1 అక్టోబర్ 2026 కరెంట్ అఫైర్స్: UPSC శతాబ్ది వేడుకలు, గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ, GOBARdhan పథకం ప్రారంభం

1 అక్టోబర్ 2026 వార్తల్లో UPSC వందేళ్ల వేడుకలు అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం. ప్రధాని మోదీ భారత్ మండపంలో స్మారక తపాలా బిళ్ల, ప్రత్యేక నాణెం విడుదల చేశారు. ఆర్థిక, ఇంధన రంగాల్లో గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశకు, దిల్లీ ఇంటెలిజెంట్ ట్రాఫిక్ మేనేజ్‌మెంట్ వ్యవస్థకు మంత్రివర్గ ఆమోదం, GOBARdhan పథకం ప్రారంభం, కొత్త CAFE-III ఇంధన సామర్థ్య నిబంధనలు వార్తల్లో నిలిచాయి. HQ IDS రజతోత్సవం, మిల్వాకీ G20 వాణిజ్య మంత్రుల సమావేశం, ఆసియా క్రీడల పతకాలు, తెలంగాణ మంత్రివర్గం DA నిర్ణయం కూడా ఈ రోజు ముఖ్యమైన అంశాలు.

జాతీయ అంశాలు

UPSC శతాబ్ది వేడుకలు — స్టాంప్, నాణెం, 100 తీర్పుల సంకలనం

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 1 అక్టోబర్ 2026న న్యూఢిల్లీలోని భారత్ మండపంలో జరిగిన UPSC శతాబ్ది ముగింపు వేడుకల్లో పాల్గొన్నారు (PIB).

• ఈ సందర్భంగా స్మారక తపాలా బిళ్ల, ప్రత్యేక నాణెం, UPSC విధానాలను ప్రభావితం చేసిన 100 ముఖ్యమైన తీర్పుల సంకలనాన్ని విడుదల చేశారు.
• ఆ పుస్తకం పేరు ‘100 Landmark Judgements- Shaping the Policies of UPSC and Public Service Commissions in India’. గత ఏడాది 1 అక్టోబర్ నుంచి ఏడాది పొడవునా జరిగిన వేడుకలకు ఇది ముగింపు (PMIndia).
• ‘మాయి-బాప్’ ధోరణి నుంచి ‘నాగరిక్ దేవో భవ’ (పౌరుడే దైవం) ధోరణికి మారాలని ప్రధాని పిలుపునిచ్చారు. ప్రతి ఎంపిక ప్రక్రియను ‘నేషన్ ఫస్ట్’, ‘సిటిజన్ ఫస్ట్’ అనే రెండు ప్రమాణాలతో పరీక్షించాలని సూచించారు.
• చరిత్ర: తొలి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1 అక్టోబర్ 1926న ఏర్పాటైంది, సర్ రాస్ బార్కర్ తొలి ఛైర్మన్. 1924 నాటి లీ కమిషన్ దీన్ని సిఫార్సు చేసింది. 26 జనవరి 1950న దీనికి యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ అనే పేరు వచ్చింది (InsightsIAS).
• రాజ్యాంగంలోని XIV భాగం, ఆర్టికల్స్ 315 నుంచి 323 వరకు పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్లకు సంబంధించినవి.

పరీక్షల కోణం: UPSC, రాష్ట్ర PSCల రాజ్యాంగ నిబంధనలను ఆర్టికల్ 315 నుంచి 323 వరకు వివరణతో కలిపి చదవాలి. 1926 (ఏర్పాటు), 1950 (పేరు మార్పు) తేదీల మధ్య తేడాను గుర్తుంచుకోవాలి.

దిల్లీకి ఇంటెలిజెంట్ ట్రాఫిక్ మేనేజ్‌మెంట్ వ్యవస్థ — ₹1,789.52 కోట్లు

ప్రధాని అధ్యక్షతన కేంద్ర ఆర్థిక వ్యవహారాల మంత్రివర్గ సంఘం (CCEA) 30 సెప్టెంబర్ 2026న దిల్లీకి ఇంటెలిజెంట్ ట్రాఫిక్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (ITMS)ను ₹1,789.52 కోట్ల వ్యయంతో ఆమోదించింది (Revoi).

• దీన్ని దిల్లీ పోలీసులు అమలు చేస్తారు. పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా ఎంపికయ్యే మాస్టర్ సిస్టమ్ ఇంటిగ్రేటర్ పనులు చేపడుతుంది, C-DAC ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ సలహాదారుగా ఉంటుంది.
• 42 ట్రాఫిక్ కారిడార్లు, 1,092 అడాప్టివ్ ట్రాఫిక్ కంట్రోల్ కూడళ్లు, 1,029 ఆటోమేటిక్ నిబంధనల అమలు ప్రాంతాలు దీని పరిధిలోకి వస్తాయి.
• మూడు దశల్లో 24 నెలల్లో అమలు చేసి, ఆ తర్వాత ఐదేళ్లపాటు నిర్వహణ చేపడతారు. అంబులెన్స్‌ల కోసం గ్రీన్ కారిడార్ సౌకర్యం ఉంటుంది.
• దిల్లీలో దాదాపు 71 లక్షల వాహనాలు క్రియాశీలంగా నమోదై ఉన్నాయి. స్థిర సిగ్నల్ సమయాల స్థానంలో రోడ్డు పరిస్థితికి తగ్గట్టు సిగ్నళ్లు మారడమే ఈ వ్యవస్థ ప్రత్యేకత.

