5 అక్టోబర్ 2026 కరెంట్ అఫైర్స్: ఆప్టోజెనెటిక్స్‌కు వైద్య నోబెల్, భారత్-స్విట్జర్లాండ్ ఒప్పందాలు, కునోలో 60కి చేరిన చీతాలు

5 అక్టోబర్ 2026 వార్తల్లో కాంతితో నాడీకణాలను నియంత్రించే ఆప్టోజెనెటిక్స్ పద్ధతికి వైద్య శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి ప్రకటించడం అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం. స్విస్ అధ్యక్షుడు గై పార్మెలిన్ భారత పర్యటనలో ఐదు ఒప్పందాలు కుదరగా, కునోలో భారత్‌లో పుట్టిన చీతా ఐదు పిల్లలకు జన్మనివ్వడంతో దేశంలో చీతాల సంఖ్య 60కి చేరింది. తొలి జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే, భారత్-UAE ‘మౌంటెన్ గార్డియన్’ విన్యాసం, ఖగోళ ఒలింపియాడ్‌లో హైదరాబాద్ విద్యార్థి స్వర్ణం ఈ రోజు ఇతర ముఖ్య వార్తలు.

జాతీయ అంశాలు

తొలి జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే — ద్విచక్ర వాహనాలదే అగ్రస్థానం

గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) పరిధిలోని జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO) దేశంలో తొలిసారి జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే ఫలితాలు విడుదల చేసింది (SuperKalam).

• జూలై 2025 నుంచి జూన్ 2026 వరకు జరిగిన ఈ సర్వే 4.92 లక్షల కుటుంబాలను, 20.34 లక్షల మందిని కవర్ చేసింది. 14,274 గ్రామాలు, 10,377 పట్టణ బ్లాకుల్లో నమూనాలు సేకరించారు.
• స్థిర పని ప్రదేశానికి వెళ్లే ఉద్యోగుల్లో 42.6% మంది ద్విచక్ర వాహనాలనే ప్రధానంగా వాడుతున్నారు.
• విద్యార్థుల్లో 37.0% నడిచి, 29.5% బస్సుల్లో, 15.8% సైకిళ్లపై విద్యాసంస్థలకు వెళ్తున్నారు.
• 83.4% ఉద్యోగులు, 87.6% విద్యార్థులు 30 నిమిషాల్లోపే గమ్యం చేరుకుంటున్నారు.
• ఒక్కో ఉద్యోగి నెలకు సగటున రూ.785 ప్రయాణానికి ఖర్చు చేస్తున్నారు. పట్టణాల్లో ఇది రూ.1,044, గ్రామాల్లో రూ.612.
• రాత్రి బస చేసే ప్రయాణాల్లో 70.2% సామాజిక, మతపరమైన కారణాలవే. వీటిలో 55.8% బస్సుల్లో, 17.7% అంతర్‌నగర రైళ్లలో జరుగుతున్నాయి.

పరీక్షల కోణం: మెట్రో, మోనోరైల్, సబర్బన్ రైలు వంటి పట్టణ ప్రజా రవాణా పట్టణ ఉద్యోగుల ప్రయాణాల్లో కేవలం 5.0% మాత్రమే. ప్రజా రవాణా విధానాలపై ప్రశ్నల్లో ఈ గణాంకం ఉపయోగపడుతుంది.

ప్రపంచ ఆవాస దినోత్సవం — ‘అందరికీ తగిన గృహం’

అక్టోబర్ మొదటి సోమవారం జరిపే ప్రపంచ ఆవాస దినోత్సవాన్ని కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ‘అడిక్వేట్ హౌసింగ్ ఫర్ ఆల్’ అనే ఇతివృత్తంతో నిర్వహించింది (SuperKalam).

• ఉత్తమ పనితీరు చూపిన రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలకు PMAY-U అవార్డులు 2026 అందజేశారు. ఇకపై ఏటా ఇదే రోజు ఈ అవార్డులు ఇస్తారు.
• PMAY-U, PMAY-U 2.0 కోసం కొత్త మొబైల్ యాప్, పునరుద్ధరించిన వెబ్‌సైట్లు ప్రారంభించారు.

ఆర్థిక వ్యవస్థ, బ్యాంకింగ్

SEBI ‘సమఝ్ సే ఇన్వెస్టింగ్ సింపుల్’ ప్రచారం

ప్రాజెక్ట్ జాగ్రూక్ కింద ‘సమఝ్ సే ఇన్వెస్టింగ్ సింపుల్’ అనే పెట్టుబడిదారుల అవగాహన ప్రచారాన్ని SEBI చండీగఢ్‌లోని పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రారంభించింది (GKToday).

