3 అక్టోబర్ 2026 కరెంట్ అఫైర్స్: ఐదు ప్రాచీన భాషలకు సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్, 5.56 కి.మీ. క్వాంటమ్ కీ లింక్, ఆసియా క్రీడల్లో హాకీ-క్రికెట్ స్వర్ణాలు

3 అక్టోబర్ 2026 వార్తల్లో అస్సామీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, పాళీ, ప్రాకృత భాషలకు ఐదు సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఆమోదం, దేశంలో తొలి 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ లింక్ ప్రదర్శన ముఖ్యమైనవి. బ్యాంకింగ్‌లో NABKISAN తొలి WASH సోషల్ బాండ్, నైపుణ్య రంగంలో PM-SETU ఏడాది పూర్తి, రక్షణలో AIME-2026 ముగింపు, 153వ IPU అసెంబ్లీకి భారత బృందం వార్తల్లో నిలిచాయి. ఆసియా క్రీడల్లో పురుషుల హాకీ, క్రికెట్ జట్లు, అమన్ సెహ్రావత్, కుంకుమ్ మోహోడ్, ప్రణవి ఉర్స్ స్వర్ణాలు సాధించారు.

జాతీయ అంశాలు

ఐదు ప్రాచీన భాషలకు సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్

కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ఉన్నత విద్యా విభాగం 3 అక్టోబర్ 2026న అస్సామీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, పాళీ, ప్రాకృత ప్రాచీన భాషల కోసం ఐదు సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (CoE)ను ఆమోదించింది (PIB).

భాష	నిర్వహించే సంస్థ	రాష్ట్రం
అస్సామీ	తేజ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం	అస్సాం
బెంగాలీ	విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం	పశ్చిమ బెంగాల్
మరాఠీ	డెక్కన్ కాలేజ్, పుణె	మహారాష్ట్ర
పాళీ	సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఒడిశా	ఒడిశా
ప్రాకృతం	సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ గుజరాత్	గుజరాత్

• ఈ ఐదు భాషలకు 3 అక్టోబర్ 2024న ప్రాచీన హోదా లభించింది. దాంతో దేశంలో ప్రాచీన భాషల సంఖ్య 11కు చేరింది.
• కన్నడ, తెలుగు, మలయాళం, ఒడియా భాషల సెంటర్లు మైసూరులోని కేంద్ర భారతీయ భాషా సంస్థ (CIIL) కింద పనిచేస్తున్నాయి. కొత్త సెంటర్లను మాత్రం ఇప్పటికే ఉన్న విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఏర్పాటు చేశారు.
• ప్రాచీన హోదా వచ్చిన క్రమం: తమిళం (2004), సంస్కృతం (2005), తెలుగు, కన్నడ (2008), మలయాళం (2013), ఒడియా (2014), తర్వాత 2024లో ఐదు భాషలు.
• పరిశోధన, పరిరక్షణ, సాహిత్య సంపదను డిజిటలైజ్ చేయడం ఈ సెంటర్ల ప్రధాన పనులు.

పరీక్షల కోణం: తెలుగుకు 2008లో ప్రాచీన హోదా వచ్చింది, దాని సెంటర్ CIIL కింద పనిచేస్తుంది. ‘ఏ భాష సెంటర్ ఏ విశ్వవిద్యాలయంలో’ అనే జతల ప్రశ్నలు రావచ్చు.

PM-SETU కు ఏడాది — ITIల ఆధునికీకరణ

ITIల ఆధునికీకరణ కోసం తెచ్చిన PM-SETU (ప్రధానమంత్రి స్కిల్లింగ్ అండ్ ఎంప్లాయబిలిటీ ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్ త్రూ అప్‌గ్రేడెడ్ ITIs) పథకం ఏడాది పూర్తి చేసుకుంది. ప్రధాని దీన్ని 4 అక్టోబర్ 2025న ప్రారంభించారు (PIB).