పరీక్షల కోణం: దిల్లీ పోలీసులు కేంద్ర హోం శాఖ పరిధిలో ఉంటారు. అందుకే ఈ ప్రాజెక్టును దిల్లీ ప్రభుత్వం కాకుండా దిల్లీ పోలీసులు అమలు చేస్తున్నారు.

ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధనం

గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ — ₹1,86,405 కోట్లు

కేంద్ర మంత్రివర్గం గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ (GEC-III)ను మొత్తం ₹1,86,405 కోట్ల వ్యయంతో ఆమోదించింది (Energetica India).

• రాష్ట్రాంతర్గత విద్యుత్ ప్రసార వ్యవస్థకు ₹1,36,378 కోట్లు, 50 GWh బ్యాటరీ ఇంధన నిల్వ వ్యవస్థల (BESS) కోసం ₹50,000 కోట్లు కేటాయించారు.
• కేంద్ర ఆర్థిక సహాయం ₹54,082 కోట్లు. రాష్ట్రాంతర్గత ప్రసార ఛార్జీల భారాన్ని తగ్గించడమే దీని ఉద్దేశం.
• 2032-33 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి 135 GW వరకు పునరుత్పాదక విద్యుత్‌ను గ్రిడ్‌కు చేర్చడం లక్ష్యం. రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలు (STUలు) అమలు సంస్థలు.
• కొత్త ప్రాజెక్టులను టారిఫ్ ఆధారిత పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా, పాత వ్యవస్థల ఆధునికీకరణను కాస్ట్ ప్లస్ పద్ధతిలో చేపడతారు. 2035 నాటికి 900 GW శిలాజేతర ఇంధన సామర్థ్య లక్ష్యానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
• ఈ పథకానికి నోడల్ శాఖ MNRE. మొదటి దశ 2015-16లో, రెండో దశ జనవరి 2022లో మొదలయ్యాయి (InsightsIAS).

పరీక్షల కోణం: సౌర, పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి అయ్యే చోటు నుంచి వినియోగ కేంద్రాలకు తరలించే లైన్లు లేకపోతే ఉత్పత్తి వృథా అవుతుంది. ఈ సమస్యకు పరిష్కారమే గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్.

GOBARdhan పథకం ప్రారంభం — కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్‌కు ఊతం

పెట్రోలియం శాఖ మంత్రి హర్దీప్ సింగ్ పురి 1 అక్టోబర్ 2026న GOBARdhan పథకాన్ని ప్రారంభించారు. 6 ఆగస్టు 2026న మంత్రివర్గం ఆమోదించిన ఈ పథకం వ్యయం ₹23,731 కోట్లు, అమలు కాలం 2026-27 నుంచి 2035-36 వరకు పదేళ్లు (PIB).

• గతంలో నాలుగు మంత్రిత్వ శాఖల్లో విడివిడిగా ఉన్న కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ (CBG) ప్రోత్సాహకాలను ఇప్పుడు పెట్రోలియం శాఖ ఒక్కదాని కిందకు తెచ్చారు.
• CBG ఉత్పత్తిని రోజుకు దాదాపు 0.4 MMSCMD నుంచి సుమారు 5 MMSCMDకి, అంటే దాదాపు పది రెట్లు పెంచడం లక్ష్యం (PSU Watch).
• CBG ధరను MMBtuకు ₹2,110గా నిర్ణయించారు. సిటీ గ్యాస్ పంపిణీ (CGD) సంస్థలపై కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ ఆబ్లిగేషన్ 2026-27లో 3%, 2027-28లో 4%, 2028-29 నుంచి 5% ఉంటుంది.
• కొత్త ప్లాంట్లకు రోజుకు ఒక టన్ను (TPD) సామర్థ్యానికి ₹2 కోట్ల వరకు మూలధన సహాయం ఇస్తారు. పైప్‌లైన్ల వ్యయంలో 80% వరకు సహాయం, MSME ప్రాజెక్టులకు 85% క్రెడిట్ గ్యారెంటీ (మహిళల నేతృత్వంలోని ప్రాజెక్టులకు ₹25 కోట్ల పరిమితి) ఉంటాయి.
• ₹40,000 కోట్లకు పైగా విదేశీ మారకద్రవ్యం ఆదా, 1.5 లక్షలకు పైగా ఉద్యోగాలు వస్తాయని అంచనా. GOBARdhan హ్యాండ్‌బుక్, యూనిఫైడ్ GOBARdhan పోర్టల్‌ను కూడా విడుదల చేశారు.

పరీక్షల కోణం: పశువుల పేడ, పంట వ్యర్థాలను ఇంధనంగా మార్చడం వల్ల LNG దిగుమతులు తగ్గుతాయి, పంట వ్యర్థాల దహనం కూడా తగ్గుతుంది. 1 అక్టోబర్ 2018న ప్రారంభమైన SATAT పథకంతో దీన్ని కలిపి గుర్తుంచుకోవాలి.

అండమాన్ సముద్రంలో రెండు ఆఫ్‌షోర్ ఖనిజ బ్లాకుల వేలం

గనుల శాఖ కార్యదర్శి కేశవ్ చంద్ర 1 అక్టోబర్ 2026న రెండు ఆఫ్‌షోర్ ఖనిజ బ్లాకుల వేలాన్ని వర్చువల్‌గా ప్రారంభించారు (PIB).

