కుతుబ్ షాహీ రాజులు ఎవరు? గోల్కొండ సుల్తానుల సేవలు, తెలుగు పోషణ పరీక్షల కోణంలో

కుతుబ్ షాహీలు బహమనీ రాజ్యం విచ్ఛిన్నమైన తర్వాత 1518 నుంచి 1687 వరకు గోల్కొండను, తర్వాత హైదరాబాద్‌ను రాజధానులుగా చేసుకుని తెలంగాణ, కోస్తాంధ్ర ప్రాంతాలను పాలించారు. వంశ స్థాపకుడు సుల్తాన్ కులీ కాగా, ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (మల్కీభరాముడు) తెలుగు కవులను పోషించాడు, మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా 1591 లో హైదరాబాద్, చార్మినార్ నిర్మించాడు. చివరి రాజు అబుల్ హసన్ తానీషా కాలంలో 1687 లో ఔరంగజేబు గోల్కొండను జయించడంతో ఈ వంశం ముగిసింది.

ఈ వ్యాసానికి ప్రధాన ఆధారాలు రెండు అధికారిక పత్రాలు: భారత ప్రభుత్వం సమర్పించిన UNESCO తాత్కాలిక జాబితా పత్రం (కుతుబ్ షాహీ స్మారకాలు), తెలంగాణ ప్రభుత్వ సంస్థ ప్రచురించిన ఎపిగ్రాఫియా తెలంగానికా సంపుటి 4 శాసన సంకలనం. కట్టడాల వివరాలు హైదరాబాద్ జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ నుంచి తీసుకున్నాం.

పరీక్షల్లో ఈ అంశం ఎక్కడ వస్తుంది

• TSPSC గ్రూప్ పరీక్షల తెలంగాణ చరిత్ర భాగంలో కాకతీయుల తర్వాతి మధ్యయుగ రాజ్యాల్లో కుతుబ్ షాహీలు ముఖ్యమైన అంశం. ప్రశ్నలు రాజుల క్రమం, కట్టడం-నిర్మాత జతలు, తెలుగు కవుల పోషణ చుట్టూ తిరుగుతాయి.
• కోస్తాంధ్ర ఈ రాజ్యంలో భాగం కాబట్టి APPSC లో గోల్కొండ వజ్రాలు, మచిలీపట్నం రేవు, తానీషా కాలం ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• కాకతీయుల పతనం తర్వాత వచ్చిన రాజ్యాల క్రమం తెలియాలంటే ముందు కాకతీయ రాజులు వ్యాసం చదవండి. గోల్కొండ మొదట కాకతీయుల మట్టికోటగానే మొదలైంది.

వంశం ఆవిర్భావం: బహమనీ అధికారి నుంచి స్వతంత్ర పాలకుడి వరకు

సుల్తాన్ కులీ ఎవరు?

• సుల్తాన్ కులీ 1485 లో పర్షియాలోని హమదాన్‌లో పుట్టిన తుర్కమాన్ వంశీయుడు. దక్కన్‌కు వచ్చి బహమనీ సుల్తాన్ వద్ద సేనాధిపతిగా ఎదిగి “కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్” (రాజ్యానికి స్తంభం) అనే బిరుదు పొందాడు.
• UNESCO పత్రం ప్రకారం వంశ స్థాపకుడు, చాలామంది ప్రముఖ ప్రభువులు ఇరాన్ నుంచి వచ్చినవారు. వీరు దక్కనీ ముస్లింలతో, తెలుగు మాట్లాడే స్థానిక హిందూ ప్రముఖులతో పొత్తు కుదుర్చుకోవడం మీదే రాజ్య విజయం ఆధారపడింది.

శాసనాలు ఏం చెబుతున్నాయి?

• గోల్కొండ కోటలోని తొలి శాసనం జామా మసీదు ద్వారంపై ఉంది. హిజ్రీ 924 (క్రీ.శ. 1518) నాటి ఈ శాసనం మసీదును బహమనీ రాజు మహమూద్ షా పాలనలో కట్టినట్లు చెబుతుంది; అప్పుడు సుల్తాన్ కులీ ఆ రాజు కింద కోట అధికారి మాత్రమేనని శాసన సంపాదకుడు యాజ్దానీ వివరించాడు.
• కొడంగల్ శాసనం (హిజ్రీ 919) కూడా ఆయనకు ఏ రాజ బిరుదూ ఇవ్వలేదు. ఆయన స్వతంత్రంగా పాలించినా రాజుగా అధికారికంగా ప్రకటించుకోలేదని ఎపిగ్రాఫియా తెలంగానికా స్పష్టం చేస్తుంది.
• వరంగల్, కొండపల్లి, ఏలూరు, రాజమండ్రి కోటలను సుల్తాన్ కులీ ఆక్రమించాడు. 1543 లో ప్రార్థన చేస్తుండగా సొంత కుమారుడు జంషీద్ చేతిలో హత్యకు గురయ్యాడు.

రాజుల కాలక్రమం (పట్టిక)

క్రమం	రాజు	పాలనా కాలం	ముఖ్యమైన అంశం
1	సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్	1518-1543	వంశ స్థాపకుడు, గోల్కొండ జామా మసీదు
2	జంషీద్ కులీ	1543-1550	తండ్రిని హత్య చేసి గద్దెనెక్కాడు
3	సుభాన్ కులీ	1550	జంషీద్ కుమారుడు, బాల రాజు, కొద్ది నెలలే
4	ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా	1550-1580	మల్కీభరాముడు, హుస్సేన్ సాగర్, తెలుగు కవుల పోషణ
5	మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా	1580-1612	హైదరాబాద్, చార్మినార్, దక్కనీ ఉర్దూ కవి
6	మహమ్మద్ కుతుబ్ షా	1612-1626	తారీఖ్-ఎ-కుతుబ్ షాహీ రచన, సుల్తాన్ నగర్
7	అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా	1626-1672	మొఘల్ ఆధిపత్యం, 1656 ముట్టడి, క్షేత్రయ్య
8	అబుల్ హసన్ తానీషా	1672-1687	అక్కన్న-మాదన్న, రామదాసు, ఔరంగజేబు చేతిలో పతనం

• పట్టికలోని తేదీలు వికీపీడియా గోల్కొండ సుల్తానేట్ వ్యాసం ఇచ్చిన క్రమం. అక్కడ సుభాన్‌తో కలిపి ఎనిమిది మంది సుల్తానులు, 171 ఏళ్ల పాలన అని ఉంది.
• UNESCO పత్రం మాత్రం “ఏడుగురు రాజులు 170 ఏళ్లు పాలించారు” అని చెబుతుంది. ఈ తేడాకు కారణాన్ని పత్రం వివరించలేదు; కొద్ది నెలలే ఉన్న సుభాన్‌ను లెక్కలోకి తీసుకోకపోవడం ఒక కారణం కావచ్చు.