• ఇది 5 నుంచి 11 అక్టోబర్ వరకు జరిగే ప్రపంచ పెట్టుబడిదారుల వారంలో భాగం. ఈ వారం అంతర్జాతీయ సెక్యూరిటీస్ కమిషన్ల సంస్థ (IOSCO) చేపట్టే ప్రచారం.
• ఈ ప్రచారం మార్చి 2027 వరకు ఇంగ్లిష్, హిందీతో పాటు 11 ప్రాంతీయ భాషల్లో దేశమంతటా సాగుతుంది.
• BSE, NSE, MCX, CDSL, NSDL, AMFI వంటి సంస్థలు ఇందులో భాగస్వాములు.

పరీక్షల కోణం: పెట్టుబడి మోసాల నుంచి చిన్న మదుపరులను కాపాడటం SEBI చట్టబద్ధ బాధ్యతల్లో ఒకటి. బ్యాంకింగ్ పరీక్షల్లో ప్రచారం పేరు, దాని మాతృ ప్రాజెక్టు పేరు అడిగే అవకాశం ఉంది.

అంతర్జాతీయ అంశాలు

భారత్-స్విట్జర్లాండ్ — ఐదు ఒప్పందాలు, యువ నిపుణుల మార్పిడి

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, స్విస్ అధ్యక్షుడు గై పార్మెలిన్ న్యూఢిల్లీలో చర్చలు జరిపారు, ఇరు దేశాల మధ్య ఐదు ఒప్పందాలు కుదిరాయి (SuperKalam).

• వలస, మొబిలిటీ భాగస్వామ్య ఒప్పందం ప్రకారం ఐదేళ్ల వరకు చెల్లుబాటయ్యే మల్టిపుల్-ఎంట్రీ వీసాలు ఇస్తారు. ప్రతి పర్యటనలో ఆరు నెలల వరకు ఉండవచ్చు.
• విద్యార్థులకు ఏడాది కాలపరిమితి గల, పునరుద్ధరించుకోగలిగే అనుమతులు లభిస్తాయి.
• యంగ్ ప్రొఫెషనల్స్ ఒప్పందం కింద ఒక్కో దేశం నుంచి ఏటా 300 మంది యువ నిపుణులు మార్పిడి కావచ్చు, ఈ సంఖ్యను 500కు పెంచవచ్చు.
• ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, రోప్‌వేలు, ఆల్పైన్ సొరంగాల నిర్మాణంపై రవాణా ఒప్పందం, DST-స్విస్ నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ మధ్య లెటర్ ఆఫ్ ఇంటెంట్ కూడా కుదిరాయి (Drishti IAS).
• 1 అక్టోబర్ 2025 నుంచి అమల్లో ఉన్న భారత్-EFTA వాణిజ్య, ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందానికి (TEPA) ఈ పర్యటనతో ఏడాది పూర్తయింది. 15 ఏళ్లలో 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 10 లక్షల ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు దీని లక్ష్యం.
• 2024-25లో ఇరు దేశాల వాణిజ్యం 23.27 బిలియన్ డాలర్లు. భారత్ వాణిజ్య భాగస్వాముల్లో స్విట్జర్లాండ్ 15వ స్థానంలో ఉంది.

పరీక్షల కోణం: TEPA అనేది యూరోపియన్ యూనియన్‌తో కాకుండా EFTA కూటమితో భారత్ చేసుకున్న ఒప్పందం. పెట్టుబడి, ఉద్యోగాల కట్టుబాటు ఉన్న అరుదైన వాణిజ్య ఒప్పందం కావడంతో ఇది తరచూ ప్రశ్నగా వస్తుంది.

అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు

ఆప్టోజెనెటిక్స్‌కు 2026 వైద్య శాస్త్ర నోబెల్

స్టాక్‌హోమ్‌లోని కరోలిన్స్కా ఇన్‌స్టిట్యూట్ నోబెల్ అసెంబ్లీ 2026 ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్ నోబెల్ బహుమతిని కార్ల్ డైసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, గెయోర్గ్ నాగెల్‌లకు ప్రకటించింది (GKToday).

• కాంతితో తెరుచుకునే అయాన్ ఛానెళ్లు, ఆప్టోజెనెటిక్స్ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసినందుకు ఈ బహుమతి లభించింది.
• హెగెమాన్ (హంబోల్ట్ విశ్వవిద్యాలయం, బెర్లిన్), నాగెల్ (వ్యుర్జ్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం) ఏకకణ శైవలంలో ఛానెల్‌రోడాప్సిన్ అనే కాంతి-సున్నిత ప్రొటీన్‌ను కనుగొన్నారు.
• స్టాన్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన డైసెరోత్ ఈ ప్రొటీన్‌ను క్షీరదాల నాడీకణాల్లో పనిచేయించి, కాంతితో నాడీకణాలను ఆన్-ఆఫ్ చేసే సాధనంగా మార్చారు.
• బహుమతి మొత్తం 12 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లు, ముగ్గురూ పంచుకుంటారు. పురస్కార ప్రదానం 10 డిసెంబర్ 2026న జరుగుతుంది.
• పార్కిన్సన్స్, అల్జీమర్స్, మూర్ఛ, కుంగుబాటు, స్కిజోఫ్రీనియా వంటి వ్యాధుల అధ్యయనానికి ఈ పద్ధతి ఉపయోగపడుతుంది (Drishti IAS).