• సెవెల్ రైజ్-01, వెస్ట్ సెవెల్ రిడ్జ్-01 (గ్రేట్ నికోబార్ దీవి సమీపంలో) అనే ఈ రెండు బ్లాకులు అండమాన్ సముద్రంలో ఉన్నాయి. వీటి మొత్తం విస్తీర్ణం 1,632 చ.కి.మీ.కు పైనే.
• వీటిలో కోబాల్ట్, నికెల్, మాంగనీస్, రాగి, అరుదైన భూమూలకాలు కలిగిన పాలీమెటాలిక్ నోడ్యూల్స్, క్రస్ట్‌లు ఉన్నాయి.
• విజేతకు అన్వేషణ-ఉత్పత్తి కలిపిన కాంపోజిట్ లైసెన్స్ లభిస్తుంది. 2023లో సవరించిన ఆఫ్‌షోర్ ఏరియాస్ మినరల్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) చట్టం, 2002 ప్రకారం వేలమే కేటాయింపు పద్ధతి. బిడ్ల గడువు 28 డిసెంబర్ 2026.

పర్యావరణం

CAFE-III నిబంధనలు — 2032 నాటికి 16.7% మెరుగైన ఇంధన సామర్థ్యం

కేంద్ర విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ 30 సెప్టెంబర్ 2026న ప్రయాణికుల వాహనాలకు కొత్త కార్పొరేట్ యావరేజ్ ఫ్యూయల్ ఎఫిషియెన్సీ (CAFE) నిబంధనలను నోటిఫై చేసింది. ఇవి 1 ఏప్రిల్ 2027 నుంచి 31 మార్చి 2032 వరకు అమల్లో ఉంటాయి (The Tribune).

• ఐదేళ్లలో ఇంధన సామర్థ్యాన్ని 16.7% మెరుగుపరచడం లక్ష్యం. ఇంధన వినియోగ పరిమితి 2027-28లో 100 కి.మీ.కు 3.996 లీటర్ల నుంచి 2031-32 నాటికి 3.3273 లీటర్లకు తగ్గుతుంది.
• రిఫరెన్స్ బరువును 1,082 కిలోల నుంచి 1,229 కిలోలకు పెంచారు. దీనివల్ల తేలికపాటి కార్లకు లక్ష్యాలు కొంత సులభమవుతాయి.
• గుర్తించిన ఇంధన పొదుపు సాంకేతికతల సంఖ్య 4 నుంచి 12కు పెరిగింది, వాటి మొత్తం రాయితీ 9 గ్రా. CO2/కి.మీ.కు పరిమితం.
• విద్యుత్ వాహనాలు, ప్లగ్-ఇన్ హైబ్రిడ్‌లు, స్ట్రాంగ్ హైబ్రిడ్‌లు, ఫ్లెక్స్-ఫ్యూయల్ వాహనాలకు ‘సూపర్ క్రెడిట్స్’ ఇస్తారు. క్రెడిట్ ట్రేడింగ్, బైఅవుట్ వ్యవస్థను బ్యూరో ఆఫ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ (BEE) నిర్వహిస్తుంది.
• ఇంధన సంరక్షణ చట్టం, 2001 కింద ఈ నిబంధనలు వచ్చాయి. ఏడాదికి 1,000 కంటే తక్కువ వాహనాలు అమ్మే తయారీదారులకు మినహాయింపు ఉంది (InsightsIAS).

పరీక్షల కోణం: CAFE అనేది ఒక్కో కారుకు కాకుండా తయారీదారు అమ్మే మొత్తం వాహనాల సగటుకు వర్తించే ప్రమాణం. వాహనాలకు సంబంధించిన అంశమైనా నోటిఫై చేసింది విద్యుత్ శాఖ అనే విషయం ముఖ్యం.

నేషనల్ కోస్టల్ మిషన్ 2.0 మార్గదర్శకాలు విడుదల

కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ 30 సెప్టెంబర్ 2026న న్యూఢిల్లీలో నేషనల్ కోస్టల్ మిషన్ 2.0 (NCM 2.0) అమలు మార్గదర్శకాలను విడుదల చేశారు (ThePrint).

• 2025-26 నుంచి 2030-31 వరకు ₹767 కోట్ల వ్యయం ఆమోదించారు. 2021-22 నుంచి 2025-26 వరకు అమలైన NCM 1.0 దీనిలో విలీనమవుతుంది.
• ఇది పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) కింద సెంట్రల్ సెక్టార్ పథకం. 9 తీర రాష్ట్రాలు, 4 తీర కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు దీని పరిధిలోకి వస్తాయి.
• బ్లూ ఎకానమీ, తీర ప్రాంత ప్రమాదాల తగ్గింపు వంటి ఐదు స్తంభాలు ఉన్నాయి. పగడపు దిబ్బలపై సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ కూడా ఏర్పాటు చేస్తారు (InsightsIAS).

రక్షణ

HQ IDS రజతోత్సవం — ‘ట్రై-సర్వీస్ డే’

ఇంటిగ్రేటెడ్ డిఫెన్స్ స్టాఫ్ ప్రధాన కార్యాలయం (HQ IDS) 1 అక్టోబర్ 2026న 25 ఏళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. 1 అక్టోబర్ 2001న ఏర్పాటైన ఈ సంస్థ వార్షికోత్సవాన్ని ’ట్రై-సర్వీస్ డే’గా జరిపారు (SSBCrack).