ప్రధాన రాజులు, వారి సేవలు

జంషీద్, సుభాన్ (1543-1550)

• జంషీద్ తన సోదరులను పట్టుకుని చంపేందుకు ప్రయత్నించాడు. పెద్ద సోదరుడు కుతుబుద్దీన్‌ను అంధుణ్ని చేయగా, ఇబ్రహీం తప్పించుకుని విజయనగరానికి పారిపోయాడు.
• జంషీద్ 22 January 1550 న క్యాన్సర్‌తో చనిపోయాక, బాలుడైన సుభాన్‌ను గద్దెపై కూర్చోబెట్టారు. కొన్ని నెలల్లోనే ప్రభువులు ఇబ్రహీంను పిలిపించి రాజును చేశారు.

ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా - మల్కీభరాముడు (1550-1580)

• ఇబ్రహీం 1543-1550 మధ్య ఏడేళ్లు విజయనగరంలో అళియ రామరాయల అతిథిగా గడిపాడు. అక్కడ తెలుగు భాష, ఆహారం, ఆచారాలకు దగ్గరయ్యాడని ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా వ్యాసం చెబుతుంది.
• కోయిల్‌కొండ వద్ద దొరికిన శక 1472 (క్రీ.శ. 1550) నాటి తెలుగు శాసనంలో అక్కడి నాయకులు, సైనికులు ఇబ్రహీంను విజయనగరం నుంచి తెచ్చి, ఆయనకే విధేయులుగా ఉంటామని ప్రమాణం చేశారు. ఆయన 27 July 1550 న పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు.
• “సుల్తాన్” అనే బిరుదు వాడిన మొదటి కుతుబ్ షాహీ రాజు ఇబ్రహీమే. తెలుగులో ఆయనను మల్కీభరాముడు, ఇభరామ చక్రవర్తి అని పిలిచారు.
• సింగనాచార్యుడు, అద్దంకి గంగాధరుడు, పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు, కందుకూరి రుద్రకవి ఆయన ఆస్థానంలో పోషణ పొందారు. అద్దంకి గంగాధరుడు తన “తపతీ సంవరణోపాఖ్యానం” (1565) ను ఇబ్రహీంకు అంకితం ఇచ్చాడు.
• హైదరాబాద్ జిల్లా వెబ్‌సైట్ ప్రకారం హుస్సేన్ సాగర్‌ను 1562 లో ఇబ్రహీం కాలంలో తవ్వించారు; దానికి హుస్సేన్ షా వలీ పేరు పెట్టారు. గోల్కొండలోని మక్కీ దర్వాజా శాసనం (1559) కూడా ఆయన కాలానిదే.
• 1565 తళ్లికోట యుద్ధంలో ఇబ్రహీం దక్కన్ సుల్తానుల కూటమిలో చేరాడు. తనకు ఆశ్రయం ఇచ్చిన రామరాయలే ఆ యుద్ధంలో చనిపోయాడు.

మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (1580-1612)

• ఇబ్రహీం కుమారుడైన మహమ్మద్ కులీ 15 ఏళ్ల వయసులో 1580 లో గద్దెనెక్కి 31 ఏళ్లు పాలించాడు. ఈ వంశంలో ఆయన కాలాన్నే అత్యున్నత దశగా భావిస్తారు.
• గోల్కొండ కోటలో జనం కిక్కిరిసిపోవడంతో 1591 లో మూసీ నది దక్షిణ తీరాన కొత్త నగరం హైదరాబాద్ నిర్మాణం మొదలుపెట్టాడు. ఈ నగరాన్ని మొదట “భాగ్‌నగర్” అని పిలిచారని యాజ్దానీ రాశాడు.
• చార్మినార్ కేంద్రంగా నగరాన్ని గడుల (గ్రిడ్) పద్ధతిలో ప్రణాళిక చేశారు. చార్మినార్ దగ్గరి జామా మసీదు (1597) తో పాటు దారుల్ షిఫా, మక్కా మసీదు, బాద్‌షాహీ అషూర్‌ఖానా వంటి కట్టడాలు ఆ తర్వాతి సంవత్సరాల్లో వచ్చాయి.
• ఆయన పర్షియన్, తెలుగు, దక్కనీ ఉర్దూ భాషల్లో కవిత్వం రాశాడు. ఆయన కవితల సంకలనం “కుల్లియాత్-ఎ-కులీ కుతుబ్ షా” సుమారు 1800 పేజీలు; ఉర్దూలో మొదటి సాహెబ్-ఎ-దీవాన్ కవిగా ఆయనకు పేరుంది.
• హిందువులు తమ పండుగలను బహిరంగంగా జరుపుకోవడానికి మొదట అనుమతించిన కుతుబ్ షాహీ రాజు కూడా మహమ్మద్ కులీయే.

మహమ్మద్ కుతుబ్ షా (1612-1626)

• ఈయన మహమ్మద్ కులీకి అన్న కుమారుడు, అల్లుడు కూడా. 1607 లో మహమ్మద్ కులీ ఏకైక కుమార్తె హయత్ బక్షీ బేగంను వివాహం చేసుకున్నాడు.
• కుతుబ్ షాహీల మొదటి చరిత్ర గ్రంథం “తారీఖ్-ఎ-కుతుబ్ షాహీ” ఈయన కాలంలో తయారైంది. 1620 లో సుల్తాన్ నగర్ కోటను మొదలుపెట్టినా, ఆయన ఆకస్మిక మరణంతో అది ఆగిపోయింది.

అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా (1626-1672)

• 1636 లో మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి కప్పం చెల్లించాల్సి వచ్చింది.
• 1656 లో ఔరంగజేబు కుమారుడు ప్రిన్స్ మహమ్మద్ గోల్కొండను మొదటిసారి ముట్టడించాడు. మూసా బురుజు శాసనం ఈ ముట్టడిని, తర్వాత జరిగిన సంధిని నమోదు చేసింది. చరిత్రకారుడు ఖాఫీ ఖాన్ ప్రకారం అబ్దుల్లా కప్పం బకాయిలు చెల్లించి, తన కుమార్తెను ఆ యువరాజుకు ఇచ్చి సంధి చేసుకున్నాడు.
• పదకవి క్షేత్రయ్యను ఆస్థానానికి ఆహ్వానించి గౌరవించాడు. రాజశాసనాలను తెలుగులో తయారుచేసేందుకు ప్రత్యేక కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు.

అబుల్ హసన్ తానీషా (1672-1687)

• అబ్దుల్లాకు కుమారులు లేరు; ఆయన అల్లుడు అబుల్ హసన్ 21 April 1672 న రాజయ్యాడు. “తానీషా” అనే పేరుకు కళాభిరుచి గల రాజు అనే అర్థం ఉందని అబుల్ హసన్ వ్యాసం చెబుతుంది.
• ఆయన బ్రాహ్మణ సోదరులైన మాదన్న, అక్కన్నలను మంత్రులుగా నియమించి పన్ను వసూలు, ఖజానా బాధ్యతలు అప్పగించాడు. కొన్నిసార్లు ఆదేశాలను తెలుగులో మాత్రమే జారీ చేసి, వెనుక పర్షియన్ సారాంశం రాయించాడు.

అక్కన్న-మాదన్న, భక్త రామదాసు

అక్కన్న, మాదన్న

• ఈ ఇద్దరు సోదరులు హనుమకొండ ప్రాంతానికి చెందిన బ్రాహ్మణులు. తానీషా గద్దెనెక్కడంలో సహాయం చేసి, రాజ్యపు పన్ను వసూళ్లను, ఖజానాను తమ చేతిలోకి తీసుకున్నారు. ముస్లిం చరిత్రకారుల కథనం ప్రకారం మాదన్న వజీర్ (ప్రధాని) అయ్యాడు, ఆయనకు “సూర్యప్రకాశ రావు” బిరుదు ఇచ్చారు, అక్కన్న సైన్యాధిపతి అయ్యాడు; అయితే ఈ పదవులను ఇతర మూలాలు, చరిత్రకారులు అంగీకరించరు.
• హిందూ మంత్రుల పెరుగుతున్న అధికారంపై ముస్లిం ప్రభువుల అసంతృప్తి, ఔరంగజేబు ఒత్తిడి కలిసి వచ్చాయి. మొఘల్ షరతుల్లో ఈ మంత్రులను తొలగించాలన్నది ఒకటి. వారి మరణం వివరాలు మూలాల్లో వేర్వేరుగా ఉన్నాయి; గోల్కొండ ముట్టడి వ్యాసం ప్రకారం March 1686 లో ప్రభువులే వారిని హత్య చేయించారు.
• గోల్కొండ కోట బాలాహిసార్‌లో ఇప్పటికీ “అక్కన్న-మాదన్న కార్యాలయాలు”, “రామదాసు చెరసాల” ఉన్నాయని UNESCO పత్రం పేర్కొంటుంది.

భక్త రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న)

• రామదాసు జీవిత వ్యాసం ప్రకారం కంచర్ల గోపన్న సుమారు 1620 లో ఖమ్మం జిల్లా నేలకొండపల్లిలో పుట్టి 1688 లో మరణించాడు. అక్కన్న, మాదన్నలు ఆయనకు మేనమామలు.
• “రామదాసు చరిత్ర” అనే భక్తి గ్రంథం ప్రకారం తానీషా కాలంలో అక్కన్న ఆయనను పాల్వంచ పరగణా తహసీల్దారుగా నియమించాడు. వసూలైన ఆదాయంతో భద్రాచలం రామాలయాన్ని పునర్నిర్మించాడని, అనుమతి లేకుండా రాజ్యం సొమ్ము వాడాడన్న ఆరోపణపై గోల్కొండ చెరసాలలో 14 ఏళ్లు బంధీ అయ్యాడని ఆ వ్యాసం చెబుతుంది; ఈ కథనాలు, చెరసాల కాలం కూడా మూలాన్ని బట్టి మారుతాయి.
• ఆయన విడుదల గురించి భిన్న కథనాలు ఉన్నాయి: రామలక్ష్మణులే వచ్చి సొమ్ము చెల్లించారన్న భక్తి కథ ఒకటి, ఔరంగజేబు దాడి సమయంలో సుల్తాన్ మళ్లీ విచారించి నిర్దోషిగా విడిచాడన్నది మరొకటి.
• దాశరథీ శతకం (సుమారు 108 పద్యాలు), రామదాసు కీర్తనలు ఆయన రచనలు. రామనవమికి భద్రాచలం ఆలయానికి ముత్యాలు పంపే సంప్రదాయాన్ని తానీషా మొదలుపెట్టాడని అంటారు.

తెలుగు భాషకు కుతుబ్ షాహీల సేవ

• మొదటి సుమారు 90 ఏళ్లు (1518-1600) రాజభాష పర్షియన్ మాత్రమే. 1600 తర్వాత తెలుగుకు అధికార భాష హోదా వచ్చింది; చివరి దశలో అదే ప్రధాన ఆస్థాన భాష అయింది.
• చరిత్రకారుడు రిచర్డ్ ఈటన్ ప్రకారం ఈ రాజులు తమను “తెలుగు సుల్తానులు”గా భావించారు. స్థానిక పరిపాలన, రెవెన్యూ పత్రాలు ఎక్కువగా తెలుగులోనే ఉండేవి.

కట్టడాలు: గోల్కొండ, చార్మినార్, సమాధులు

గోల్కొండ కోట

• హైదరాబాద్ జిల్లా గోల్కొండ పేజీ ప్రకారం దీన్ని మొదట “మంకల్” అనేవారు; “గొల్ల కొండ” (గొర్రెల కాపరి కొండ) నుంచే గోల్కొండ పేరు వచ్చింది. కాకతీయుల కాలంలో ఇది మట్టికోట.
• కోట 120 మీటర్ల ఎత్తైన గ్రానైట్ కొండపై ఉంది; బయటి కోట 4.8 కిలోమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది. ఫతే దర్వాజా వద్ద చప్పట్లు కొడితే దాదాపు కిలోమీటరు దూరంలోని కొండపై మండపంలో వినిపిస్తుంది; ఇది ప్రమాద హెచ్చరిక వ్యవస్థ.
• కోట గోడల మొత్తం పొడవు ఏడు కిలోమీటర్లకు పైనే అని UNESCO చెబుతుంది. పైభాగపు 14 వ శతాబ్దపు గోడలు స్థానిక శైలిలో ఉండగా, కుతుబ్ షాహీలు పర్షియన్ పద్ధతిలో ఎత్తైన బాలాహిసార్‌ను, కింద కోటబద్ధ నగరాన్ని నిర్మించారు.