పరీక్షల కోణం: శైవలంలోని ప్రొటీన్‌ను కనుగొన్నది ఒకరైతే, దాన్ని మెదడు పరిశోధనకు సాధనంగా మార్చింది మరొకరు. ఎవరు ఏ పని చేశారనే తేడానే ప్రశ్నగా రావచ్చు.

రక్షణ

భారత్-UAE ‘మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026’ విన్యాసం

భారత్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ సైన్యాల సంయుక్త విన్యాసం ‘మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026’ ఉత్తరాఖండ్‌లోని చౌబటియాలో ఉన్న ఫారిన్ ట్రైనింగ్ నోడ్‌లో 5 నుంచి 18 అక్టోబర్ వరకు జరుగుతోంది (Drishti IAS).

• రెండు దేశాల నుంచి సమాన సంఖ్యలో మొత్తం 92 మంది సైనికులు పాల్గొంటున్నారు. పర్వత ప్రాంత యుద్ధ విధానాలపైనే ప్రధాన దృష్టి.
• భారత్ తరఫున భైరవ్ బెటాలియన్, UAE తరఫున మౌంటెన్ ఇన్‌ఫాంట్రీ బెటాలియన్ పాల్గొంటున్నాయి. రెండు సైన్యాల మహిళా అధికారులు, సైనికులు కూడా ఉన్నారు.
• డ్రోన్ ఆపరేషన్లు, రాక్ క్లైంబింగ్, సమీకృత క్షేత్ర విన్యాసాలు ఇందులో భాగం.

పరీక్షల కోణం: ద్వైపాక్షిక సైనిక విన్యాసాల పేరు, భాగస్వామి దేశం, వేదిక — ఈ మూడింటి జతలు పోలీస్, SSC పరీక్షల్లో తరచూ వస్తాయి.

శాస్త్ర సాంకేతికం

ప్రాజెక్ట్ వీర్‌AI — స్వదేశీ AI విజన్ చిప్

శాస్త్ర సాంకేతిక విభాగం పరిధిలోని టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డు (TDB) బెంగళూరుకు చెందిన బిగ్‌ఎండియన్ సెమీకండక్టర్స్‌తో ప్రాజెక్ట్ వీర్‌AI కోసం ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది (GKToday).

• ప్రాజెక్టు మొత్తం వ్యయం రూ.260 కోట్లు. పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణ (RDI) నిధి నుంచి రూ.130 కోట్లు ఆప్షనల్ కన్వర్టిబుల్ డెట్ రూపంలో అందుతాయి.
• కెమెరా ఆధారిత AI విజన్ సిస్టమ్-ఆన్-చిప్ (SoC)ను దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయడమే లక్ష్యం.
• సాంకేతిక సంసిద్ధత స్థాయిని TRL-5 నుంచి TRL-9కి, అంటే వాణిజ్య వినియోగ దశకు చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
• CCTV నిఘా, రక్షణ, ఆటోమొబైల్, పారిశ్రామిక, వైద్య రంగాల్లో ఈ చిప్‌లను వాడతారు.

పర్యావరణం

కునోలో ఐదు చీతా పిల్లలు — దేశంలో 60కి చేరిన చీతాలు

మధ్యప్రదేశ్‌లోని కునో జాతీయ ఉద్యానవనంలో భారత్‌లోనే పుట్టిన KJP21 అనే ఆడ చీతా ఐదు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది (GKToday).

• దీంతో దేశంలో చీతాల సంఖ్య 60కి చేరింది. వీటిలో 41 భారత్‌లోనే పుట్టినవి.
• ప్రాజెక్ట్ చీతా కింద పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన మూడో భారతీయ ఆడ చీతా KJP21. ఈ పిల్లల తండ్రి బోట్స్వానా నుంచి వచ్చిన మగ చీతా కావడంతో కొత్త జన్యు వైవిధ్యం వచ్చింది (SuperKalam).
• ప్రాజెక్ట్ చీతా 17 సెప్టెంబర్ 2022న ప్రారంభమైంది. నమీబియా నుంచి 8 (సెప్టెంబర్ 2022), దక్షిణాఫ్రికా నుంచి 12 (ఫిబ్రవరి 2023), బోట్స్వానా నుంచి 9 (ఫిబ్రవరి 2026) చీతాలను తీసుకొచ్చారు.
• ప్రస్తుతం 53 చీతాలు కునోలో, 3 గాంధీ సాగర్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యంలో ఉన్నాయి.