• ఈ ఏడాది ఇతివృత్తం ‘Future readiness through jointness & Integration’.
• ‘త్రిశక్తి మంథన్’ కార్యక్రమంలో CDS జనరల్ ఎన్.ఎస్. రాజా సుబ్రమణి, చీఫ్ ఆఫ్ ఇంటిగ్రేటెడ్ డిఫెన్స్ స్టాఫ్ ఎయిర్ మార్షల్ తేజిందర్ సింగ్ ప్రసంగించారు.
• రజతోత్సవ పుస్తకం, ప్రత్యేక చిత్రం విడుదల చేశారు, CDS యూనిట్ సైటేషన్లు అందజేశారు, జాతీయ యుద్ధ స్మారకం వద్ద నివాళులర్పించారు.

పరీక్షల కోణం: సైన్యం, నౌకాదళం, వైమానిక దళాల మధ్య సమన్వయం (jointness) పెంచడమే HQ IDS పని. థియేటర్ కమాండ్ల చర్చలో ఈ సంస్థ పాత్ర కీలకం.

అంతర్జాతీయ అంశాలు

మిల్వాకీలో G20 వాణిజ్య మంత్రుల సమావేశం — ఆహార భద్రతపై భారత్ వాదన

అమెరికాలోని విస్కాన్సిన్ రాష్ట్రం మిల్వాకీలో 30 సెప్టెంబర్, 1 అక్టోబర్ 2026 తేదీల్లో G20 వాణిజ్య మంత్రుల సమావేశం జరిగింది. అమెరికా వాణిజ్య ప్రతినిధి కార్యాలయం దీనికి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది (The Tribune).

• ‘Weaponization of Food through Coercive Trade Action’ సెషన్‌లో కేంద్ర వాణిజ్య మంత్రి పీయూష్ గోయల్ మాట్లాడారు. ఆహారం భద్రత, స్థిరత్వం, సహకారానికి మూలంగానే ఉండాలని అన్నారు.
• బలవంతపు వాణిజ్య చర్యలతో ఆహార సరఫరాను ఆయుధంగా వాడటాన్ని, దేశాలు ఆహార భద్రత కోసం తీసుకునే చట్టబద్ధ దేశీయ చర్యలను స్పష్టంగా వేరు చేయాలని ఆయన వాదించారు.
• సమావేశం పక్కన యూరోపియన్ కమిషనర్ మారోస్ సెఫ్‌కోవిచ్‌తో భారత్-EU స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం పురోగతిపై చర్చించారు. G20 నేతల సదస్సు 14-15 డిసెంబర్ 2026న మయామీలో జరగనుంది.

క్రీడలు

ఆసియా క్రీడలు 2026 — 12వ రోజు భారత్ పతకాలు

1 అక్టోబర్ (12వ రోజు) భారత్ సాధించిన పతకాలు ఇవి (ESPN):

• సెయిలింగ్: పురుషుల స్కిఫ్ విభాగంలో మను ఫ్రాన్సిస్, ప్రిన్స్ కురిసింకల్ నోబెల్ జోడీ రజతం గెలిచింది. మహిళల స్కిఫ్‌లో హర్షిత తోమర్, శీతల్ వర్మ కాంస్యం సాధించారు.
• స్క్వాష్: మహిళల జట్టు సెమీఫైనల్‌లో హాంకాంగ్ చేతిలో, పురుషుల జట్టు మలేసియా చేతిలో 2-1తో ఓడి కాంస్యాలు పొందాయి.
• ఆర్చరీ: పురుషుల కాంపౌండ్ వ్యక్తిగత విభాగంలో టి. గణేశ్ మణి రత్నం కాంస్యం గెలిచారు.
• రెజ్లింగ్: గ్రీకో-రోమన్ 97 కిలోల విభాగంలో నితేశ్ రజతం సాధించారు.

రాష్ట్ర అంశాలు (AP & TS)

తెలంగాణ మంత్రివర్గం — రెండు పెండింగ్ DAలకు ఆమోదం

ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి అధ్యక్షతన 1 అక్టోబర్ 2026న సమావేశమైన తెలంగాణ మంత్రివర్గం ఉద్యోగులకు రెండు పెండింగ్ కరవు భత్యం (DA) వాయిదాలను, పెన్షనర్లకు కరవు ఉపశమనాన్ని ఆమోదించింది (Deccan Chronicle).

• జనవరి 2024, జూలై 2024 వాయిదాలను మంజూరు చేశారు. దీనివల్ల జీతాలు 6.37% పెరుగుతాయి, బకాయిలు మొత్తం ₹6,174 కోట్లు (The Hans India).
• అక్టోబర్ జీతంతో కలిపి నవంబర్ 1న ఈ పెంపు చెల్లిస్తారు. ప్రభుత్వంపై ఏటా దాదాపు ₹2,500 కోట్ల అదనపు భారం పడుతుంది.
• ఇదే సమావేశంలో రాష్ట్రంలో దాదాపు 17% లోటు వర్షపాతం, 235 మండలాల్లో తీవ్ర వర్షాభావం ఉన్నట్లు గుర్తించి, కరవు మండలాలను ప్రకటించాలని కేంద్రాన్ని కోరారు.
• కోహెడ సమీకృత పండ్ల మార్కెట్ మొదటి దశకు ₹650 కోట్లు మంజూరు చేశారు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. 1926లో భారతదేశంలో తొలి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటుకు సిఫార్సు చేసిన కమిషన్ ఏది? (A) ఇస్లింగ్టన్ కమిషన్ (B) లీ కమిషన్ (C) ఎయిచిసన్ కమిషన్ (D) సైమన్ కమిషన్

సమాధానం

(B) లీ కమిషన్. 1924 నాటి లీ కమిషన్ శాశ్వత, చట్టబద్ధ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పాటు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది. దాని ఫలితంగా 1 అక్టోబర్ 1926న తొలి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఏర్పడింది, సర్ రాస్ బార్కర్ దానికి తొలి ఛైర్మన్. అదే సంస్థ 26 జనవరి 1950న యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌గా మారింది. సైమన్ కమిషన్ రాజ్యాంగ సంస్కరణల పరిశీలనకు వచ్చిన సంస్థ, సివిల్ సర్వీసుల నియామక సంస్థ ఏర్పాటుతో దానికి సంబంధం లేదు.

