2 అక్టోబర్ 2026 కరెంట్ అఫైర్స్: లద్దాఖ్‌లో 28 ప్రదేశాలకు ప్రామాణిక పేర్లు, బక్సాలో పులి పునఃప్రవేశం, మదనపల్లెలో హార్టికల్చర్ హబ్

2 అక్టోబర్ 2026 గాంధీ జయంతి రోజున దేశవ్యాప్తంగా 2.42 లక్షలకు పైగా ప్రత్యేక గ్రామసభలు జరిగాయి, లద్దాఖ్‌లోని 28 ప్రదేశాలకు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా పటంలో ప్రామాణిక పేర్లు ఖరారయ్యాయి. ఆర్థిక రంగంలో RoDTEP పథకం పొడిగింపు, జమ్మూ-కశ్మీర్‌లో తొలి ఖనిజ బ్లాకుల వేలం వార్తల్లో నిలిచాయి. బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో తొలి పులి విడుదల, జవహర్ ద్వీప్ ప్లాస్టిక్ రహిత టెర్మినల్ కావడం, ఆసియా క్రీడల్లో మహిళల హాకీ స్వర్ణం, మదనపల్లెలో రాయలసీమ హార్టికల్చర్ హబ్‌కు శంకుస్థాపన కూడా ఈ రోజు ముఖ్యమైన అంశాలు.

జాతీయ అంశాలు

లద్దాఖ్‌లో 28 ప్రదేశాలకు ప్రామాణిక పేర్లు

కేంద్ర ప్రభుత్వం లద్దాఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంతో సంప్రదించి అక్కడి 28 ప్రదేశాలు, భౌగోళిక లక్షణాలకు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అధికారిక పటంలో ప్రామాణిక పేర్లు నిర్ణయించిందని కేంద్ర హోం శాఖ 2 అక్టోబర్ 2026న తెలిపింది (PIB).

• వీటిలో 10 శిఖరాలు, 7 భూభాగాలు, 3 పర్వతాలు, 2 హిమానీనదాలు, 2 కనుమలు, ఒక లోయ, ఒక సరస్సు, ఒక నది, ఒక జలాశయం ఉన్నాయి.
• శిఖరాలకు అతిశ గిరి, కనిష్క పీక్, జొరావర్ పీక్, రించెన్ జాంగ్‌పో, మిలరేపా కాంగ్రీ వంటి పేర్లు పెట్టారు. సరస్సుకు గురు రింపోచే అని పేరు పెట్టారు.
• పార్పిక్, స్కామ్రీ హిమానీనదాలు, చాప్‌చింగల్, షాచ్‌మిర్క్ కనుమలు, ష్కోర్గా లోయ, యాంగ్పా నది కూడా ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి.
• అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని 27 ప్రదేశాలకు ఇదే తరహాలో గతంలో పేర్లు నిర్ణయించారు. ప్రజల్లో అవగాహన, కచ్చితమైన గుర్తింపు కోసమే ఈ ప్రక్రియ అని ప్రభుత్వం పేర్కొంది.

పరీక్షల కోణం: జొరావర్ సింగ్ (డోగ్రా సేనాని), కనిష్కుడు (కుషాణ రాజు), అతిశ, రించెన్ జాంగ్‌పో, మిలరేపా (బౌద్ధ గురువులు) వంటి చారిత్రక వ్యక్తుల పేర్లు ఎంచుకోవడం గమనించాల్సిన అంశం.

గాంధీ జయంతి రోజున 2.42 లక్షల ప్రత్యేక గ్రామసభలు

గాంధీ జయంతి సందర్భంగా 2 అక్టోబర్ 2026న దేశవ్యాప్తంగా 2.42 లక్షలకు పైగా ప్రత్యేక గ్రామసభలు జరిగాయి. వీటితో ‘సబ్‌కీ యోజన, సబ్‌కా వికాస్’ పేరుతో ప్రజా ప్రణాళిక ప్రచారం (PPC) 2026-27 ప్రారంభమైంది (PIB).