పరీక్షల కోణం: చీతాలను ఏ దేశం నుంచి, ఏ క్రమంలో తెచ్చారనేది ముఖ్యమైన అంశం. నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా, బోట్స్వానా అనే క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోండి.

క్రీడలు, ఒలింపియాడ్‌లు

అంతర్జాతీయ ఖగోళ ఒలింపియాడ్ — భారత్‌కు నాలుగు స్వర్ణాలు, హైదరాబాద్ విద్యార్థికి పతకం

వియత్నాం రాజధాని హనోయ్‌లో 25 సెప్టెంబర్ నుంచి 5 అక్టోబర్ వరకు జరిగిన 19వ అంతర్జాతీయ ఖగోళ, ఖగోళ భౌతిక ఒలింపియాడ్ (IOAA)లో భారత్ నాలుగు స్వర్ణాలు, ఒక రజతం సాధించింది (GKToday).

• స్వర్ణ పతక విజేతలు: ప్రంజల్ దీక్షిత్ (హైదరాబాద్), సుమంత్ గుప్తా (దిల్లీ), అక్షత్ శ్రీవాస్తవ (గురుగ్రామ్), అర్ణవ్ సెహ్రావత్ (ఫరీదాబాద్).
• హర్షిల్ అమిత్‌కుమార్ పటేల్ (వడోదర) రజతం గెలిచారు.
• 64 దేశాల నుంచి 307 మంది విద్యార్థులు పాల్గొన్న ఈ పోటీలో భారత్ వియత్నాంతో కలిసి సంయుక్తంగా మూడో స్థానంలో నిలిచింది.

తెలంగాణ కోణం: స్వర్ణం గెలిచిన నలుగురిలో ప్రంజల్ దీక్షిత్ హైదరాబాద్ విద్యార్థి కావడంతో TSPSC పరీక్షలకు ఈ వార్త ప్రత్యేకం. పోటీ పరీక్షల్లో కరెంట్ అఫైర్స్‌ను ఎలా చదవాలో ఈ గైడ్‌లో చూడవచ్చు.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. 2026 వైద్య శాస్త్ర నోబెల్ గ్రహీతల్లో, ఛానెల్‌రోడాప్సిన్‌ను నాడీకణాలను కాంతితో నియంత్రించే సాధనంగా మార్చిన శాస్త్రవేత్త ఎవరు? (A) పీటర్ హెగెమాన్ (B) గెయోర్గ్ నాగెల్ (C) కార్ల్ డైసెరోత్ (D) ఫ్రాన్సిస్ హాల్జెన్

సమాధానం

(C) కార్ల్ డైసెరోత్. హెగెమాన్, నాగెల్ ఏకకణ శైవలంలో ఛానెల్‌రోడాప్సిన్ అనే కాంతి-సున్నిత ప్రొటీన్‌ను కనుగొన్నారు. స్టాన్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన డైసెరోత్ ఆ ప్రొటీన్‌ను క్షీరదాల నాడీకణాల్లో పనిచేయించి, కాంతితో నాడీకణాలను ఆన్-ఆఫ్ చేసే పద్ధతిగా మార్చారు. ఈ పద్ధతినే ఆప్టోజెనెటిక్స్ అంటారు. హెగెమాన్, నాగెల్ ఆవిష్కరణ ప్రొటీన్‌కు సంబంధించినది కాగా, డైసెరోత్ కృషి దాని అనువర్తనానికి సంబంధించినది.

2. ఆప్టోజెనెటిక్స్ పరిశోధనలకు మూలమైన ఛానెల్‌రోడాప్సిన్ ప్రొటీన్‌ను మొదట ఏ జీవిలో కనుగొన్నారు? (A) ఏకకణ శైవలం (B) మిణుగురు పురుగు (C) లోతైన సముద్రపు జెల్లీ ఫిష్ (D) నేల బ్యాక్టీరియం

సమాధానం

(A) ఏకకణ శైవలం. హెగెమాన్, నాగెల్ ఏకకణ శైవలంలో కాంతికి స్పందించే ఛానెల్‌రోడాప్సిన్ ప్రొటీన్‌ను గుర్తించారు. శైవలం కాంతి వైపు కదలడానికి ఈ ప్రొటీనే సహాయపడుతుంది. కాంతి పడగానే ఇది అయాన్ ఛానెల్‌ను తెరుస్తుంది కాబట్టి నాడీకణాల్లో ప్రవేశపెడితే కాంతితో వాటిని ఉత్తేజపరచవచ్చు. మిణుగురు పురుగు, జెల్లీ ఫిష్ కాంతిని ఉత్పత్తి చేసే జీవులు, కాంతిని గ్రహించి ఛానెల్ తెరిచే ప్రొటీన్ వాటి నుంచి రాలేదు.