2. దిల్లీ కోసం ఆమోదించిన ₹1,789.52 కోట్ల ఇంటెలిజెంట్ ట్రాఫిక్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (ITMS)ను ఏ సంస్థ అమలు చేస్తుంది? (A) దిల్లీ ప్రభుత్వ రవాణా శాఖ (B) జాతీయ రహదారుల ప్రాధికార సంస్థ (C) కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల శాఖ (D) దిల్లీ పోలీసులు

సమాధానం

(D) దిల్లీ పోలీసులు. CCEA 30 సెప్టెంబర్ 2026న ఆమోదించిన ITMS ప్రాజెక్టును దిల్లీ పోలీసులు పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా ఎంపికయ్యే మాస్టర్ సిస్టమ్ ఇంటిగ్రేటర్ సహాయంతో అమలు చేస్తారు. దిల్లీ పోలీసులు కేంద్ర హోం శాఖ పరిధిలో ఉండటం వల్ల ఈ ప్రాజెక్టు ఆమోదం కేంద్ర స్థాయిలో జరిగింది. ఇది 42 కారిడార్లు, 1,092 అడాప్టివ్ సిగ్నల్ కూడళ్లను కవర్ చేస్తుంది. రవాణా శాఖ వాహనాల నమోదు, లైసెన్సులు చూస్తుంది, ట్రాఫిక్ నియంత్రణ, నిబంధనల అమలు దిల్లీలో పోలీసుల బాధ్యత.

3. గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశలో ఇచ్చే ₹54,082 కోట్ల కేంద్ర ఆర్థిక సహాయం ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమిటి? (A) రాష్ట్రాంతర్గత విద్యుత్ ప్రసార ఛార్జీల భారాన్ని తగ్గించడం (B) సౌర విద్యుత్ ప్లాంట్ల నిర్మాణానికి నేరుగా సబ్సిడీ ఇవ్వడం (C) అంతర్రాష్ట్ర ప్రసార లైన్ల నిర్మాణ వ్యయాన్ని భరించడం (D) విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థల పాత బకాయిలు తీర్చడం

సమాధానం

(A) రాష్ట్రాంతర్గత విద్యుత్ ప్రసార ఛార్జీల భారాన్ని తగ్గించడం. GEC-III మొత్తం వ్యయం ₹1,86,405 కోట్లు కాగా, అందులో కేంద్ర ఆర్థిక సహాయం ₹54,082 కోట్లు. ఈ సహాయం రాష్ట్రాల్లోపలి ప్రసార ఛార్జీలను తగ్గించి, పునరుత్పాదక విద్యుత్ వినియోగదారులకు భారం కాకుండా చూడటానికి ఉద్దేశించింది. పథకం రాష్ట్రాంతర్గత (intra-state) ప్రసారానికి సంబంధించినది కాబట్టి అంతర్రాష్ట్ర లైన్ల ఆప్షన్ C సరిపోదు. ప్లాంట్ల నిర్మాణానికి కాకుండా, ఉత్పత్తి అయిన విద్యుత్‌ను తరలించే వ్యవస్థకే ఈ నిధులు.

4. గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశకు అమలు సంస్థలుగా ఉండేవి ఏవి? (A) పవర్ గ్రిడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (B) సోలార్ ఎనర్జీ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (C) రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలు (STUలు) (D) కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ

సమాధానం

(C) రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలు (STUలు). GEC-III రాష్ట్రాంతర్గత ప్రసార వ్యవస్థల కోసం రూపొందించిన పథకం కాబట్టి రాష్ట్ర ప్రసార సంస్థలే దీన్ని అమలు చేస్తాయి. కొత్త ప్రాజెక్టులను టారిఫ్ ఆధారిత పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా, పాత వ్యవస్థల ఆధునికీకరణను కాస్ట్ ప్లస్ పద్ధతిలో చేపడతారు. 2032-33 నాటికి 135 GW పునరుత్పాదక విద్యుత్‌ను గ్రిడ్‌కు చేర్చడం లక్ష్యం. పవర్ గ్రిడ్ ప్రధానంగా అంతర్రాష్ట్ర ప్రసార వ్యవస్థను చూసే కేంద్ర సంస్థ, అందుకే ఇక్కడ అది సరైన జవాబు కాదు.