• ఈ ప్రచారం ద్వారా గ్రామ పంచాయతీలు 2027-28 ఆర్థిక సంవత్సరానికి అభివృద్ధి ప్రణాళికలు (GPDP) తయారు చేస్తాయి. 2.55 లక్షలకు పైగా గ్రామ పంచాయతీలు ఈ ప్రణాళికలు రూపొందిస్తాయి.
• పంచాయతీరాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ 21 మంత్రిత్వ శాఖలు, విభాగాలతో కలిసి ఈ ప్రచారాన్ని నడిపిస్తోంది. ఈ ప్రచారం 2018లో మొదలైంది.
• గ్రామసభల్లో 7 మంత్రిత్వ శాఖల పథకాలపై చర్చించారు. GPDP పోర్టల్, పంచాయత్ నిర్ణయ్ పోర్టల్ ద్వారా సభలను షెడ్యూల్ చేశారు.
• MGNREGA స్థానంలో వచ్చిన VB-G RAM G చట్టం 1 జూలై 2026 నుంచి అమల్లో ఉంది. ఇది ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి ఏటా 125 రోజుల ఉపాధి హామీ ఇస్తుంది, MGNREGA 100 రోజులే ఇచ్చేది.

పరీక్షల కోణం: గ్రామసభ అధికారాలు, పంచాయతీల ప్రణాళిక బాధ్యతలు పంచాయతీరాజ్ రాజ్యాంగ సవరణ నుంచి వచ్చాయి. అందుకే ఈ ప్రచారాన్ని ’అట్టడుగు స్థాయి ప్రణాళిక’కు ఉదాహరణగా చెబుతారు.

CAG-BHASHINI అనువాద్ — ఆడిట్ నివేదికలకు AI అనువాదం

డిజిటల్ ఇండియా భాషిణి విభాగం (DIBD), కాగ్ (CAG) కలిసి ఆడిట్ నివేదికలు, అధికారిక పత్రాలను భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే ‘CAG-BHASHINI అనువాద్’ అనే AI సాధనాన్ని ప్రారంభించాయి (PIB).

• న్యూఢిల్లీలోని కాగ్ కార్యాలయంలో 74వ హిందీ దివస్, హిందీ పక్షోత్సవం 2026 (14 నుంచి 29 సెప్టెంబర్) ముగింపు సమావేశంలో దీన్ని ఆవిష్కరించారు.
• పరిభాషలో ఏకరూపత, సందర్భానికి తగ్గ అనువాదం, డేటా సార్వభౌమత్వం, మానవ పర్యవేక్షణ దీని ప్రత్యేకతలు.
• ఆడిట్ ఫలితాలు పౌరులకు వారి భాషలోనే అందాలని కాగ్ కె. సంజయ్ మూర్తి అన్నారు.
• భాషిణి అంటే జాతీయ భాషా అనువాద మిషన్. ఇది ఎలక్ట్రానిక్స్, IT మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) కింద 4 జూలై 2022న ప్రారంభమైంది. 36 భారతీయ భాషల్లో టెక్స్ట్, 23 భాషల్లో వాయిస్, 35 అంతర్జాతీయ భాషలకు ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

RoDTEP పథకం 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగింపు

కేంద్ర వాణిజ్య శాఖ 30 సెప్టెంబర్ 2026 నాటి నోటిఫికేషన్ నం. 41/2026-27 ద్వారా ఎగుమతి ఉత్పత్తులపై సుంకాలు, పన్నుల ఉపశమన (RoDTEP) పథకాన్ని 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది (PIB).

• దేశీయ టారిఫ్ ప్రాంత (DTA) యూనిట్లు, అడ్వాన్స్ ఆథరైజేషన్ హోల్డర్లు, SEZ యూనిట్లు, ఎగుమతి ఆధారిత యూనిట్లు (EOUలు) దీనికి అర్హులు. రేట్లు మారలేదు.
• ఎగుమతి ఉత్పత్తి తయారీలో కలిసిపోయి, మరే విధానంలోనూ తిరిగి రాని కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక పన్నులను ఈ పథకం వాపసు చేస్తుంది. ఇంధనంపై పన్నులు, విద్యుత్ సుంకం, మండీ పన్ను, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటివి దీనికి ఉదాహరణలు (InsightsIAS).
• 1 జనవరి 2021న ప్రారంభమైన RoDTEP, WTO ప్యానెల్ నిషేధిత ఎగుమతి సబ్సిడీగా తేల్చిన MEIS పథకం స్థానంలో వచ్చింది. 2025-26 బడ్జెట్ కేటాయింపు ₹18,233 కోట్లు.

పరీక్షల కోణం: RoDTEP సబ్సిడీ కాదు, ‘పన్నుల వాపసు’ కాబట్టి WTO నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. MEIS నుంచి RoDTEPకు మారడానికి కారణం ఇదే.