చార్మినార్

• హైదరాబాద్ జిల్లా చార్మినార్ పేజీ ప్రకారం దీన్ని ఇరాన్ నుంచి వచ్చిన వాస్తుశిల్పి మీర్ మోమిన్ అస్తరాబాదీ రూపొందించాడు. గ్రానైట్, సున్నపు గారతో కట్టిన దీని మినార్ల ఎత్తు 48.7 మీటర్లు, పైకి 149 మెట్లు ఉన్నాయి.
• పునాది శాసనంలోని ప్రార్థన: “నదిని చేపలతో నింపినట్టు, ఓ దేవా, నా నగరాన్ని జనంతో నింపు.” ప్లేగు అంతం, భాగమతి జ్ఞాపకం వంటి కారణాలు జానపద కథలు మాత్రమే.
• UNESCO ప్రకారం చార్మినార్ నిర్మాణ సంవత్సరం హిజ్రీ 1000, అంటే రెండో ఇస్లామిక్ సహస్రాబ్ది ఆరంభం. దాని నమూనాతో 1807 లో ఉజ్బెకిస్తాన్‌లోని బుఖారాలో మరో చార్మినార్ కట్టారు.

కుతుబ్ షాహీ సమాధులు

• ఇవి గోల్కొండ బంజారా దర్వాజాకు కిలోమీటరు ఉత్తరాన ఇబ్రహీం బాగ్ తోటల మధ్య ఉన్నాయని జిల్లా వెబ్‌సైట్ చెబుతుంది. వంశం మొత్తం ఒకేచోట సమాధి అయిన ప్రదేశంగా అదే పేజీ దీన్ని వర్ణిస్తుంది; అయితే కింది వివరాలు చూస్తే అందరి సమాధులూ ఇక్కడ లేవు.
• UNESCO ప్రకారం ఇక్కడ 30 సమాధులు ఉన్నాయి. ఏడుగురు సుల్తానుల్లో ఐదుగురి సమాధులు శాసనాలతో నిర్ధారణ అయ్యాయి; అవి 1543 నుంచి 1672 వరకు 130 ఏళ్ల కాలాన్ని కవర్ చేస్తాయి.
• జంషీద్, సుభాన్‌వని చెప్పే సమాధులపై శాసనాలు లేవు; అవి 17 వ శతాబ్దం మధ్య శైలిలో ఉండటంతో వారివి కావడం అసాధ్యమని UNESCO పత్రం అంటుంది. చివరి రాజు తానీషా సమాధి ఇక్కడ లేదు; ఆయనను మహారాష్ట్రలోని ఖుల్దాబాద్‌లో సమాధి చేశారు.
• ఆగాఖాన్ ట్రస్ట్ ఫర్ కల్చర్ (AKTC) ఇక్కడ పునరుద్ధరణ చేపట్టింది; హకీములు, ఒక సేనాధిపతికి చెందిన మూడు సమాధుల పని 2019 నాటికి పూర్తయిందని AKDN ప్రచురించిన వార్త చెబుతుంది.

రక్షణ, UNESCO హోదా

• చార్మినార్, గోల్కొండ కోట 1958 నాటి ప్రాచీన స్మారకాల చట్టం కింద జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల కట్టడాలు; వాటి సంరక్షకుడు ASI. సమాధులను రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ నిర్వహిస్తుంది.
• ఈ మూడు కట్టడాలను కలిపి భారత్ 2010 లో UNESCO తాత్కాలిక జాబితాలో చేర్చింది. ఇది నామినేషన్‌కు ముందు దశ, ప్రపంచ వారసత్వ హోదా కాదు.

వజ్రాలు, వ్యాపారం, పరిపాలన

• గోల్కొండ వజ్రాల వ్యాపారానికి ప్రసిద్ధ కేంద్రం. కొల్లూరు గనుల వజ్రాలు హైదరాబాద్‌కు వచ్చి సానబెట్టబడి అమ్ముడయ్యాయి; మచిలీపట్నం రేవు ద్వారా వజ్రాలు, వస్త్రాలు ఎగుమతి అయ్యాయి.
• రాజ్యం ఆర్థికంగా 1620, 1630 దశకాల్లో శిఖరానికి చేరింది. 1670 నాటికి రాజ్యంలో 21 సర్కార్లు, 355 పరగణాలు ఉండేవి.
• రాజ్యంలో 66 కోటలు ఉండగా, ప్రతి కోటకు ఒక నాయక్ అధికారి ఉండేవాడు. పీష్వా (ప్రధాని), మీర్ జుమ్లా (ఆర్థిక మంత్రి), కొత్వాల్ వంటి పదవులు ఉండేవి.

పతనం: ఔరంగజేబు ముట్టడి 1687

• బీజాపూర్‌ను జయించిన తర్వాత ఔరంగజేబు గోల్కొండపై దృష్టి పెట్టాడు. గోల్కొండ ముట్టడి వ్యాసం ప్రకారం ముట్టడి 28 January నుంచి 22 September 1687 వరకు సుమారు ఎనిమిది నెలలు సాగింది.
• కోట బలంగా ఉండటంతో చివరికి ద్రోహం ద్వారానే మొఘలులు లోపలికి ప్రవేశించారు. ఔరంగజేబు సైన్యం వచ్చిన ద్వారానికే ఫతే దర్వాజా (విజయ ద్వారం) అనే పేరు వచ్చింది.
• తానీషాను దౌలతాబాద్ కోటలో బంధించారు; పన్నెండేళ్ల తర్వాత 1699 లో అక్కడే మరణించాడు. గోల్కొండ రాజ్యం మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో “హైదరాబాద్ సుబా”గా మారింది; తర్వాత ఇదే అసఫ్ జాహీ నిజాంల రాజ్యానికి పునాది అయింది.
• నిజాం కాలం, ఆ తర్వాతి ప్రజా ఉద్యమాలు చదవాలంటే తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం వ్యాసం చూడండి.