• ఇది కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకం, నోడల్ శాఖ నైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE). మొత్తం వ్యయం ₹60,000 కోట్లు: కేంద్రం ₹30,000 కోట్లు, రాష్ట్రాలు ₹20,000 కోట్లు, పరిశ్రమ ₹10,000 కోట్లు.
• కేంద్ర వాటాలో 50%ను ప్రపంచ బ్యాంక్, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంక్ (ADB) సమానంగా సహ-ఆర్థిక సహాయం అందిస్తాయి.
• 1,000 ప్రభుత్వ ITIలను 200 హబ్‌లు, 800 స్పోక్‌లుగా హబ్-అండ్-స్పోక్ పద్ధతిలో ఆధునికీకరిస్తారు. హైదరాబాద్ సహా ఐదు NSTIలను జాతీయ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌గా మారుస్తారు.
• ప్రతి క్లస్టర్‌కు ఏర్పడే SPVలో పరిశ్రమ భాగస్వామికి 51%, కేంద్రానికి 24.5%, రాష్ట్రానికి 24.5% వాటా ఉంటుంది.
• మొదటి ఏడాదిలో 850 ITIలను గుర్తించారు, 14 ITI క్లస్టర్లను ఆమోదించారు. ఐదేళ్లలో 20 లక్షల మంది యువతకు నైపుణ్య శిక్షణ లక్ష్యం.

పరీక్షల కోణం: SPVలో మెజారిటీ వాటా పరిశ్రమదే కావడం ఈ పథకం ప్రత్యేకత. శిక్షణను పరిశ్రమ అవసరాలకు దగ్గరగా తీసుకురావడమే దీని ఉద్దేశం.

బ్యాంకింగ్, ఆర్థిక వ్యవస్థ

NABKISAN — దేశంలో తొలి WASH సోషల్ బాండ్

నాబార్డ్ అనుబంధ సంస్థ NABKISAN ఫైనాన్స్ లిమిటెడ్ నీరు, పారిశుద్ధ్యం, పరిశుభ్రత (WASH) రంగానికి మాత్రమే ఉద్దేశించిన దేశంలోని తొలి సోషల్ బాండ్‌ను 1 అక్టోబర్ 2026న NSEలో లిస్ట్ చేసింది (PIB).

• ఈ బాండ్ ద్వారా ₹180 కోట్లు సమీకరించారు, ఇది 1.8 రెట్లు ఓవర్‌సబ్‌స్క్రైబ్ అయింది.
• కాలవ్యవధి 5 ఏళ్లు (సెప్టెంబర్ 2031లో మెచ్యూరిటీ), కూపన్ రేటు 8.10%. CRISIL AAA (Stable), CARE AAA (Stable) రేటింగ్‌లు లభించాయి.
• ఈ నిధులను గ్రామీణ, వెనుకబడిన ప్రాంతాల్లో సురక్షిత తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, పరిశుభ్రత కోసం వినియోగిస్తారు. Water.org సాంకేతిక సలహాదారుగా ఉంది.

పరీక్షల కోణం: గ్రీన్ బాండ్ నిధులు పర్యావరణ ప్రాజెక్టులకు, సోషల్ బాండ్ నిధులు సామాజిక ప్రయోజన ప్రాజెక్టులకు వెళ్తాయి. ఈ తేడా బ్యాంకింగ్ పరీక్షల్లో తరచుగా అడుగుతారు.

శాస్త్ర సాంకేతికం

దేశంలో తొలి 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ లింక్

QNu Labs, BISAG-N, IIT గాంధీనగర్ కలిసి గాలి ద్వారా 5.56 కి.మీ. దూరం క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ (QKD) లింక్‌ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించాయి. 27-28 సెప్టెంబర్ 2026 రాత్రి BISAG-N, IIT గాంధీనగర్ మధ్య ఈ ప్రయోగం జరిగిందని MeitY 3 అక్టోబర్‌న ప్రకటించింది (PIB).