జమ్మూ-కశ్మీర్‌లో తొలిసారి ఖనిజ బ్లాకుల వేలం

జమ్మూ-కశ్మీర్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో తొలిసారిగా రెండు ఖనిజ బ్లాకుల వేలం విజయవంతంగా పూర్తయింది. J&K ప్రభుత్వం ఈ వేలం బాధ్యతను కేంద్ర గనుల మంత్రిత్వ శాఖకు అప్పగించింది (PIB).

• రెండూ అనంతనాగ్ జిల్లాలోని సున్నపురాయి బ్లాకులు. కూట్-కాప్రన్ బ్లాక్ 22.43 హెక్టార్లు, దాదాపు 4.75 మిలియన్ టన్నుల నిల్వలు కలిగి ఉంది.
• వంత్రాగ్ బ్లాక్ 5.36 హెక్టార్లు, దాదాపు 10.853 మిలియన్ టన్నుల నిల్వలు కలిగి ఉంది.
• కొత్త పెట్టుబడులు, స్థానిక ఉపాధి, ‘వికసిత్ జమ్మూ-కశ్మీర్’ లక్ష్యానికి ఇది దోహదపడుతుందని ప్రభుత్వం పేర్కొంది.

పర్యావరణం

బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో తొలి పులి విడుదల

బిహార్‌లోని వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ నుంచి తీసుకొచ్చిన T138 అనే ఆడపులిని 2 అక్టోబర్ 2026న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో విడుదల చేశారు. కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్, పశ్చిమ బెంగాల్ ముఖ్యమంత్రి సువేందు అధికారి ఇందులో పాల్గొన్నారు (PIB).

• ఇది పులుల పునఃప్రవేశ కార్యక్రమం మొదటి దశ. వన్యప్రాణి వారోత్సవం 2026 ప్రారంభానికి గుర్తుగా దీన్ని చేపట్టారు.
• బక్సాను 1983లో టైగర్ రిజర్వ్‌గా ప్రకటించారు. ఆవాసం దెబ్బతినడం, ఆహార జంతువులు తగ్గడం వల్ల అక్కడి పులులు కనుమరుగయ్యాయి.
• 2018 నుంచి పశ్చిమ బెంగాల్ అటవీ శాఖ, NTCA, WII సహకారంతో అమలవుతున్న రికవరీ ప్రాజెక్టు కింద 800కు పైగా చుక్కల జింకలను విడిచిపెట్టారు, దాదాపు 380 హెక్టార్ల గడ్డి మైదానాలను పునరుద్ధరించారు.
• 2021, 2023, 2026లో బక్సాలో పులులు కెమెరాలకు చిక్కాయి. 2023లో కనిపించిన పులి అస్సాంలోని మానస్ టైగర్ రిజర్వ్ పులిగా తేలింది, అంటే రెండు ప్రాంతాల మధ్య సహజ కదలిక ఉంది.

పరీక్షల కోణం: విడుదల చేసిన పులుల సంఖ్య కాకుండా, సొంతంగా మనుగడ సాగించే పులుల జనాభా ఏర్పడటమే ఈ కార్యక్రమ విజయానికి కొలమానం అని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.

జవహర్ ద్వీప్ — దేశంలో తొలి ప్లాస్టిక్ రహిత చమురు టెర్మినల్

ముంబై పోర్ట్ అథారిటీ గాంధీ జయంతి రోజున తన జవహర్ ద్వీప్ మెరైన్ ఆయిల్ టెర్మినల్‌ను ప్లాస్టిక్ రహితంగా ప్రకటించింది. ఒకసారి వాడి పారేసే ప్లాస్టిక్‌ను పూర్తిగా తొలగించిన దేశంలోని తొలి టెర్మినల్ ఇదే (The Week).

• స్వచ్ఛతా అభియాన్ 2026 కార్యక్రమంలో ఈ ప్రకటన చేశారు. కేంద్ర మంత్రి సర్బానంద సోనోవాల్ పోర్టు చమురు తెట్టు నియంత్రణ సదుపాయాలను జాతికి అంకితం చేశారు.
• ఈ టెర్మినల్‌లో ఐదు జెట్టీలు ఉన్నాయి, ముడిచమురు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులను నిర్వహిస్తుంది. 2025-26లో జవహర్ ద్వీప్, పిర్ పావు కలిసి 37.04 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ద్రవ సరుకు నిర్వహించాయి.
• చారిత్రకంగా బుచర్ ఐలాండ్‌గా పిలిచే ఈ దీవి ముంబై హార్బర్‌లో తీరానికి దాదాపు 8 కి.మీ. దూరంలో ఉంది (InsightsIAS).