తేదీల్లో మూలాల మధ్య తేడాలు

అంశం	ఒక మూలం	మరో మూలం	మనం పాటించేది
వంశ ఆరంభం	UNESCO: 1518	ఫెరిష్తా: హిజ్రీ 918 (1512-13); ఎపిగ్రాఫియా రాజుల జాబితా: 1512-1543	1518 (శాసనాల్లో రాజ బిరుదు లేదు)
వంశ ముగింపు	UNESCO, జిల్లా పేజీ: 1687	ఎపిగ్రాఫియా జాబితా: అబుల్ హసన్ 1672-1686	1687 (కోట పతనం)
రాజుల సంఖ్య	UNESCO: ఏడుగురు, 170 ఏళ్లు	వికీపీడియా: ఎనిమిది మంది, 171 ఏళ్లు	సుభాన్‌ను కలిపి ఎనిమిది అని గుర్తుంచుకోండి
సుల్తాన్ కులీ మరణం	2 సెప్టెంబర్ 1543	3 సెప్టెంబర్ 1543 (మరో అనువాదం)	సంవత్సరం 1543 ఖచ్చితం
చార్మినార్	UNESCO: 1591	సఫీయుల్లా: 1589 లో మొదలై రెండేళ్లలో పూర్తి	1591
మినార్ కూలడం	జిల్లా పేజీ: 1670, మరమ్మతు సుమారు రూ.58000	UNESCO: 17 వ శతాబ్దం చివర లేదా పద్దెనిమిదో శతాబ్దం ఆరంభం, రూ.60,000	పరీక్షకు ఇది చాలా అరుదు

• ఎపిగ్రాఫియా తెలంగానికా అబుల్ హసన్ పాలనను 1686 తో ముగిస్తుంది; ముట్టడి, కోట పతనం జరిగింది 1687 లోనే. పరీక్షలో “గోల్కొండ పతనం” అంటే 1687 అని రాయండి.
• గోల్కొండ కోట ఆరంభాన్ని జిల్లా పేజీ ఒకచోట 1143 అని, మరోచోట 13 వ శతాబ్దం ఆరంభం అని చెబుతుంది. ఇది కుతుబ్ షాహీలకు ముందు కాకతీయుల కాలపు అంశం.

ఒక ఉదాహరణ: ప్రశ్నను ఎలా విడదీయాలి

ప్రశ్న: “హైదరాబాద్‌ను నిర్మించిన రాజు తండ్రి కాలంలో తవ్విన చెరువు ఏది?” హైదరాబాద్ నిర్మాత మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా; ఆయన తండ్రి ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా. ఇబ్రహీం కాలంలో 1562 లో తవ్వింది హుస్సేన్ సాగర్, అదే సమాధానం. ఇలాంటి రెండు అంచెల ప్రశ్నలకు “రాజు - తండ్రి/అల్లుడు - కట్టడం” బంధాలు తెలియాలి: మహమ్మద్ కుతుబ్ షా మహమ్మద్ కులీకి అల్లుడు, తానీషా అబ్దుల్లాకు అల్లుడు.

తరచూ కలిపేసే అంశాలు

• మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా వేరు, మహమ్మద్ కుతుబ్ షా వేరు. మొదటివాడు ఐదవ రాజు, హైదరాబాద్ నిర్మాత. రెండోవాడు ఆరవ రాజు, ఆయన అల్లుడు.
• సుల్తాన్ కులీ పేరులో “సుల్తాన్” బిరుదు కాదు. అది ఆయన పేరులో భాగం మాత్రమే; రాజ బిరుదు మొదట వాడినది ఇబ్రహీం.
• గోల్కొండ రెండుసార్లు ముట్టడికి గురైంది. 1656 లో అబ్దుల్లా సంధితో బయటపడ్డాడు; 1687 ముట్టడి తానీషా కాలంలో రాజ్యాన్నే ముగించింది.
• తెలుగు కవుల పోషణ ఇబ్రహీంది, క్షేత్రయ్య అబ్దుల్లా ఆస్థానానికి వచ్చాడు.

TSPSC సిలబస్‌లో ఈ అంశం ఎక్కడ ఉందో TSPSC గ్రూప్-1 ప్రిలిమ్స్ సిలబస్ వ్యాసంలో చూడండి. TSPSC పరీక్షల సమాచారం TSPSC పేజీ లో ఉంది.

నా సూచన, ఒక పరిమితి

నా సూచన: రాజుల పేర్లను విడిగా బట్టీ పట్టకండి. ప్రతి రాజుకు ఒక కట్టడం, ఒక భాషా సేవ, ఒక రాజకీయ ఘటన అనే మూడు గుర్తులు పెట్టుకోండి: ఇబ్రహీం - హుస్సేన్ సాగర్ - తెలుగు కవులు - తళ్లికోట; మహమ్మద్ కులీ - చార్మినార్ - దక్కనీ కవిత్వం - హైదరాబాద్ స్థాపన; తానీషా - అక్కన్న మాదన్న - రామదాసు - పతనం. ఈ పద్ధతితో రెండు అంచెల ప్రశ్నలు సులువవుతాయి.

పరిమితి: రామదాసు, అక్కన్న-మాదన్నల గురించి మన దగ్గర ఉన్న సమాచారంలో చాలా భాగం తర్వాతి కాలపు భక్తి కథలు, జానపద కథనాలు, డచ్ రికార్డులు, ముస్లిం చరిత్రకారుల రాతల మిశ్రమం. ఈ వ్యాసంలో వాటి కోసం వికీపీడియా వ్యాసాలపైనే ఆధారపడ్డాం. రామదాసు చెరసాల కాలం (14 ఏళ్లు) ఆ వ్యాసం నుంచే వచ్చింది; దాన్ని ఏ శాసనమూ నిర్ధారించలేదు. శాసనాలతో నిర్ధారణ అయిన తేదీలకు (1518, 1543, 1591, 1687) ఎక్కువ బరువు ఇవ్వండి.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. గోల్కొండ కోటలోని హిజ్రీ 924 (క్రీ.శ. 1518) నాటి జామా మసీదు శాసనం ప్రకారం, ఆ మసీదు కట్టినప్పుడు సుల్తాన్ కులీ హోదా ఏమిటి? (A) రాజ బిరుదులు ధరించిన స్వతంత్ర సుల్తాన్‌గా (B) విజయనగర రాజుకు కప్పం కట్టే సామంతుడిగా (C) బహమనీ రాజు కింద కోట అధికారిగా (D) బీజాపూర్ ఆదిల్ షాహీల సేనాధిపతిగా