3. భారత్-స్విట్జర్లాండ్ వలస, మొబిలిటీ భాగస్వామ్య ఒప్పందం ప్రకారం ఇచ్చే మల్టిపుల్-ఎంట్రీ వీసాల గరిష్ఠ చెల్లుబాటు ఎంత? (A) ఏడాది, ఒక్కో పర్యటనలో మూడు నెలల బస (B) ఐదేళ్లు, ఒక్కో పర్యటనలో ఆరు నెలల బస (C) పదేళ్లు, ఒక్కో పర్యటనలో ఆరు నెలల బస (D) మూడేళ్లు, ఒక్కో పర్యటనలో ఏడాది బస

సమాధానం

(B) ఐదేళ్లు, ఒక్కో పర్యటనలో ఆరు నెలల బస. మోదీ-పార్మెలిన్ చర్చల్లో కుదిరిన మొబిలిటీ ఒప్పందం ఐదేళ్ల వరకు చెల్లుబాటయ్యే మల్టిపుల్-ఎంట్రీ వీసాలను కల్పిస్తుంది. ప్రతి పర్యటనలో గరిష్ఠంగా ఆరు నెలలు ఉండవచ్చు. ఏడాది కాలపరిమితి అనేది విద్యార్థులకు ఇచ్చే, పునరుద్ధరించుకోగల అనుమతులకు వర్తిస్తుంది, అందుకే ఆప్షన్ A తికమక పెడుతుంది. వ్యాపార, వృత్తిపరమైన ప్రయాణాలను సులభం చేయడమే ఈ ఒప్పందం ఉద్దేశం.

4. భారత్-స్విట్జర్లాండ్ యంగ్ ప్రొఫెషనల్స్ ఒప్పందం ప్రకారం ఒక్కో దేశం నుంచి ఏటా ఎంతమంది యువ నిపుణులు మార్పిడి కావచ్చు? (A) ఇరు దేశాలు కలిపి 300, పెంపు లేదు (B) ఒక్కో దేశం నుంచి 500, తర్వాత పరిమితి లేదు (C) ఒక్కో దేశం నుంచి 300, తర్వాత 500కు పెంపు (D) ఒక్కో దేశం నుంచి 300, ఎప్పటికీ స్థిరంగా

సమాధానం

(C) ఒక్కో దేశం నుంచి 300, తర్వాత 500కు పెంపు. ఒప్పందం ప్రకారం ప్రారంభంలో ఒక్కో దేశం నుంచి ఏటా 300 మంది యువ నిపుణులు మార్పిడి కావచ్చు. ఈ సంఖ్యను 500కు పెంచే వెసులుబాటు ఉంది. ఇది ఈ పర్యటనలో కుదిరిన ఐదు ఒప్పందాల్లో ఒకటి. 500 అనేది పెంచగల గరిష్ఠ సంఖ్య మాత్రమే, ప్రారంభ కోటా కాదు.

5. భారత్-EFTA TEPA ఒప్పందంలో 15 ఏళ్లలో సాధించాలనుకున్న లక్ష్యాలు ఏవి? (A) 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 1 లక్ష ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు (B) 100 బిలియన్ డాలర్ల వాణిజ్యం, 5 లక్షల ఉద్యోగాలు (C) 23.27 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 10 లక్షల ఉద్యోగాలు (D) 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 10 లక్షల ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు

సమాధానం

(D) 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 10 లక్షల ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు. 1 అక్టోబర్ 2025 నుంచి అమల్లో ఉన్న TEPA ద్వారా 15 ఏళ్లలో భారత్‌కు 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులు, 10 లక్షల ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాలు రావాలన్నది లక్ష్యం. ఈ లక్ష్యం పెట్టుబడులకు సంబంధించినది, వాణిజ్య పరిమాణానికి కాదు, అందుకే ఆప్షన్ B సరికాదు. 23.27 బిలియన్ డాలర్లు 2024-25లో భారత్-స్విట్జర్లాండ్ వాణిజ్య విలువ మాత్రమే. పెట్టుబడి కట్టుబాటు ఉండటమే ఈ ఒప్పందాన్ని సాధారణ వాణిజ్య ఒప్పందాల నుంచి వేరు చేస్తుంది.