క్రీడలు

ఆసియా క్రీడలు 2026 — 13వ రోజు స్వర్ణాల పంట

2 అక్టోబర్ (13వ రోజు) భారత్ పలు స్వర్ణాలు సాధించింది (ESPN):

• హాకీ: మహిళల జట్టు ఫైనల్‌లో చైనాను 1-0తో ఓడించి స్వర్ణం గెలిచింది.
• బాక్సింగ్: లవ్లీనా బొర్గొహైన్ (మహిళల 75 కిలోలు), పర్వీన్ (మహిళల 65 కిలోలు, 3-2 స్ప్లిట్ నిర్ణయం), అంకుశ్ పంఘాల్ (పురుషుల 80 కిలోలు) స్వర్ణాలు సాధించారు.
• ఆర్చరీ: అంకిత భకత్, కీర్తి, కుంకుమ్ మోహోడ్‌ల మహిళల రికర్వ్ జట్టు దక్షిణ కొరియాను ఓడించి స్వర్ణం గెలిచింది. మిక్స్‌డ్ రికర్వ్, పురుషుల రికర్వ్ జట్లు రజతాలు సాధించాయి.
• రెజ్లింగ్: పురుషుల 65 కిలోల విభాగంలో సుజీత్ కల్కల్ 2-9తో వెనుకబడి, చివరికి 10-9తో గెలిచి స్వర్ణం సాధించారు.
• సెయిలింగ్ మహిళల డింగీలో నేత్ర కుమనన్ కాంస్యం, పురుషుల సెపక్‌తక్రా క్వాడ్రంట్ జట్టు కాంస్యం గెలిచారు.

రాష్ట్ర అంశాలు (AP & TS)

మదనపల్లెలో రాయలసీమ గ్లోబల్ హార్టికల్చర్ హబ్‌కు శంకుస్థాపన

కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్, ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు 2 అక్టోబర్ 2026న అన్నమయ్య జిల్లా మదనపల్లెలో రాయలసీమ గ్లోబల్ హార్టికల్చర్ హబ్‌కు, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌కు శంకుస్థాపన చేశారు. ఉపముఖ్యమంత్రి పవన్ కళ్యాణ్ కూడా పాల్గొన్నారు (All India Radio).

• ఈ హబ్ 10 జిల్లాలను కవర్ చేస్తుంది, మూడు దశల్లో అమలవుతుంది. అంచనా పెట్టుబడి దాదాపు ₹1 లక్ష కోట్లు.
• మామిడి, అరటి, టమాటా, దానిమ్మ వంటి పంటలను ప్రోత్సహిస్తారు. 6 లక్షల హెక్టార్లలో ఉద్యాన విస్తరణ, 20 రకాల వరకు పంటలు లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు (ETV Bharat).
• రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ఈ హబ్‌కు, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌కు భాగస్వామిగా ఉంటుంది.
• ₹35,000 కోట్ల విలువైన 36 సాగునీటి ప్రాజెక్టులను మూడేళ్లలో పూర్తి చేస్తామని ముఖ్యమంత్రి చెప్పారు.

పరీక్షల కోణం: వర్షాభావ ప్రాంతమైన రాయలసీమకు తక్కువ నీటితో ఎక్కువ ఆదాయం ఇచ్చే ఉద్యాన పంటలే సరైన ప్రత్యామ్నాయం. ఈ హబ్ వెనుక ఉన్న ఆలోచన అదే.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. లద్దాఖ్‌లోని 28 ప్రదేశాలకు ప్రామాణిక పేర్లు నిర్ణయించడానికి ముందు ఇదే తరహాలో 27 ప్రదేశాలకు పేర్లు నిర్ణయించిన రాష్ట్రం ఏది? (A) సిక్కిం (B) హిమాచల్ ప్రదేశ్ (C) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (D) ఉత్తరాఖండ్

సమాధానం

(C) అరుణాచల్ ప్రదేశ్. లద్దాఖ్ ప్రక్రియ అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని 27 ప్రదేశాలు, భౌగోళిక లక్షణాలకు గతంలో చేపట్టిన ఇదే తరహా కసరత్తుకు కొనసాగింపు అని హోం శాఖ తెలిపింది. రెండూ సరిహద్దు ప్రాంతాలే కాబట్టి అధికారిక పటాల్లో ప్రామాణిక పేర్లు ఉండటం వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యం. లద్దాఖ్‌లో పేర్లు పెట్టిన 28 ప్రదేశాల్లో 10 శిఖరాలు ఉన్నాయి. సిక్కిం, ఉత్తరాఖండ్ కూడా సరిహద్దు రాష్ట్రాలే అయినా ఈ తరహా ప్రకటన వాటి విషయంలో రాలేదు.