• QNu Labs కు చెందిన ‘Armos’ QKD పరికరం, కాంతి కిరణాన్ని సరిగ్గా లక్ష్యం వైపు ఉంచే పాయింటింగ్, అక్విజిషన్ అండ్ ట్రాకింగ్ (PAT) వ్యవస్థను వాడారు.
• BISAG-N రూపొందించిన ‘వేదిక్ కవచ్’ పోస్ట్-క్వాంటమ్ క్రిప్టోగ్రఫీ (PQC) వేదికతో దీన్ని అనుసంధానించారు. ఇందులో క్వాంటమ్ రాండమ్ నంబర్ జనరేషన్ (QRNG) కూడా ఉంది.
• క్వాంటమ్ బిట్ ఎర్రర్ రేటు (QBER) 5% కంటే తక్కువగా స్థిరంగా ఉంది, సెకనుకు 230-260 బిట్ల సురక్షిత కీలు ఉత్పత్తి అయ్యాయి.
• ఫ్రీ-స్పేస్ లింకులు ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్ దిశగా ముందడుగు. జాతీయ క్వాంటమ్ మిషన్ కింద భారత భూకేంద్రాల మధ్య దాదాపు 2,000 కి.మీ. క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్ లక్ష్యం. ఈ మిషన్‌ను DST ₹6,003.65 కోట్లతో 8 ఏళ్లలో అమలు చేస్తోంది.

పరీక్షల కోణం: ఎవరైనా క్వాంటమ్ కీని దొంగచాటుగా చదవడానికి ప్రయత్నిస్తే దాని స్థితి మారి, ఎర్రర్ రేటు పెరుగుతుంది. అందుకే తక్కువ QBER సురక్షిత లింక్‌కు సూచిక.

రక్షణ

AIME-2026 — INS సహ్యాద్రి, INS కులిష్ భాగస్వామ్యం ముగింపు

ఫిలిప్పీన్స్‌లో జరిగిన రెండో ASEAN-భారత్ సముద్ర విన్యాసం (AIME-2026)లో INS సహ్యాద్రి, INS కులిష్ తమ భాగస్వామ్యాన్ని ముగించాయని రక్షణ శాఖ 3 అక్టోబర్ 2026న ప్రకటించింది (PIB).

• ఈ విన్యాసం 28 సెప్టెంబర్ 2026న ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సుబిక్ బేలో మొదలైంది. INS సహ్యాద్రి శివాలిక్ తరగతి స్టెల్త్ ఫ్రిగేట్, INS కులిష్ కోరా తరగతి కార్వెట్ (GKToday).
• ఇతివృత్తం ‘Anchored in Trust, United at Sea’. 2026ను ASEAN-భారత్ సముద్ర సహకార సంవత్సరంగా జరుపుకుంటున్నారు.
• హార్బర్ దశలో నిపుణుల చర్చలు, టేబుల్-టాప్ విన్యాసం జరగగా, సముద్ర దశలో మానవతా సహాయం-విపత్తు ఉపశమనం (HADR), విజిట్-బోర్డ్-సెర్చ్-సీజర్ (VBSS), సముద్రంలో ఇంధనం నింపడం వంటి విన్యాసాలు జరిగాయి (The Hans India).
• హెలికాప్టర్లతో క్రాస్-డెక్ ల్యాండింగ్, గాయపడినవారి తరలింపు (CASEVAC) విన్యాసాలు కూడా చేశారు.
• AIME తొలి విన్యాసం మే 2023లో సింగపూర్ ఆతిథ్యంలో జరిగింది (InsightsIAS).

పరీక్షల కోణం: ఈ విన్యాసం భారత ‘యాక్ట్ ఈస్ట్’ విధానం, MAHASAGAR (Mutual and Holistic Advancement for Security and Growth Across Regions) దృక్పథంతో ముడిపడి ఉంది.

అంతర్జాతీయ అంశాలు

153వ IPU అసెంబ్లీకి హరివంశ్ నేతృత్వంలో భారత బృందం

రాజ్యసభ డిప్యూటీ ఛైర్మన్ హరివంశ్ నేతృత్వంలో 9 మంది సభ్యుల భారత పార్లమెంటరీ బృందం టాంజానియాలోని అరూషాలో 5 నుంచి 9 అక్టోబర్ 2026 వరకు జరిగే అంతర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్ (IPU) 153వ అసెంబ్లీకి బయలుదేరింది (PIB).