5. 1 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభమైన GOBARdhan పథకానికి ఏకైక నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? (A) పెట్రోలియం, సహజవాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (B) కొత్త, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ (C) వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (D) పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమల శాఖ

సమాధానం

(A) పెట్రోలియం, సహజవాయువు మంత్రిత్వ శాఖ. కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ రంగానికి గతంలో నాలుగు మంత్రిత్వ శాఖల్లో విడివిడిగా ప్రోత్సాహకాలు ఉండేవి, వాటన్నింటినీ ఇప్పుడు పెట్రోలియం శాఖ కిందకు తెచ్చారు. ఈ పథకం వ్యయం ₹23,731 కోట్లు, కాలం 2026-27 నుంచి 2035-36 వరకు. CBGను సహజవాయువుకు బదులుగా గ్యాస్ పంపిణీ నెట్‌వర్క్‌లలో కలపడమే లక్ష్యం కాబట్టి గ్యాస్ రంగాన్ని చూసే శాఖకే బాధ్యత ఇచ్చారు. పునరుత్పాదక ఇంధన శాఖ సౌర, పవన రంగాలను చూస్తుంది, ఈ పథకానికి నోడల్ శాఖ కాదు.

6. GOBARdhan పథకంలోని కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ ఆబ్లిగేషన్ (CBO) ఎవరికి వర్తిస్తుంది? (A) పెట్రోల్ బంకుల నిర్వాహకులకు (B) ఎరువుల తయారీ కంపెనీలకు (C) థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలకు (D) సిటీ గ్యాస్ పంపిణీ (CGD) సంస్థలకు

సమాధానం

(D) సిటీ గ్యాస్ పంపిణీ (CGD) సంస్థలకు. CNG (రవాణా), PNG (గృహ) సరఫరాలో కొంత భాగాన్ని తప్పనిసరిగా కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ నుంచి తీసుకోవాలని CGD సంస్థలపై ఈ బాధ్యత విధించారు. ఈ వాటా 2026-27లో 3%, 2027-28లో 4%, 2028-29 నుంచి 5%గా ఉంటుంది. దీనివల్ల CBG ఉత్పత్తిదారులకు కొనుగోలుదారు ఖాయమవుతాడు, అదే ఈ పథకంలోని ‘ఆఫ్‌టేక్ హామీ’. ధరను కూడా MMBtuకు ₹2,110గా నిర్ణయించడం వల్ల ఉత్పత్తిదారులకు ఆదాయంపై స్పష్టత వస్తుంది.

7. 1 అక్టోబర్ 2026న వేలం ప్రారంభమైన సెవెల్ రైజ్-01, వెస్ట్ సెవెల్ రిడ్జ్-01 ఖనిజ బ్లాకులు ఎక్కడ ఉన్నాయి? (A) అరేబియా సముద్రంలో లక్షద్వీప్ సమీపంలో (B) అండమాన్ సముద్రంలో (C) బంగాళాఖాతంలో మహానది తీరానికి దూరంగా (D) మన్నార్ సింధుశాఖలో

సమాధానం

(B) అండమాన్ సముద్రంలో. ఈ రెండు బ్లాకులు అండమాన్ సముద్రంలో, వెస్ట్ సెవెల్ రిడ్జ్-01 గ్రేట్ నికోబార్ దీవికి సమీపంలో ఉన్నాయి, మొత్తం విస్తీర్ణం 1,632 చ.కి.మీ.కు పైనే. వీటిలోని పాలీమెటాలిక్ నోడ్యూల్స్‌లో కోబాల్ట్, నికెల్, మాంగనీస్, రాగి, అరుదైన భూమూలకాలు ఉంటాయి. ఇవి విద్యుత్ వాహనాల బ్యాటరీలకు, కొత్త సాంకేతికతలకు అవసరమైన కీలక ఖనిజాలు. 28 నవంబర్ 2024న మొదలైన తొలి విడతలో అరేబియా, అండమాన్ సముద్రాల్లో 13 బ్లాకులను వేలానికి పెట్టారు.

8. CAFE-III నిబంధనల్లో రిఫరెన్స్ బరువును 1,082 కిలోల నుంచి 1,229 కిలోలకు పెంచడం వల్ల కలిగే ప్రభావం ఏమిటి? (A) భారీ SUVలకు ఇంధన లక్ష్యాలు పూర్తిగా రద్దవుతాయి (B) విద్యుత్ వాహనాలకు సూపర్ క్రెడిట్లు ఉపసంహరిస్తారు (C) తేలికపాటి కార్లకు ఇంధన సామర్థ్య లక్ష్యాలు కొంత సులభమవుతాయి (D) అన్ని వాహనాలకు ఒకే స్థిర లక్ష్యం వర్తిస్తుంది

సమాధానం

(C) తేలికపాటి కార్లకు ఇంధన సామర్థ్య లక్ష్యాలు కొంత సులభమవుతాయి. CAFE లక్ష్యాలు వాహనాల సగటు బరువు ఆధారంగా లెక్కిస్తారు, రిఫరెన్స్ బరువు పెరగడంతో లక్ష్య వక్రరేఖ మారి తేలికపాటి వాహనాలకు ఊరట లభిస్తుంది. అయినా మొత్తంగా ఇంధన వినియోగ పరిమితి 100 కి.మీ.కు 3.996 లీటర్ల నుంచి 3.3273 లీటర్లకు తగ్గుతుంది, అంటే సామర్థ్యం 16.7% మెరుగుపడాలి. విద్యుత్ వాహనాలు, హైబ్రిడ్‌లకు సూపర్ క్రెడిట్లు కొనసాగుతాయి, కాబట్టి ఆప్షన్ B తప్పు. ఈ నిబంధనలు 1 ఏప్రిల్ 2027 నుంచి అమల్లోకి వస్తాయి.

