చేతివృత్తులు, శ్రేణులు మరియు వాణిజ్యం

వ్యవసాయ మిగులు చేతివృత్తుల వైవిధ్యానికి దారితీసింది. కమ్మరి, కంసాలి, వడ్రంగి, నేతకారులు, చర్మకారులు సమాజంలో ప్రత్యేక వర్గాలుగా స్థిరపడ్డారు.

వ్యాపారులు సంఘటితమై 'శ్రేణులు' (Guilds) లేదా 'గణాలు'గా ఏర్పడ్డారు; శ్రేణి పెద్దను 'శ్రేష్ఠి' అనేవారు. అంతర్గత వాణిజ్యంతో పాటు సముద్ర వాణిజ్యం (సముద్రయానం) పెరిగింది.

నాణేలు అధికారికంగా చలామణి కానప్పటికీ, నిష్క, శతమాన, కృష్ణల వంటి తూనిక లోహ ముక్కలు మారక ద్రవ్యంగా ఉపయోగించబడ్డాయి.