సమాధానం

(C) బహమనీ రాజు కింద కోట అధికారిగా. ఈ శాసనం మసీదు నిర్మాణ కాలంలో బహమనీ రాజు మహమూద్ షా పాలన సాగుతోందని చెబుతుంది, సుల్తాన్ కులీకి “కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్” అనే బిరుదు తప్ప రాజ బిరుదు ఇవ్వదు. అందుకే అప్పుడు ఆయన బహమనీ రాజు కింద కోట అధికారి మాత్రమేనని యాజ్దానీ వివరించాడు. కొడంగల్ శాసనంలోనూ ఆయనకు రాజ బిరుదులు లేవు. అందుకే ఆయన స్వతంత్రంగా పాలించినా రాజుగా అధికారికంగా ప్రకటించుకోలేదని శాసన పరిశోధకులు నిర్ధారించారు. ఆయనను స్వతంత్ర సుల్తాన్‌గా చెప్పే ఫెరిష్తా కథనానికి ఈ శాసనాలు వ్యతిరేక సాక్ష్యం.

2. విజయనగరంలో ఏడేళ్లు ప్రవాసం గడిపి, తెలుగులో “మల్కీభరాముడు” అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన కుతుబ్ షాహీ రాజు ఎవరు? (A) ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (B) మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (C) జంషీద్ కులీ కుతుబ్ షా (D) అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా

సమాధానం

(A) ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా. అన్న జంషీద్ నుంచి ప్రాణభయంతో పారిపోయిన ఇబ్రహీం 1543-1550 మధ్య అళియ రామరాయల ఆస్థానంలో అతిథిగా ఉన్నాడు. అక్కడ తెలుగు భాష, ఆచారాలకు దగ్గరై, తిరిగి వచ్చాక తెలుగు కవులను విస్తృతంగా పోషించాడు. మల్కీభరాముడు అనేది ఆయన పేరుకు తెలుగు ఉచ్చారణ రూపం, అధికారిక పత్రాల్లోనూ వాడాడు. మహమ్మద్ కులీ కూడా తెలుగులో రాశాడు, కానీ ఆయన ఇబ్రహీం కుమారుడు.

3. “తపతీ సంవరణోపాఖ్యానం” (1565) ను ఇబ్రహీం కుతుబ్ షాకు అంకితం ఇచ్చిన కవి ఎవరు? (A) కందుకూరి రుద్రకవి (B) పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు (C) క్షేత్రయ్య (D) అద్దంకి గంగాధరుడు

సమాధానం

(D) అద్దంకి గంగాధరుడు. ఇబ్రహీం ఆస్థాన కవి అయిన అద్దంకి గంగాధరుడు తన తపతీ సంవరణోపాఖ్యానాన్ని ఆ సుల్తాన్‌కు అంకితం ఇచ్చి, ఆయనను మల్కీభరాముడుగా కీర్తించాడు. కందుకూరి రుద్రకవి, పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు కూడా ఇబ్రహీం కాలపు కవులే, కాబట్టి వారు దగ్గరి తప్పు ఎంపికలు. క్షేత్రయ్య మాత్రం తర్వాతి రాజు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా ఆస్థానాన్ని సందర్శించిన పదకవి. కవి-రాజు-గ్రంథం అనే మూడింటిని కలిపి గుర్తుంచుకుంటే ఇలాంటి ప్రశ్నల్లో తికమక ఉండదు.

4. UNESCO తాత్కాలిక జాబితా పత్రం ప్రకారం చార్మినార్ నిర్మాణ సంవత్సరం 1591 ప్రత్యేకత ఏమిటి? (A) నగరంలో ప్లేగు వ్యాధి అంతమైన సంవత్సరం (B) రెండో ఇస్లామిక్ సహస్రాబ్ది (హిజ్రీ 1000) ఆరంభం (C) తళ్లికోట యుద్ధ విజయానికి గుర్తుగా జరిగిన ఉత్సవం (D) సుల్తాన్ భాగమతిని వివాహం చేసుకున్న సంవత్సరం

సమాధానం

(B) రెండో ఇస్లామిక్ సహస్రాబ్ది (హిజ్రీ 1000) ఆరంభం. సమకాలీన పర్షియన్ గ్రంథాలు చార్మినార్‌ను హిజ్రీ 1000 (క్రీ.శ. 1591) నాటి కట్టడంగా చెబుతాయి. ఆ సంవత్సరం రెండో ఇస్లామిక్ సహస్రాబ్ది మొదలైనందున హైదరాబాద్‌ను ఉద్దేశపూర్వకంగా “సహస్రాబ్ది నగరం”గా స్థాపించారని UNESCO పత్రం వివరిస్తుంది. ప్లేగు అంతం, భాగమతి జ్ఞాపకం వంటివి జిల్లా పేజీలో ప్రస్తావించిన జానపద కథనాలు మాత్రమే. తళ్లికోట యుద్ధం 1565 లో, అంటే ఇబ్రహీం కాలంలో జరిగింది.

5. UNESCO పత్రం ప్రకారం 1958 ప్రాచీన స్మారకాల చట్టం కింద ASI సంరక్షణలో ఉన్న కుతుబ్ షాహీ కట్టడాల జంట ఏది? (A) చార్మినార్, గోల్కొండ కోట (B) చార్మినార్, కుతుబ్ షాహీ సమాధులు (C) గోల్కొండ కోట, కుతుబ్ షాహీ సమాధులు (D) కుతుబ్ షాహీ సమాధులు, హుస్సేన్ సాగర్

సమాధానం

(A) చార్మినార్, గోల్కొండ కోట. ఈ రెండు కట్టడాలను జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల స్మారకాలుగా ప్రకటించారు, కాబట్టి వాటి సంరక్షకుడు భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ (ASI). కుతుబ్ షాహీ సమాధులు మాత్రం రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ నిర్వహణలో ఉన్నాయి. అందుకే సమాధులు ఉన్న ఏ జంట అయినా ఇక్కడ సరికాదు. మూడు కట్టడాలూ కలిసి 2010 లో UNESCO తాత్కాలిక జాబితాలో చేరినా, వాటి రక్షణ బాధ్యత వేర్వేరు సంస్థలది.