9. 2027 నుంచి అమలయ్యే CAFE-III ఇంధన సామర్థ్య నిబంధనలను నోటిఫై చేసిన మంత్రిత్వ శాఖ ఏది? (A) రోడ్డు రవాణా, రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ (B) భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (C) పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ (D) విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ

సమాధానం

(D) విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ. CAFE నిబంధనలు ఇంధన సంరక్షణ చట్టం, 2001 కింద వస్తాయి, ఆ చట్టం విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది. అందుకే వాహనాల అంశమైనా నోటిఫికేషన్ విద్యుత్ శాఖ నుంచే వచ్చింది. ఈ శాఖ కిందే పనిచేసే బ్యూరో ఆఫ్ ఎనర్జీ ఎఫిషియెన్సీ క్రెడిట్ ట్రేడింగ్, బైఅవుట్ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తుంది. రోడ్డు రవాణా శాఖ పాత్ర వాహనాల పరీక్ష, ధ్రువీకరణకు పరిమితం.

10. ₹767 కోట్ల వ్యయంతో 2025-26 నుంచి 2030-31 వరకు అమలయ్యే నేషనల్ కోస్టల్ మిషన్ 2.0 ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉంటుంది? (A) పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ (B) భూవిజ్ఞాన శాస్త్రాల మంత్రిత్వ శాఖ (C) ఓడరేవులు, షిప్పింగ్, జలమార్గాల మంత్రిత్వ శాఖ (D) మత్స్య, పశుసంవర్ధక, పాడి మంత్రిత్వ శాఖ

సమాధానం

(A) పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పు మంత్రిత్వ శాఖ. నేషనల్ కోస్టల్ మిషన్ 2.0 MoEFCC కింద సెంట్రల్ సెక్టార్ పథకంగా అమలవుతుంది, 30 సెప్టెంబర్ 2026న మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ దీని మార్గదర్శకాలు విడుదల చేశారు. ఇది 2021-22 నుంచి 2025-26 వరకు అమలైన NCM 1.0ను తనలో కలుపుకుంటుంది. మడ అడవులు, పగడపు దిబ్బల సంరక్షణ, తీర ప్రాంత ప్రమాదాల తగ్గింపు దీని ప్రధాన పనులు. భూవిజ్ఞాన శాఖ సముద్ర పరిశోధన, డీప్ ఓషన్ మిషన్ వంటివి చూస్తుంది, ఈ మిషన్ దాని పరిధిలో లేదు.

11. 1 అక్టోబర్ 2001న ఏర్పాటైన HQ ఇంటిగ్రేటెడ్ డిఫెన్స్ స్టాఫ్ వార్షికోత్సవాన్ని ఏ పేరుతో జరుపుతారు? (A) సాయుధ దళాల పతాక దినోత్సవం (B) ట్రై-సర్వీస్ డే (C) సంయుక్త కమాండర్ల దినోత్సవం (D) రక్షణ సమైక్యతా దినోత్సవం

సమాధానం

(B) ట్రై-సర్వీస్ డే. మూడు సేనల మధ్య సమన్వయాన్ని సూచించేలా HQ IDS వార్షికోత్సవాన్ని ’ట్రై-సర్వీస్ డే’గా జరుపుతారు, 2026లో ఇది 25వ వార్షికోత్సవం. ఈ సందర్భంగా జరిగిన ’త్రిశక్తి మంథన్’లో CDS జనరల్ ఎన్.ఎస్. రాజా సుబ్రమణి ప్రసంగించారు. సాయుధ దళాల పతాక దినోత్సవం డిసెంబర్‌లో మాజీ సైనికుల సంక్షేమ నిధి కోసం జరిపే వేరే దినోత్సవం. సంయుక్త సిద్ధాంతాలు, ఉమ్మడి శిక్షణ, సమీకృత విన్యాసాలు HQ IDS ప్రధాన బాధ్యతలు.

12. మిల్వాకీ G20 వాణిజ్య మంత్రుల సమావేశంలో ఆహారం అంశంపై భారత్ వినిపించిన ప్రధాన వాదన ఏమిటి? (A) ఆహార ధాన్యాల ఎగుమతులపై అన్ని దేశాలు నిషేధం విధించాలి (B) WTO నుంచి వ్యవసాయాన్ని పూర్తిగా మినహాయించాలి (C) ఆహారాన్ని ఆయుధంగా వాడటాన్ని, చట్టబద్ధ ఆహార భద్రతా చర్యలను వేరు చేయాలి (D) అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఆహార సబ్సిడీలను పెంచాలి

సమాధానం

(C) ఆహారాన్ని ఆయుధంగా వాడటాన్ని, చట్టబద్ధ ఆహార భద్రతా చర్యలను వేరు చేయాలి. ‘Weaponization of Food through Coercive Trade Action’ సెషన్‌లో పీయూష్ గోయల్ ఈ వాదన చేశారు. ఆహార సరఫరా గొలుసులను ఒత్తిడి సాధనంగా వాడటం ఒక విషయం, దేశాలు తమ ప్రజల ఆహార భద్రత కోసం తీసుకునే చర్యలు మరో విషయం అని ఆయన స్పష్టం చేశారు. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు విధాన స్వేచ్ఛ కావాలని కోరుతూనే, భారత్ WTO కేంద్రంగా నియమాల ఆధారిత వాణిజ్య వ్యవస్థకు మద్దతు ఇచ్చింది. ఈ సమావేశం అమెరికా G20 అధ్యక్షతలో 30 సెప్టెంబర్, 1 అక్టోబర్ తేదీల్లో జరిగింది.