• అసెంబ్లీ ఇతివృత్తం ‘Enhancing good governance and empowering communities through inclusivity, trust and opportunities for all’.
• ఉగ్రవాద వ్యతిరేక పోరాటం, శాంతి-అంతర్జాతీయ భద్రత, కృత్రిమ మేధ-భవిష్యత్తు ఉపాధి అంశాలను భారత్ ప్రస్తావిస్తుంది.
• బృందంలో 9 మందిలో నలుగురు మహిళా సభ్యులు ఉన్నారు. IPU 1889లో ఏర్పాటైంది (CrackTarget).

క్రీడలు

ఆసియా క్రీడలు 2026 — 14వ రోజు ఐదు స్వర్ణాలు

3 అక్టోబర్ (14వ రోజు) భారత్ పలు స్వర్ణాలు సాధించింది (ESPN):

• హాకీ: పురుషుల జట్టు ఫైనల్‌లో మలేసియాను 5-1తో ఓడించి స్వర్ణం గెలిచింది.
• క్రికెట్: పురుషుల జట్టు ఫైనల్‌లో పాకిస్థాన్‌ను 19 పరుగుల తేడాతో ఓడించి స్వర్ణం సాధించింది.
• రెజ్లింగ్: పురుషుల 57 కిలోల విభాగంలో అమన్ సెహ్రావత్ ఉత్తర కొరియాకు చెందిన హాన్ చోంగ్ సాంగ్‌ను 11-7తో ఓడించి స్వర్ణం గెలిచారు. మహిళల 53 కిలోల్లో అంతిమ్ పంఘాల్ రజతం, పురుషుల 97 కిలోల్లో దీపక్ పూనియా కాంస్యం సాధించారు.
• ఆర్చరీ: మహిళల రికర్వ్ వ్యక్తిగత విభాగంలో కుంకుమ్ మోహోడ్ 5-5తో సమమైన తర్వాత షూట్-ఆఫ్‌లో దక్షిణ కొరియాకు చెందిన ఓ యెజిన్‌ను 10-8తో ఓడించి స్వర్ణం గెలిచారు. పురుషుల రికర్వ్‌లో నీరజ్ చౌహాన్ కాంస్యం పొందారు.
• గోల్ఫ్: ప్రణవి ఉర్స్ నాలుగు రౌండ్లలో 15 అండర్ పార్‌తో వ్యక్తిగత స్వర్ణం గెలిచారు. ప్రణవి ఉర్స్, అదితి అశోక్, దీక్షా డాగర్‌ల మహిళల జట్టు రజతం సాధించింది.

ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. ప్రాచీన మరాఠీ భాష కోసం ఆమోదించిన సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌ను ఏ సంస్థలో ఏర్పాటు చేస్తారు? (A) డెక్కన్ కాలేజ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణె (B) ముంబై విశ్వవిద్యాలయం (C) సావిత్రీబాయి ఫులే పుణె విశ్వవిద్యాలయం (D) రాష్ట్రసంత్ తుకడోజీ మహారాజ్ నాగ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం

సమాధానం

(A) డెక్కన్ కాలేజ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ అండ్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, పుణె. విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 3 అక్టోబర్ 2026న ఆమోదించిన ఐదు సెంటర్లలో మరాఠీ సెంటర్‌ను డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ అయిన డెక్కన్ కాలేజ్‌కు అప్పగించారు. కొత్త సెంటర్లను CIIL కింద కాకుండా ఇప్పటికే ఉన్న విశ్వవిద్యాలయాల్లోనే ఏర్పాటు చేయడం ఈసారి ప్రత్యేకత. ఆప్షన్ C లోని పుణె విశ్వవిద్యాలయం కూడా అదే నగరంలో ఉండటం వల్ల గందరగోళం రావచ్చు, కానీ ఎంపికైనది డెక్కన్ కాలేజ్ మాత్రమే. మరాఠీతో పాటు అస్సామీ, బెంగాలీ, పాళీ, ప్రాకృత భాషలకు 3 అక్టోబర్ 2024న ప్రాచీన హోదా లభించింది.