6. ఔరంగజేబు కుమారుడు ప్రిన్స్ మహమ్మద్ 1656 లో గోల్కొండను మొదటిసారి ముట్టడించినప్పుడు గోల్కొండ సుల్తాన్ ఎవరు? (A) మహమ్మద్ కుతుబ్ షా (B) అబుల్ హసన్ తానీషా (C) మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (D) అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా

సమాధానం

(D) అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా. అబ్దుల్లా 1626 నుంచి 1672 వరకు పాలించాడు, కాబట్టి 1656 ముట్టడి ఆయన కాలంలోనే జరిగింది. మూసా బురుజు శాసనం ఈ ముట్టడిని, సంధిని నమోదు చేసింది; ఖాఫీ ఖాన్ ప్రకారం అబ్దుల్లా కప్పం బకాయిలు చెల్లించి, తన కుమార్తెను యువరాజుకు ఇచ్చి సంధి చేసుకున్నాడు. రాజ్యాన్ని ముగించిన రెండో ముట్టడి 1687 లో తానీషా కాలంలో జరిగింది, అందుకే అబుల్ హసన్ దగ్గరి తప్పు ఎంపిక. మహమ్మద్ కుతుబ్ షా 1626 లోనే చనిపోయాడు.

7. భద్రాచలం రామాలయాన్ని పునర్నిర్మించిన కంచర్ల గోపన్న తానీషా కాలంలో ఏ పదవిలో ఉన్నాడు? (A) గోల్కొండ రాజ్య వజీర్ (B) రాజ్య ఆర్థిక మంత్రి మీర్ జుమ్లా (C) పాల్వంచ పరగణా తహసీల్దారు (D) హైదరాబాద్ నగర కొత్వాల్

సమాధానం

(C) పాల్వంచ పరగణా తహసీల్దారు. “రామదాసు చరిత్ర” అనే భక్తి గ్రంథం ప్రకారం గోపన్నను ఆయన మేనమామ అక్కన్న పాల్వంచ పరగణాకు పన్ను వసూలు అధికారిగా నియమించాడు. ఆ వసూళ్ల సొమ్మును రాజు అనుమతి లేకుండా ఆలయ పునర్నిర్మాణానికి వాడాడన్న ఆరోపణతో గోల్కొండ చెరసాలకు వెళ్లాడు. కొన్ని కథనాలు వజీర్‌గా చెప్పేది ఆయన మేనమామ మాదన్నను, కాబట్టి అది దగ్గరి తప్పు ఎంపిక. మీర్ జుమ్లా, కొత్వాల్ రాజ్యంలోని వేరే ఉన్నత పదవులు.

8. అబుల్ హసన్ తానీషా మాదన్న, అక్కన్నలకు ప్రధానంగా అప్పగించిన బాధ్యత ఏది? (A) దేవాలయాల దానధర్మాల నిర్వహణ మాత్రమే (B) రాజ్యమంతటా పన్ను వసూలు, ఖజానా నిర్వహణ (C) డచ్ వర్తకులతో వజ్రాల వ్యాపార ఒప్పందాలు (D) మొఘల్ ఆస్థానంలో గోల్కొండ రాయబారులుగా ఉండటం

సమాధానం

(B) రాజ్యమంతటా పన్ను వసూలు, ఖజానా నిర్వహణ. తానీషాను గద్దెనెక్కించడంలో సహాయం చేసిన ఈ సోదరులు రాజ్యపు పన్ను వసూళ్లను, ఖజానా ఖర్చులను తమ చేతిలోకి తీసుకున్నారు. ఖజానాపై ఈ పట్టే వారిని అత్యంత శక్తిమంతులను చేసింది, అదే ముస్లిం ప్రభువుల అసంతృప్తికి కారణమైంది. మొఘల్ సంధి షరతుల్లో వారిని తొలగించాలన్నది ఒకటి కావడం ఈ అధికారానికి నిదర్శనం. వారు ఆలయాలకు, డచ్ వర్తకానికి డబ్బు వెచ్చించినా, అవి వారి ప్రధాన పదవి కాదు.

9. ఏ కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ కొన్నిసార్లు తన ఆదేశాలను తెలుగులో మాత్రమే జారీ చేసి, వెనుక పర్షియన్ సారాంశం రాయించాడు? (A) ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (B) మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా (C) అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా (D) అబుల్ హసన్ తానీషా

సమాధానం

(D) అబుల్ హసన్ తానీషా. కుతుబ్ షాహీ రాజ్యంలో తెలుగు ప్రాధాన్యం క్రమంగా పెరిగి, చివరి సుల్తాన్ తానీషా కాలానికి ఆదేశాలు తెలుగులోనే వెలువడే స్థాయికి చేరింది. ఇబ్రహీం తెలుగు కవులను పోషించాడు, మహమ్మద్ కులీ స్వయంగా తెలుగులో రాశాడు. అబ్దుల్లా రాజశాసనాలను తెలుగులో తయారుచేసే కార్యాలయాన్ని పెట్టాడు, అందుకే ఆయన దగ్గరి తప్పు ఎంపిక. ఆదేశం పూర్తిగా తెలుగులో, సారాంశం మాత్రమే పర్షియన్‌లో అనేది తానీషా కాలపు ప్రత్యేకత.

10. కుతుబ్ షాహీ సమాధుల సముదాయంలో జంషీద్, సుభాన్‌వని చెప్పే సమాధులను UNESCO పత్రం ఎందుకు సందేహిస్తుంది? (A) వాటిపై శాసనాలు లేకపోవడం, అవి 17 వ శతాబ్దం మధ్య శైలిలో ఉండటం (B) వారిద్దరినీ బీజాపూర్‌లో సమాధి చేశారని శాసనాలు చెప్పడం (C) ఔరంగజేబు సైన్యం 1687 లో ఆ సమాధులను కూల్చివేయడం (D) వారిద్దరి సమాధులు దౌలతాబాద్‌లో ఉన్నాయని రికార్డులు ఉండటం

సమాధానం

(A) వాటిపై శాసనాలు లేకపోవడం, అవి 17 వ శతాబ్దం మధ్య శైలిలో ఉండటం. ఇద్దరూ 1550 లోనే చనిపోయారు, కానీ వారివిగా చెప్పే సమాధులు పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందిన 17 వ శతాబ్దపు శైలిలో ఉన్నాయి. వాటిపై సమాధి శాసనాలు కూడా లేవు, కాబట్టి ఆ గుర్తింపు నిలబడదని UNESCO పత్రం చెబుతుంది. వారసత్వ వివాదం కారణంగా పదహారో శతాబ్దంలో వారిని రాజ సమాధుల స్థలం నుంచి దూరం పెట్టి ఉండవచ్చని కూడా అది ఊహిస్తుంది. దౌలతాబాద్ ప్రస్తావన చివరి రాజు తానీషాది, ఆయన సమాధి ఖుల్దాబాద్‌లో ఉంది.

