ పంటకు ఎక్కువ అనుకూలం? (A) జీడిమామిడి (B) తేయాకు (C) పత్తి (D) చెరకు

సమాధానం

(A) జీడిమామిడి. లేటరైట్ నేలల్లో సహజంగా పోషకాలు తక్కువ, అయినా కొన్ని పంటలకు అవి అనుకూలం. తమిళనాడు, ఆంధ్రప్రదేశ్, కేరళలోని ఎర్ర లేటరైట్ నేలలు జీడిమామిడికి అనుకూలమని NCERT స్పష్టంగా చెబుతుంది. తేయాకు, కాఫీని NCERT కర్ణాటక, కేరళ, తమిళనాడు కొండ ప్రాంతాల లేటరైట్ నేలలతో జోడించింది, ఏపీతో కాదు. పత్తి నల్లరేగడి నేలకు, చెరకు ఒండ్రు నేలకు సంబంధించిన పంటలు.

10. ఉత్తర కోస్తా మండలం (AP-2) లోని శ్రీకాకుళం జిల్లా వ్యవసాయ ఆకస్మిక ప్రణాళిక ప్రకారం ఆ జిల్లాలో అత్యధిక విస్తీర్ణంలో ఉన్న నేల ఏది? (A) గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు (B) ఒండ్రు నేలలు (C) నల్ల నేలలు (D) ఎర్ర నేలలు

సమాధానం

(D) ఎర్ర నేలలు. ICAR-CRIDA రూపొందించిన శ్రీకాకుళం ప్రణాళికలో ఎర్ర నేలలు 344 వేల హెక్టార్లతో 58.6 శాతంగా మొదటి స్థానంలో ఉన్నాయి. గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు 14.6 శాతంతో రెండో స్థానంలో ఉన్నాయి. ఉత్తర కోస్తా తీర జిల్లా కాబట్టి ఒండ్రు నేలే ఎక్కువ అనుకోవడం సహజమైన పొరపాటు. ఎర్ర నేలలు ఈశాన్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో విస్తరించి ఉన్నాయన్న PIB పత్రం వివరణ కూడా దీనికి సరిపోతుంది.

11. ఒక రైతు గాలి కోతను తగ్గించడానికి పెద్ద పొలాన్ని పట్టీలుగా విభజించి, పంటల మధ్య గడ్డి పట్టీలు పెంచుతున్నాడు. ఈ పద్ధతి పేరు ఏమిటి? (A) కాంటూర్ దున్నకం (B) స్ట్రిప్ క్రాపింగ్ (C) టెర్రస్ సాగు (D) షెల్టర్ బెల్టులు

సమాధానం

(B) స్ట్రిప్ క్రాపింగ్. పెద్ద పొలాలను పట్టీలుగా విభజించి, పంటల మధ్య గడ్డి పట్టీలు పెరగనివ్వడాన్ని NCERT స్ట్రిప్ క్రాపింగ్ అంటుంది; ఇది గాలి వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది. షెల్టర్ బెల్టులు కూడా గాలి వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి, కానీ అక్కడ గడ్డి కాకుండా చెట్ల వరుసలు నాటుతారు. కాంటూర్ దున్నకం వాలుకు అడ్డంగా దున్ని నీటి ప్రవాహ వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది. టెర్రస్ సాగు కొండ వాలులపై మెట్లు కోసి చేసే సాగు; ఈ రెండూ ప్రధానంగా నీటి కోతకు సంబంధించినవి.

FAQ

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో ఉన్న నేల ఏది?

ఎర్ర నేలలు. MoSPI EnviStats 2024 పట్టికలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఎర్ర నేలలు 9,930.11 వేల హెక్టార్లు, లేటరైట్ 7,003.35, నల్ల నేలలు 4,727.26 వేల హెక్టార్లుగా ఉన్నాయి. ఈ పట్టిక ఉమ్మడి రాష్ట్ర కాలపు వర్గీకరణగా కనిపిస్తుంది.

ఏపీ డెల్టాల్లో ఏ నేల ఉంటుంది?

ఒండ్రు నేల. NCERT ప్రకారం తూర్పు తీర మైదానాల్లో, ముఖ్యంగా గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల్లో ఒండ్రు నేల ఉంటుంది. ఇందులో పొటాష్, ఫాస్ఫారిక్ ఆమ్లం, సున్నం తగినంత ఉండటం వల్ల వరి, చెరకుకు అనుకూలం.

నల్లరేగడి నేలను బ్లాక్ కాటన్ సాయిల్ అని ఎందుకు అంటారు?

పత్తి సాగుకు ఇది ఎంతో అనుకూలం కాబట్టి. ఇది తేమను బాగా నిలుపుకుంటుంది, కాల్షియం కార్బొనేట్, మెగ్నీషియం, పొటాష్, సున్నం సమృద్ధిగా ఉంటాయి. ఏపీలో అనంతపురం, కడప జిల్లాల్లోని కొన్ని మండలాల్లో ఈ నేల కనిపిస్తుంది.

ఉత్తర తూర్పుకనుమల్లో ఏ నేలలు ఉంటాయి?

హ్యూమస్ ఎక్కువగా ఉండే గోధుమ రంగు అటవీ నేలలు ఉంటాయని ICAR అధ్యయనం చెబుతుంది. శ్రీకాకుళం జిల్లా ప్రణాళికలో ఎర్ర నేలల తర్వాత రెండో స్థానంలో ఇవే ఉన్నాయి.

Sources

• NCERT Class 10 Contemporary India II, Chapter 1: Resources and Development
• MoSPI EnviStats India 2024, Statement 1.08: State-wise area by major soil type
• PIB Backgrounder: Saving Soil, Securing Farms (24 July 2026)
• Naidu et al., Mapping of agro-ecological zones of Andhra Pradesh through soil-resource data, Indian Journal of Agricultural Sciences, 1998
• ICAR-CRIDA Agriculture Contingency Plan: Srikakulam
• ICAR-CRIDA Agriculture Contingency Plan: West Godavari
• AP Seeds, Anantapur Unit
• YSR Kadapa District: Produce
• West Godavari District: Agriculture
• APPSC Brief Notification No. 37/2026, Group-II Services