2. ప్రాచీన పాళీ భాష కోసం సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌ను ఏ విశ్వవిద్యాలయంలో ఏర్పాటు చేస్తారు? (A) నవ నలంద మహావిహార (B) సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ గుజరాత్ (C) సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఒడిశా (D) విశ్వభారతి విశ్వవిద్యాలయం

సమాధానం

(C) సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఒడిశా. పాళీ భాష సెంటర్‌ను సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఒడిశాకు, ప్రాకృత భాష సెంటర్‌ను సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ గుజరాత్‌కు కేటాయించారు. పాళీ, ప్రాకృతం రెండూ బౌద్ధ, జైన సాహిత్యంతో ముడిపడిన భాషలు కాబట్టి ఈ రెండు సెంటర్లను కలిపి గందరగోళానికి గురికాకూడదు. విశ్వభారతికి బెంగాలీ సెంటర్ కేటాయించారు, అందుకే ఆప్షన్ D సరిపోదు. ఈ భాషలు ఈనాడు మాట్లాడేవారు తక్కువే అయినా, వాటి సాహిత్య సంపద పరిరక్షణే లక్ష్యం.

3. కన్నడ, తెలుగు, మలయాళం, ఒడియా ప్రాచీన భాషల సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఏ సంస్థ కింద పనిచేస్తున్నాయి? (A) సాహిత్య అకాడమీ, న్యూఢిల్లీ (B) కేంద్ర భారతీయ భాషా సంస్థ (CIIL), మైసూరు (C) నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్, న్యూఢిల్లీ (D) శాస్త్ర, సాంకేతిక పరిభాషా సంఘం, న్యూఢిల్లీ

సమాధానం

(B) కేంద్ర భారతీయ భాషా సంస్థ (CIIL), మైసూరు. తెలుగు సహా ఈ నాలుగు భాషల సెంటర్లు మైసూరులోని CIIL కింద పనిచేస్తున్నాయి. కొత్తగా ఆమోదించిన ఐదు సెంటర్లను మాత్రం CIIL కింద కాకుండా వేర్వేరు విశ్వవిద్యాలయాల్లోనే ఏర్పాటు చేశారు, ఇదే రెండింటి మధ్య ప్రధాన తేడా. తెలుగు, కన్నడకు 2008లో, మలయాళానికి 2013లో, ఒడియాకు 2014లో ప్రాచీన హోదా వచ్చింది. సాహిత్య అకాడమీ సాహిత్య పురస్కారాలు, ప్రచురణలు చూసే సంస్థ, ప్రాచీన భాషా సెంటర్ల నిర్వహణ దాని బాధ్యత కాదు.

4. PM-SETU పథకం కింద ప్రతి ITI క్లస్టర్‌కు ఏర్పడే SPVలో అత్యధిక వాటా ఎవరిది? (A) కేంద్ర ప్రభుత్వం (B) రాష్ట్ర ప్రభుత్వం (C) ప్రపంచ బ్యాంక్ (D) పరిశ్రమ భాగస్వామి

సమాధానం

(D) పరిశ్రమ భాగస్వామి. PM-SETU లోని ప్రతి SPVలో యాంకర్ పరిశ్రమ భాగస్వామికి 51%, కేంద్రానికి 24.5%, రాష్ట్రానికి 24.5% వాటా ఉంటుంది. శిక్షణ కోర్సులు, పరికరాలు పరిశ్రమ అవసరాలకు తగ్గట్టు ఉండాలంటే నిర్ణయాధికారం పరిశ్రమకు ఉండాలనేది ఈ ఏర్పాటు వెనుక ఆలోచన. ప్రపంచ బ్యాంక్ కేంద్ర వాటాలో కొంత భాగానికి సహ-ఆర్థిక సహాయం ఇస్తుంది, కానీ SPVలో యాజమాన్య వాటా దానిది కాదు. పథకం మొత్తం వ్యయం ₹60,000 కోట్లు.