11. గోల్కొండ వజ్రాలు, వస్త్రాలు ఎగుమతి కావడానికి కుతుబ్ షాహీ రాజ్యానికి ప్రధాన రేవుగా ఉపయోగపడిన పట్టణం ఏది? (A) సూరత్ (B) గోవా (C) మచిలీపట్నం (D) కొచ్చిన్

సమాధానం

(C) మచిలీపట్నం. UNESCO పత్రం ప్రకారం గోల్కొండ మచిలీపట్నం రేవు నుంచి లోతట్టు ప్రాంతాలకు వెళ్లే వాణిజ్య మార్గంలో ఉండటం వల్ల వజ్రాలు, వస్త్రాల అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌గా ఎదిగింది. కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాలు రాజ్యం ఆధీనంలో ఉండటం ఈ తూర్పు తీర రేవుకు బలం ఇచ్చింది. మిగతా ఎంపికలు పశ్చిమ, దక్షిణ తీరాల రేవులు; గోల్కొండ వాణిజ్యం తూర్పు తీరంపై ఆధారపడింది. కొల్లూరు గనుల వజ్రాలు హైదరాబాద్‌లో సానబెట్టి ఈ రేవు ద్వారా బయటికి వెళ్లేవి.

12. 1687 లో గోల్కొండ పతనం తర్వాత ఔరంగజేబు చివరి కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ అబుల్ హసన్‌ను ఎక్కడ బంధించాడు? (A) గ్వాలియర్ కోట (B) దౌలతాబాద్ కోట (C) ఆగ్రా కోట (D) అహ్మద్‌నగర్ కోట

సమాధానం

(B) దౌలతాబాద్ కోట. సుమారు ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత 22 September 1687 న గోల్కొండ మొఘలుల వశమైంది. అబుల్ హసన్‌ను ఔరంగజేబు దౌలతాబాద్ కోటలో బంధించాడు, అక్కడే 1699 లో ఆయన మరణించాడు. ఆయనను సమీపంలోని ఖుల్దాబాద్‌లో సాధారణ సమాధిలో ఖననం చేశారు, అందుకే హైదరాబాద్ సమాధుల సముదాయంలో ఆయన సమాధి కనిపించదు. ఈ సంఘటనతో గోల్కొండ రాజ్యం మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో హైదరాబాద్ సుబాగా మారింది.

FAQ

కుతుబ్ షాహీ వంశాన్ని ఎవరు స్థాపించారు?

బహమనీ సుల్తానుల వద్ద గోల్కొండ కోట అధికారిగా పనిచేసిన సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్-ఉల్-ముల్క్ ఈ వంశాన్ని స్థాపించాడు. UNESCO పత్రం ఈ పాలన 1518 లో మొదలైందని చెబుతుంది. అయితే ఆయన శాసనాల్లో రాజ బిరుదులు లేవు; ‘సుల్తాన్’ బిరుదు మొదట వాడినది ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా.

హైదరాబాద్ నగరాన్ని ఎవరు, ఎప్పుడు నిర్మించారు?

ఐదవ రాజు మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా 1591 లో (హిజ్రీ 1000) మూసీ నదికి దక్షిణ తీరాన హైదరాబాద్ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. చార్మినార్ ఆ కొత్త నగరంలో మొదటి కట్టడం.

మల్కీభరాముడు అని ఏ కుతుబ్ షాహీ రాజును పిలిచారు?

నాల్గవ రాజు ఇబ్రహీం కుతుబ్ షా (1550-1580). విజయనగరంలో ఏడేళ్ల ప్రవాసంలో తెలుగు సంస్కృతికి దగ్గరైన ఆయన అద్దంకి గంగాధరుడు, కందుకూరి రుద్రకవి, పొన్నగంటి తెలగనార్యుడు వంటి కవులను పోషించాడు.

కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం ఎప్పుడు, ఎలా ముగిసింది?

మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు 1687 లో సుమారు ఎనిమిది నెలల ముట్టడి తర్వాత గోల్కొండ కోటను వశం చేసుకున్నాడు. చివరి రాజు అబుల్ హసన్ తానీషాను దౌలతాబాద్ కోటలో బంధించాడు; అక్కడే 1699 లో ఆయన మరణించాడు.

భక్త రామదాసుకు కుతుబ్ షాహీలతో ఉన్న సంబంధం ఏమిటి?

రామదాసు చరిత్ర అనే భక్తి గ్రంథం ప్రకారం కంచర్ల గోపన్న తానీషా కాలంలో పాల్వంచ పరగణా తహసీల్దారుగా పనిచేశాడు. ఆదాయం సొమ్ముతో భద్రాచలం రామాలయాన్ని పునర్నిర్మించాడన్న ఆరోపణపై గోల్కొండ చెరసాలలో బంధీ అయ్యాడు. మంత్రులు అక్కన్న, మాదన్నలు ఆయనకు మేనమామలు.

Sources

• UNESCO World Heritage Centre Tentative List: The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar
• Epigraphia Telanganica Volume 4: Post-Kakatiya Telangana, Dr. MCR HRD Institute, Government of Telangana
• Hyderabad District, Government of Telangana: Golconda Fort
• Hyderabad District, Government of Telangana: Charminar
• Hyderabad District, Government of Telangana: Qutub Shahi Tombs
• Hyderabad District, Government of Telangana: Hussain Sagar Lake
• AKDN: Restoration complete, Qutub Shahi tombs regain old charm
• Wikipedia: Golconda Sultanate
• Wikipedia: Ibrahim Quli Qutb Shah Wali
• Wikipedia: Addanki Gangadhara Kavi
• Wikipedia: Abul Hasan Qutb Shah
• Wikipedia: Bhadrachala Ramadasu
• Wikipedia: Siege of Golconda