2. లద్దాఖ్‌లోని 28 ప్రదేశాల ప్రామాణిక పేర్లను ఏ అధికారిక పటంలో చేర్చారు? (A) సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అధికారిక పటం (B) జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా పటం (C) ఇస్రో భువన్ ఉపగ్రహ పటం (D) నేషనల్ అట్లాస్ అండ్ థీమాటిక్ మ్యాపింగ్ పటం

సమాధానం

(A) సర్వే ఆఫ్ ఇండియా అధికారిక పటం. దేశ అధికారిక పటాలను రూపొందించే జాతీయ సంస్థ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, అందుకే ప్రామాణిక పేర్లను దాని పటంలోనే చేర్చారు. జొరావర్ పీక్, కనిష్క పీక్, గురు రింపోచే సరస్సు వంటి పేర్లు ఇప్పుడు ఆ పటంలో కనిపిస్తాయి. జియోలాజికల్ సర్వే శిలలు, ఖనిజాల అధ్యయనానికి చెందిన సంస్థ, అధికారిక సరిహద్దు పటాలు దాని బాధ్యత కాదు. లద్దాఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంతో సంప్రదించిన తర్వాతే ఈ పేర్లు ఖరారయ్యాయి.

3. 2 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభమైన ప్రజా ప్రణాళిక ప్రచారం 2026-27 ద్వారా గ్రామ పంచాయతీలు ఏ ఆర్థిక సంవత్సరానికి అభివృద్ధి ప్రణాళికలు తయారు చేస్తాయి? (A) 2026-27 (B) 2023-24 (C) 2025-26 (D) 2027-28

సమాధానం

(D) 2027-28. ‘సబ్‌కీ యోజన, సబ్‌కా వికాస్’ ప్రచారం ద్వారా పంచాయతీలు రాబోయే ఆర్థిక సంవత్సరం, అంటే 2027-28 కోసం గ్రామ పంచాయతీ అభివృద్ధి ప్రణాళికలు (GPDP) తయారు చేస్తాయి. ముందుగానే ప్రణాళిక సిద్ధమైతేనే ఆ ఏడాది నిధులను సక్రమంగా వినియోగించవచ్చు. ప్రచారం పేరులోని 2026-27 అది జరిగే సంవత్సరాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రణాళిక సంవత్సరాన్ని కాదు, అందుకే ఆప్షన్ A తప్పు. 2.55 లక్షలకు పైగా గ్రామ పంచాయతీలు ఈ ప్రణాళికలు రూపొందిస్తాయి.

4. CAG-BHASHINI అనువాద్ సాధనంలో భాగమైన ‘భాషిణి’ ఏ మిషన్‌కు చెందినది? (A) నేషనల్ ఈ-గవర్నెన్స్ ప్లాన్ (B) జాతీయ భాషా అనువాద మిషన్ (C) ఇండియాAI మిషన్ (D) నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ మిషన్

సమాధానం

(B) జాతీయ భాషా అనువాద మిషన్. భాషిణి (BHASHa INterface for India) అనేది MeitY కింద 4 జూలై 2022న ప్రారంభమైన జాతీయ భాషా అనువాద మిషన్. ఇది 36 భారతీయ భాషల్లో టెక్స్ట్, 23 భాషల్లో వాయిస్ సేవలకు మద్దతు ఇస్తుంది. దీని ఆధారంగానే కాగ్ ఆడిట్ నివేదికలను భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే సాధనం రూపొందింది. ఇండియాAI మిషన్ కూడా MeitY కిందిదే అయినా, భాషిణి దాని నుంచి వేరైన ప్రత్యేక భాషా మిషన్.