13. తెలంగాణ మంత్రివర్గం 1 అక్టోబర్ 2026న ఆమోదించిన రెండు DA వాయిదాలు ఏ కాలానికి చెందినవి? (A) జూలై 2023, జనవరి 2024 (B) జూలై 2024, జనవరి 2025 (C) జనవరి 2025, జూలై 2025 (D) జనవరి 2024, జూలై 2024

సమాధానం

(D) జనవరి 2024, జూలై 2024. 2024 నుంచి పెండింగ్‌లో ఉన్న వాయిదాల్లో జనవరి 2024, జూలై 2024 వాయిదాలను మంత్రివర్గం మంజూరు చేసింది. జనవరి 2024 వాయిదాకు 33 నెలల బకాయిలు, జూలై 2024 వాయిదాకు 27 నెలల బకాయిలు వస్తాయి, మొత్తం బకాయిలు ₹6,174 కోట్లు. ఈ రెండు వాయిదాలతో జీతాలు 6.37% పెరుగుతాయి, అక్టోబర్ జీతంతో నవంబర్ 1న చెల్లిస్తారు. ఆప్షన్ B లోని జనవరి 2025 వాయిదా ఇంకా పెండింగ్ జాబితాలోనే ఉంది.

త్వరిత పునశ్చరణ

• UPSC శతాబ్ది — తొలి PSC 1 అక్టోబర్ 1926, లీ కమిషన్ (1924) సిఫార్సు, తొలి ఛైర్మన్ సర్ రాస్ బార్కర్; స్టాంప్, నాణెం, 100 తీర్పుల సంకలనం విడుదల.
• దిల్లీ ITMS — ₹1,789.52 కోట్లు, దిల్లీ పోలీసుల అమలు, 42 కారిడార్లు, 24 నెలల్లో పూర్తి.
• GEC-III — ₹1,86,405 కోట్లు, 50 GWh BESS, 135 GW తరలింపు, STUల అమలు, కేంద్ర సహాయం ₹54,082 కోట్లు.
• GOBARdhan — ₹23,731 కోట్లు, నోడల్ శాఖ MoPNG, CBG ధర ₹2,110/MMBtu, CBO 3% నుంచి 5%.
• ఆఫ్‌షోర్ ఖనిజాలు — సెవెల్ రైజ్-01, వెస్ట్ సెవెల్ రిడ్జ్-01, అండమాన్ సముద్రం, కాంపోజిట్ లైసెన్స్.
• CAFE-III — విద్యుత్ శాఖ, 1 ఏప్రిల్ 2027 నుంచి, 16.7% మెరుగుదల, రిఫరెన్స్ బరువు 1,229 కిలోలు.
• NCM 2.0 — ₹767 కోట్లు, MoEFCC, 9 తీర రాష్ట్రాలు, 4 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు.
• HQ IDS — 1 అక్టోబర్ 2001న ఏర్పాటు, 25 ఏళ్లు, ట్రై-సర్వీస్ డే.
• G20 వాణిజ్య సమావేశం — మిల్వాకీ, ఆహారాన్ని ఆయుధంగా వాడటంపై భారత్ వాదన; నేతల సదస్సు మయామీలో.
• ఆసియా క్రీడలు 12వ రోజు — పురుషుల స్కిఫ్ రజతం, రెండు స్క్వాష్ కాంస్యాలు, నితేశ్ గ్రీకో-రోమన్ రజతం.
• తెలంగాణ — రెండు DAలు (జనవరి, జూలై 2024), 6.37% పెంపు, ₹6,174 కోట్ల బకాయిలు.

FAQ

తొలి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఎప్పుడు ఏర్పాటైంది?

తొలి పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ 1 అక్టోబర్ 1926న ఏర్పాటైంది, సర్ రాస్ బార్కర్ దాని తొలి ఛైర్మన్. అందుకే 1 అక్టోబర్ 2026న భారత్ మండపంలో UPSC శతాబ్ది వేడుకలు జరిగాయి.

గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ మొత్తం వ్యయం ఎంత?

కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించిన గ్రీన్ ఎనర్జీ కారిడార్ మూడో దశ మొత్తం వ్యయం ₹1,86,405 కోట్లు. ఇందులో ₹50,000 కోట్లు 50 GWh బ్యాటరీ నిల్వ వ్యవస్థల కోసం కేటాయించారు.

GOBARdhan పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది?

పెట్రోలియం, సహజవాయువు మంత్రిత్వ శాఖ (MoPNG). గతంలో నాలుగు మంత్రిత్వ శాఖల్లో విడివిడిగా ఉన్న కంప్రెస్డ్ బయోగ్యాస్ ప్రోత్సాహకాలను ఈ ఒక్క పథకం కిందకు తెచ్చారు.

Sources

• PIB — PM participates in Centenary Celebrations of UPSC
• PMIndia — PM to participate in UPSC Centenary Celebrations
• InsightsIAS — UPSC current affairs 1 October 2026
• Revoi — Cabinet approves ITMS for Delhi
• Energetica India — Green Energy Corridor Phase-III
• PIB — GOBARdhan Scheme launched
• PSU Watch — Rs 23,731-crore GOBARdhan scheme
• PIB — Auction of two offshore mineral blocks
• The Tribune — New CAFE norms notified
• ThePrint — National Coastal Mission 2.0 guidelines
• SSBCrack — HQ IDS marks 25 years
• The Tribune — Piyush Goyal at G20 trade meeting
• ESPN — India’s medals at Asian Games 2026
• Deccan Chronicle — Telangana Cabinet approves 2 DAs
• The Hans India — Telangana DAs with October salary