6. కునోలో ఐదు పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన KJP21 చీతా పిల్లలకు కొత్త జన్యు వైవిధ్యం ఎందుకు వచ్చింది? (A) తల్లి చీతా నమీబియా నుంచి వచ్చినది కాబట్టి (B) తండ్రి చీతా బోట్స్వానా నుంచి వచ్చినది కాబట్టి (C) తండ్రి చీతా దక్షిణాఫ్రికా నుంచి వచ్చినది కాబట్టి (D) తల్లి చీతా గాంధీ సాగర్‌లో పుట్టినది కాబట్టి

సమాధానం

(B) తండ్రి చీతా బోట్స్వానా నుంచి వచ్చినది కాబట్టి. KJP21 భారత్‌లోనే పుట్టిన ఆడ చీతా, అందుకే తల్లి విదేశీ చీతా అనే ఆప్షన్ A సరికాదు. ఈ పిల్లల తండ్రి ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్వానా నుంచి తెచ్చిన చీతాల్లో ఒకటి, అందుకే బోట్స్వానా వంశం కొత్తగా చేరింది. అంతకుముందు వచ్చిన చీతాలన్నీ నమీబియా, దక్షిణాఫ్రికా నుంచి వచ్చినవే. చిన్న జనాభాలో అంతఃప్రజననం తగ్గాలంటే ఇలాంటి కొత్త వంశాలు అవసరం.

7. ప్రాజెక్ట్ చీతా కింద ఆఫ్రికా దేశాల నుంచి చీతాలను తీసుకొచ్చిన సరైన కాలక్రమం ఏది? (A) నమీబియా → దక్షిణాఫ్రికా → బోట్స్వానా (B) దక్షిణాఫ్రికా → నమీబియా → బోట్స్వానా (C) బోట్స్వానా → నమీబియా → దక్షిణాఫ్రికా (D) నమీబియా → బోట్స్వానా → దక్షిణాఫ్రికా

సమాధానం

(A) నమీబియా → దక్షిణాఫ్రికా → బోట్స్వానా. ప్రాజెక్ట్ చీతా ప్రారంభమైన సెప్టెంబర్ 2022లో నమీబియా నుంచి 8 చీతాలు వచ్చాయి. ఫిబ్రవరి 2023లో దక్షిణాఫ్రికా నుంచి 12, ఫిబ్రవరి 2026లో బోట్స్వానా నుంచి 9 చీతాలను తీసుకొచ్చారు. ఈ క్రమం తెలిస్తే పిల్లల్లో కొత్త బోట్స్వానా వంశం ఎందుకు ముఖ్యమో అర్థమవుతుంది. ప్రస్తుతం దేశంలోని 60 చీతాల్లో 41 భారత్‌లోనే పుట్టాయి.

8. భారత్-UAE సంయుక్త సైనిక విన్యాసం ‘మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026’ ఎక్కడ జరుగుతోంది? (A) రాజస్థాన్‌లోని మహాజన్ ఫీల్డ్ ఫైరింగ్ రేంజ్ (B) మేఘాలయలోని ఉమ్రోయ్ (C) హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని బక్లోహ్ (D) ఉత్తరాఖండ్‌లోని చౌబటియా

సమాధానం

(D) ఉత్తరాఖండ్‌లోని చౌబటియా. మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026 విన్యాసం చౌబటియాలోని ఫారిన్ ట్రైనింగ్ నోడ్‌లో 5 నుంచి 18 అక్టోబర్ వరకు జరుగుతోంది. పేరుకు తగ్గట్టే ఇది పర్వత ప్రాంత యుద్ధ విధానాలపై దృష్టి పెట్టింది, అందుకే హిమాలయ ప్రాంతాన్ని ఎంచుకున్నారు. ఇరు దేశాల నుంచి సమాన సంఖ్యలో మొత్తం 92 మంది పాల్గొంటున్నారు. మహాజన్ ఎడారి విన్యాసాలకు, ఉమ్రోయ్ ఈశాన్య ప్రాంత విన్యాసాలకు వాడే వేదికలు.

9. తొలి జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే ప్రకారం స్థిర పని ప్రదేశానికి వెళ్లే ఉద్యోగులు ఎక్కువగా వాడే ప్రయాణ సాధనం ఏది? (A) బస్సులు (B) మెట్రో, సబర్బన్ రైళ్లు (C) ద్విచక్ర వాహనాలు (D) నడక

సమాధానం

(C) ద్విచక్ర వాహనాలు. NSO సర్వే ప్రకారం 42.6% ఉద్యోగులు పని ప్రదేశానికి ప్రధానంగా ద్విచక్ర వాహనాలనే వాడుతున్నారు. విద్యార్థుల్లో మాత్రం నడక 37.0%తో అగ్రస్థానంలో ఉంది, అందుకే ఆప్షన్ D తికమక పెడుతుంది. మెట్రో, మోనోరైల్, సబర్బన్ రైలు వంటి పట్టణ ప్రజా రవాణా పట్టణ ఉద్యోగుల ప్రయాణాల్లో కేవలం 5.0% మాత్రమే. ఇది వ్యక్తిగత వాహనాలపై ఆధారపడటం ఎంత ఎక్కువగా ఉందో చూపిస్తుంది.