5. RoDTEP పథకం ఏ పథకం స్థానంలో వచ్చింది? (A) మర్చండైజ్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఫ్రమ్ ఇండియా స్కీమ్ (MEIS) (B) సర్వీస్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఫ్రమ్ ఇండియా స్కీమ్ (SEIS) (C) ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రమోషన్ క్యాపిటల్ గూడ్స్ (EPCG) పథకం (D) డ్యూటీ ఫ్రీ ఇంపోర్ట్ ఆథరైజేషన్ (DFIA) పథకం

సమాధానం

(A) మర్చండైజ్ ఎక్స్‌పోర్ట్స్ ఫ్రమ్ ఇండియా స్కీమ్ (MEIS). WTO ప్యానెల్ MEISను నిషేధిత ఎగుమతి సబ్సిడీగా తేల్చడంతో, 1 జనవరి 2021 నుంచి దాని స్థానంలో RoDTEP వచ్చింది. MEIS ఎగుమతులకు ప్రోత్సాహకం ఇచ్చేది, RoDTEP మాత్రం ఎగుమతి ఉత్పత్తిలో కలిసిపోయిన పన్నులను మాత్రమే వాపసు చేస్తుంది. అందుకే RoDTEP WTO సబ్సిడీల ఒప్పందానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. EPCG మూలధన వస్తువుల దిగుమతికి సంబంధించిన వేరే పథకం, RoDTEPకు దానితో సంబంధం లేదు.

6. RoDTEP పథకం కింద ఎగుమతిదారులకు వాపసు అయ్యేవి ఏవి? (A) ఎగుమతి ఉత్పత్తులపై చెల్లించిన GST మొత్తం (B) దిగుమతి చేసుకున్న ముడిసరుకులపై కస్టమ్స్ సుంకం (C) ఉత్పత్తిలో కలిసిపోయి మరే విధానంలోనూ తిరిగి రాని కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక పన్నులు (D) ఎగుమతి ఆదాయంపై చెల్లించిన కార్పొరేట్ ఆదాయపు పన్ను

సమాధానం

(C) ఉత్పత్తిలో కలిసిపోయి మరే విధానంలోనూ తిరిగి రాని కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక పన్నులు. ఇంధనంపై పన్నులు, విద్యుత్ సుంకం, మండీ పన్ను, స్టాంప్ డ్యూటీ వంటివి ఎగుమతి ఉత్పత్తి ధరలో కలిసిపోతాయి, కానీ GST లాగా వీటికి రీఫండ్ విధానం లేదు. ఇలాంటి పన్నులను మాత్రమే RoDTEP వాపసు చేస్తుంది, దీనివల్ల భారతీయ ఎగుమతులు ప్రపంచ మార్కెట్‌లో పోటీపడగలుగుతాయి. GSTకి ఇప్పటికే రీఫండ్ వ్యవస్థ ఉంది, కాబట్టి ఆప్షన్ A సరైనది కాదు. ఈ పథకం ఇప్పుడు 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించారు.

7. జమ్మూ-కశ్మీర్‌లో తొలిసారి వేలం వేసిన రెండు ఖనిజ బ్లాకులు ఏ ఖనిజానికి చెందినవి? (A) బాక్సైట్ (B) లిథియం (C) జిప్సం (D) సున్నపురాయి

సమాధానం

(D) సున్నపురాయి. అనంతనాగ్ జిల్లాలోని కూట్-కాప్రన్, వంత్రాగ్ అనే రెండు సున్నపురాయి బ్లాకుల వేలం J&K కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో తొలి ఖనిజ వేలంగా నిలిచింది. వంత్రాగ్ బ్లాక్ విస్తీర్ణం తక్కువైనా (5.36 హెక్టార్లు) నిల్వలు ఎక్కువ (10.853 మిలియన్ టన్నులు). J&K ప్రభుత్వం ఈ వేలం బాధ్యతను కేంద్ర గనుల శాఖకు అప్పగించింది. సున్నపురాయి సిమెంట్ పరిశ్రమకు ప్రధాన ముడిసరుకు కాబట్టి ఈ వేలం స్థానిక పెట్టుబడులు, ఉపాధికి దారితీస్తుందని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

8. బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో 2 అక్టోబర్ 2026న విడుదల చేసిన ఆడపులి T138ను ఏ టైగర్ రిజర్వ్ నుంచి తీసుకొచ్చారు? (A) సుందర్‌బన్స్ టైగర్ రిజర్వ్ (B) వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ (C) మానస్ టైగర్ రిజర్వ్ (D) పలామూ టైగర్ రిజర్వ్

సమాధానం

(B) వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్. బిహార్‌లోని వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ నుంచి T138ను తరలించి, పునఃప్రవేశ కార్యక్రమం మొదటి దశలో బక్సాలో విడుదల చేశారు. 1983లో టైగర్ రిజర్వ్‌గా ప్రకటించిన బక్సాలో ఆవాసం దెబ్బతినడంతో స్థానిక పులులు కనుమరుగయ్యాయి. మానస్ పేరు ఈ వార్తలో వేరే సందర్భంలో వస్తుంది: 2023లో బక్సాలో కనిపించిన పులి మానస్ పులిగా తేలింది. విడుదలకు ముందు 800కు పైగా చుక్కల జింకలను విడిచి ఆహార లభ్యత పెంచారు.

9. 2023లో బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో కెమెరాకు చిక్కిన పులిని ఏ టైగర్ రిజర్వ్ పులిగా గుర్తించారు? (A) మానస్ టైగర్ రిజర్వ్ (B) వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ (C) నమేరి టైగర్ రిజర్వ్ (D) సిమిలిపాల్ టైగర్ రిజర్వ్

సమాధానం

(A) మానస్ టైగర్ రిజర్వ్. 2023లో బక్సాలో కనిపించిన పులిని అస్సాంలోని మానస్ టైగర్ రిజర్వ్ పులిగా గుర్తించారు. దీని అర్థం ఈ రెండు ప్రాంతాల మధ్య పులులు సహజంగా తిరిగే వన్యప్రాణి మార్గం ఇంకా పనిచేస్తోంది. అందుకే బక్సాలో పులుల జనాభా పునరుద్ధరణ దీర్ఘకాలంలో సాధ్యమని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. వాల్మీకి నుంచి పులిని తరలించడం ప్రణాళికాబద్ధ పునఃప్రవేశం, మానస్ పులి రాక సహజ కదలిక, ఈ తేడాను గమనించాలి.

10. దేశంలో తొలి ప్లాస్టిక్ రహిత చమురు టెర్మినల్‌గా ప్రకటించిన జవహర్ ద్వీప్ ఏ పోర్ట్ అథారిటీ పరిధిలో ఉంది? (A) జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పోర్ట్ అథారిటీ (B) దీన్‌దయాళ్ పోర్ట్ అథారిటీ (C) ముంబై పోర్ట్ అథారిటీ (D) మర్ముగావ్ పోర్ట్ అథారిటీ

సమాధానం

(C) ముంబై పోర్ట్ అథారిటీ. జవహర్ ద్వీప్ మెరైన్ ఆయిల్ టెర్మినల్ ముంబై హార్బర్‌లో ఉంది, ముంబై పోర్ట్ అథారిటీ దాన్ని నిర్వహిస్తుంది. గాంధీ జయంతి రోజున స్వచ్ఛతా అభియాన్ 2026లో దీన్ని ప్లాస్టిక్ రహితంగా ప్రకటించారు. పేరులో ‘జవహర్’ ఉన్నందుకు ఆప్షన్ A ను ఎంచుకోవడం సాధారణ పొరపాటు, JNPA నవీ ముంబైలోని వేరే ఓడరేవు. చారిత్రకంగా బుచర్ ఐలాండ్‌గా పిలిచే ఈ దీవి నుంచి పైప్‌లైన్ల ద్వారా ముడిచమురు రిఫైనరీలకు చేరుతుంది.

11. మదనపల్లెలో శంకుస్థాపన చేసిన ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌కు భాగస్వామిగా ఉన్న సంస్థ ఏది? (A) టాటా గ్రూప్ (B) ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (C) ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (D) రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్

సమాధానం

(D) రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్. రాయలసీమ గ్లోబల్ హార్టికల్చర్ హబ్‌కు, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌కు రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ భాగస్వామిగా ఉంటుంది, ఈ కార్యక్రమంలో అనంత్ అంబానీ పాల్గొన్నారు. హబ్ 10 జిల్లాలను కవర్ చేస్తూ మూడు దశల్లో అమలవుతుంది, అంచనా పెట్టుబడి దాదాపు ₹1 లక్ష కోట్లు. మామిడి, అరటి, టమాటా, దానిమ్మ వంటి ఉద్యాన పంటలకు ఇది ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. ICAR ప్రభుత్వ పరిశోధన సంస్థ, ఈ ప్రాజెక్టులో ప్రైవేట్ భాగస్వామి పాత్ర దానిది కాదు.