10. ప్రాజెక్ట్ వీర్‌AI కోసం టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ బోర్డు బిగ్‌ఎండియన్ సెమీకండక్టర్స్‌కు అందించే నిధులు ఏ రూపంలో ఉంటాయి? (A) RDI నిధి నుంచి రూ.130 కోట్లు, ఆప్షనల్ కన్వర్టిబుల్ డెట్‌గా (B) RDI నిధి నుంచి రూ.260 కోట్లు, తిరిగి చెల్లించనవసరం లేని గ్రాంట్‌గా (C) PLI పథకం నుంచి రూ.130 కోట్లు, ప్రోత్సాహకంగా (D) సెమీకాన్ ఇండియా నుంచి రూ.260 కోట్లు, ఈక్విటీగా

సమాధానం

(A) RDI నిధి నుంచి రూ.130 కోట్లు, ఆప్షనల్ కన్వర్టిబుల్ డెట్‌గా. ప్రాజెక్ట్ వీర్‌AI మొత్తం వ్యయం రూ.260 కోట్లు కాగా, అందులో సగం అయిన రూ.130 కోట్లను పరిశోధన, అభివృద్ధి, ఆవిష్కరణ (RDI) నిధి నుంచి TDB అందిస్తుంది. ఈ మొత్తం గ్రాంట్ కాదు, అవసరమైతే వాటాగా మార్చుకోగల రుణం రూపంలో ఉంటుంది. ఆప్షన్ B లోని రూ.260 కోట్లు ప్రాజెక్టు మొత్తం వ్యయం మాత్రమే. ఈ చిప్ కెమెరా ఆధారిత AI విజన్ కోసం దేశీయంగా రూపొందుతుంది.

11. 19వ అంతర్జాతీయ ఖగోళ, ఖగోళ భౌతిక ఒలింపియాడ్ (IOAA) 2026లో స్వర్ణం గెలిచిన హైదరాబాద్ విద్యార్థి ఎవరు? (A) హర్షిల్ అమిత్‌కుమార్ పటేల్ (B) ప్రంజల్ దీక్షిత్ (C) అర్ణవ్ సెహ్రావత్ (D) అక్షత్ శ్రీవాస్తవ

సమాధానం

(B) ప్రంజల్ దీక్షిత్. హనోయ్‌లో జరిగిన IOAA 2026లో స్వర్ణం గెలిచిన నలుగురు భారతీయుల్లో ప్రంజల్ దీక్షిత్ హైదరాబాద్‌కు చెందినవారు. అర్ణవ్ సెహ్రావత్ ఫరీదాబాద్, అక్షత్ శ్రీవాస్తవ గురుగ్రామ్‌కు చెందినవారు, వారూ స్వర్ణ విజేతలే. హర్షిల్ అమిత్‌కుమార్ పటేల్ వడోదరకు చెందినవారు, ఆయన రజతం గెలిచారు. భారత్ ఈ పోటీలో వియత్నాంతో కలిసి సంయుక్తంగా మూడో స్థానంలో నిలిచింది.

12. SEBI 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రారంభించిన ‘సమఝ్ సే ఇన్వెస్టింగ్ సింపుల్’ ప్రచారం ఏ ప్రాజెక్టులో భాగం? (A) ప్రాజెక్ట్ సారథి (B) ప్రాజెక్ట్ నివేశక్ దీదీ (C) ప్రాజెక్ట్ జాగ్రూక్ (D) ప్రాజెక్ట్ సచేత్

సమాధానం

(C) ప్రాజెక్ట్ జాగ్రూక్. SEBI ‘సమఝ్ సే ఇన్వెస్టింగ్ సింపుల్’ ప్రచారాన్ని ప్రాజెక్ట్ జాగ్రూక్ కింద పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రారంభించింది. ఇది 5 నుంచి 11 అక్టోబర్ వరకు జరిగే ప్రపంచ పెట్టుబడిదారుల వారంతో కలిసి మొదలైంది. ఈ ప్రచారం మార్చి 2027 వరకు ఇంగ్లిష్, హిందీతో పాటు 11 ప్రాంతీయ భాషల్లో సాగుతుంది. చిన్న మదుపరులకు సరైన పెట్టుబడి అవగాహన కల్పించి మోసాల నుంచి కాపాడటమే దీని లక్ష్యం.

త్వరిత పునశ్చరణ

• 2026 వైద్య నోబెల్: కార్ల్ డైసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, గెయోర్గ్ నాగెల్ — ఆప్టోజెనెటిక్స్, ఛానెల్‌రోడాప్సిన్.
• నోబెల్ బహుమతి మొత్తం 12 మిలియన్ స్వీడిష్ క్రోనార్లు; ప్రదానం 10 డిసెంబర్.
• మోదీ-పార్మెలిన్ చర్చలు: ఐదు ఒప్పందాలు; ఐదేళ్ల మల్టిపుల్-ఎంట్రీ వీసాలు; ఏటా 300 మంది యువ నిపుణులు (500 వరకు).
• భారత్-EFTA TEPA: 1 అక్టోబర్ 2025 నుంచి అమలు; 15 ఏళ్లలో 100 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి, 10 లక్షల ఉద్యోగాలు.
• కునో: KJP21కు ఐదు పిల్లలు; దేశంలో చీతాలు 60, వీటిలో 41 భారత్‌లో పుట్టినవి.
• చీతాల రాక క్రమం: నమీబియా (2022), దక్షిణాఫ్రికా (2023), బోట్స్వానా (2026).
• మౌంటెన్ గార్డియన్ 2026: భారత్-UAE, చౌబటియా (ఉత్తరాఖండ్), 5-18 అక్టోబర్, 92 మంది.
• జాతీయ గృహ ప్రయాణ సర్వే: ఉద్యోగుల్లో 42.6% ద్విచక్ర వాహనాలు; నెలసరి సగటు ఖర్చు రూ.785.
• ప్రపంచ ఆవాస దినోత్సవం (అక్టోబర్ మొదటి సోమవారం) ఇతివృత్తం ‘అడిక్వేట్ హౌసింగ్ ఫర్ ఆల్’.
• ప్రాజెక్ట్ వీర్‌AI: రూ.260 కోట్ల ప్రాజెక్టు, RDI నిధి నుంచి రూ.130 కోట్లు; TRL-5 నుంచి TRL-9.
• IOAA 2026 (హనోయ్): భారత్‌కు 4 స్వర్ణాలు, 1 రజతం; హైదరాబాద్ విద్యార్థి ప్రంజల్ దీక్షిత్‌కు స్వర్ణం.
• SEBI ‘సమఝ్ సే ఇన్వెస్టింగ్ సింపుల్’ — ప్రాజెక్ట్ జాగ్రూక్; ప్రపంచ పెట్టుబడిదారుల వారం 5-11 అక్టోబర్.

FAQ

2026 వైద్య శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి ఎవరికి, ఏ ఆవిష్కరణకు లభించింది?

కార్ల్ డైసెరోత్, పీటర్ హెగెమాన్, గెయోర్గ్ నాగెల్‌లకు కాంతితో నియంత్రించే అయాన్ ఛానెళ్లు, ఆప్టోజెనెటిక్స్ పద్ధతికి గాను ఈ బహుమతి లభించింది. హెగెమాన్, నాగెల్ శైవలంలో ఛానెల్‌రోడాప్సిన్‌ను కనుగొనగా, డైసెరోత్ దాన్ని నాడీకణాలను కాంతితో నియంత్రించే సాధనంగా మార్చారు.

భారత్-స్విట్జర్లాండ్ యంగ్ ప్రొఫెషనల్స్ ఒప్పందం ప్రకారం ఏటా ఎంతమంది మార్పిడి కావచ్చు?

ఒక్కో దేశం నుంచి ఏటా 300 మంది యువ నిపుణులు మార్పిడి కావచ్చు, ఈ సంఖ్యను 500కు పెంచే అవకాశం ఉంది. 5 అక్టోబర్ 2026న ప్రధాని మోదీ, స్విస్ అధ్యక్షుడు గై పార్మెలిన్ సమక్షంలో ఈ ఒప్పందంతో సహా ఐదు ఒప్పందాలు కుదిరాయి.

కునో జాతీయ ఉద్యానవనంలో ఐదు పిల్లలకు జన్మనిచ్చిన చీతా ఏది?

భారత్‌లోనే పుట్టిన KJP21 అనే ఆడ చీతా ఐదు పిల్లలకు జన్మనిచ్చింది. దీంతో దేశంలో చీతాల సంఖ్య 60కి చేరింది, వీటిలో 41 భారత్‌లోనే పుట్టినవి.

Sources

• GKToday — Nobel Prize in Medicine 2026 awarded for optogenetics
• Drishti IAS — News analysis, 6 October 2026
• SuperKalam (The Hindu) — India, Switzerland to boost defence, nuclear ties
• GKToday — Project Cheetah reaches 60 cheetahs
• SuperKalam (PIB) — Indian-born cheetah gives birth to 5 cubs
• Drishti IAS — News analysis, 7 October 2026 (Mountain Guardian 2026)
• SuperKalam (PIB) — National Household Travel Survey
• SuperKalam (PIB) — World Habitat Day 2026
• GKToday — IOAA 2026: India wins four gold and one silver
• GKToday — TDB signs Rs 130 crore deal for AI vision SoC
• GKToday — SEBI Project Jagrook campaign
• CrackTarget — Current Affairs 5 October 2026