12. ఆసియా క్రీడలు 2026లో లవ్లీనా బొర్గొహైన్ స్వర్ణం గెలిచిన బరువు విభాగం ఏది? (A) మహిళల 65 కిలోలు (B) మహిళల 75 కిలోలు (C) మహిళల 60 కిలోలు (D) మహిళల 80 కిలోలు

సమాధానం

(B) మహిళల 75 కిలోలు. 2 అక్టోబర్ (13వ రోజు) లవ్లీనా బొర్గొహైన్ మహిళల 75 కిలోల విభాగంలో చైనాకు చెందిన బావో జియీని ఓడించి స్వర్ణం గెలిచారు. అదే రోజు పర్వీన్ మహిళల 65 కిలోల విభాగంలో 3-2 స్ప్లిట్ నిర్ణయంతో, అంకుశ్ పంఘాల్ పురుషుల 80 కిలోల విభాగంలో స్వర్ణాలు సాధించారు. ఆప్షన్ A లోని 65 కిలోల విభాగం పర్వీన్‌ది, ఈ రెండింటినీ కలపకూడదు. ఇదే రోజు మహిళల హాకీ జట్టు చైనాను 1-0తో ఓడించి స్వర్ణం గెలిచింది.

త్వరిత పునశ్చరణ

• లద్దాఖ్ — 28 ప్రదేశాలకు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా పటంలో ప్రామాణిక పేర్లు (10 శిఖరాలు); గతంలో అరుణాచల్‌లో 27.
• గ్రామసభలు — 2.42 లక్షలకు పైగా, PPC 2026-27 ‘సబ్‌కీ యోజన, సబ్‌కా వికాస్’, GPDP 2027-28 కోసం.
• CAG-BHASHINI అనువాద్ — DIBD, కాగ్ కలిసి AI అనువాద సాధనం; హిందీ పక్షోత్సవం ముగింపులో ఆవిష్కరణ.
• RoDTEP — 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగింపు; MEIS స్థానంలో 1 జనవరి 2021 నుంచి.
• J&K — అనంతనాగ్‌లో రెండు సున్నపురాయి బ్లాకుల తొలి వేలం.
• బక్సా — T138 ఆడపులి వాల్మీకి నుంచి; 1983లో టైగర్ రిజర్వ్; మానస్‌తో సహజ కదలిక.
• జవహర్ ద్వీప్ — ముంబై పోర్ట్ అథారిటీ, తొలి ప్లాస్టిక్ రహిత చమురు టెర్మినల్.
• ఆసియా క్రీడలు 13వ రోజు — మహిళల హాకీ స్వర్ణం (చైనాపై 1-0), లవ్లీనా, పర్వీన్, అంకుశ్ బాక్సింగ్ స్వర్ణాలు, సుజీత్ రెజ్లింగ్ స్వర్ణం.
• మదనపల్లె — రాయలసీమ గ్లోబల్ హార్టికల్చర్ హబ్, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్; 10 జిల్లాలు, రిలయన్స్ భాగస్వామ్యం.

FAQ

బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో విడుదల చేసిన పులి T138ను ఎక్కడి నుంచి తీసుకొచ్చారు?

బిహార్‌లోని వాల్మీకి టైగర్ రిజర్వ్ నుంచి. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని బక్సా టైగర్ రిజర్వ్‌లో పులుల పునఃప్రవేశ కార్యక్రమం మొదటి దశలో భాగంగా 2 అక్టోబర్ 2026న ఈ ఆడపులిని విడుదల చేశారు.

RoDTEP పథకాన్ని ఎప్పటి వరకు పొడిగించారు?

వాణిజ్య శాఖ 30 సెప్టెంబర్ 2026 నాటి నోటిఫికేషన్ ద్వారా RoDTEP పథకాన్ని 31 డిసెంబర్ 2026 వరకు పొడిగించింది. ఎగుమతి ఉత్పత్తుల్లో కలిసిపోయి తిరిగి రాని పన్నులను ఈ పథకం వాపసు చేస్తుంది.

రాయలసీమ గ్లోబల్ హార్టికల్చర్ హబ్‌కు ఎక్కడ శంకుస్థాపన జరిగింది?

అన్నమయ్య జిల్లా మదనపల్లెలో. కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్, ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు 2 అక్టోబర్ 2026న హబ్‌కు, ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్‌కు శంకుస్థాపన చేశారు.

Sources

• PIB — 28 places in Ladakh given standard names
• PIB — 2.42 lakh Special Gram Sabhas on Gandhi Jayanti
• PIB — CAG-BHASHINI Anuvaad launched
• PIB — RoDTEP extended upto 31 December 2026
• InsightsIAS — UPSC current affairs 3 October 2026
• PIB — First mineral block auction in J&K
• PIB — First tigress released in Buxa Tiger Reserve
• The Week — Jawahar Dweep plastic-free oil terminal
• ESPN — India’s medals at Asian Games 2026
• All India Radio — Global Horticulture Hub, Madanapalle
• ETV Bharat — Foundation stone for Horticulture Hub and Indian School of Agriculture