5. PM-SETU పథకంలో కేంద్ర వాటాలో 50%కు సహ-ఆర్థిక సహాయం అందిస్తున్న సంస్థలు ఏవి? (A) నాబార్డ్, సిడ్బీ (B) న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్, ఆసియన్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ బ్యాంక్ (C) ప్రపంచ బ్యాంక్, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంక్ (D) అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ, యునెస్కో

సమాధానం

(C) ప్రపంచ బ్యాంక్, ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంక్. PM-SETU మొత్తం ₹60,000 కోట్లలో కేంద్ర వాటా ₹30,000 కోట్లు, అందులో సగాన్ని ప్రపంచ బ్యాంక్, ADB సమానంగా సహ-ఆర్థిక సహాయంగా అందిస్తాయి. రాష్ట్రాలు ₹20,000 కోట్లు, పరిశ్రమ ₹10,000 కోట్లు భరిస్తాయి. ఆప్షన్ B లోని NDB, AIIB కూడా బహుళపక్ష బ్యాంకులే అయినా ఈ పథకంలో వాటి పాత్ర లేదు. 1,000 ప్రభుత్వ ITIలను హబ్-అండ్-స్పోక్ పద్ధతిలో ఆధునికీకరించడమే పథకం లక్ష్యం.

6. NABKISAN ఫైనాన్స్ లిమిటెడ్ 1 అక్టోబర్ 2026న NSEలో లిస్ట్ చేసిన తొలి సోషల్ బాండ్ ఏ రంగానికి ఉద్దేశించింది? (A) నీరు, పారిశుద్ధ్యం, పరిశుభ్రత (WASH) (B) పునరుత్పాదక ఇంధనం (C) మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాల రుణాలు (D) వ్యవసాయ గిడ్డంగుల నిర్మాణం

సమాధానం

(A) నీరు, పారిశుద్ధ్యం, పరిశుభ్రత (WASH). నాబార్డ్ అనుబంధ సంస్థ NABKISAN WASH రంగానికి మాత్రమే ఉద్దేశించిన దేశంలోని తొలి సోషల్ బాండ్ ద్వారా ₹180 కోట్లు సమీకరించింది. ఈ నిధులు గ్రామీణ, వెనుకబడిన ప్రాంతాల్లో సురక్షిత నీరు, పారిశుద్ధ్య సౌకర్యాలకు వెళ్తాయి, Water.org సాంకేతిక భాగస్వామి. పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమీకరించేవి గ్రీన్ బాండ్లు, అందుకే ఆప్షన్ B సరిపోదు. ఈ బాండ్ 1.8 రెట్లు ఓవర్‌సబ్‌స్క్రైబ్ అయింది, కూపన్ రేటు 8.10%.

7. 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ QKD లింక్‌తో అనుసంధానించిన ‘వేదిక్ కవచ్’ పోస్ట్-క్వాంటమ్ క్రిప్టోగ్రఫీ వేదికను రూపొందించిన సంస్థ ఏది? (A) QNu Labs (B) IIT గాంధీనగర్ (C) DRDO (D) BISAG-N

సమాధానం

(D) BISAG-N. ఈ ప్రయోగంలో మూడు సంస్థల పాత్రలు వేర్వేరు: QNu Labs ‘Armos’ QKD పరికరాన్ని, PAT వ్యవస్థను అందించింది, BISAG-N ‘వేదిక్ కవచ్’ PQC వేదికను అందించింది. లింక్ BISAG-N, IIT గాంధీనగర్ మధ్య ఏర్పాటైంది. QKD హార్డ్‌వేర్ QNu Labs ది కాబట్టి ఆప్షన్ A ను ఎంచుకోవడం సాధారణ పొరపాటు. పరీక్షా సందేశాలను వేదిక్ కవచ్‌పై ఎన్‌క్రిప్ట్, డీక్రిప్ట్ చేయడానికి క్వాంటమ్ కీలను వాడారు.

8. ఫ్రీ-స్పేస్ (గాలి ద్వారా) QKD లింక్ ప్రదర్శన దీర్ఘకాలంలో ఏ లక్ష్యానికి ముందడుగుగా భావిస్తున్నారు? (A) సముద్రగర్భ ఆప్టికల్ కేబుళ్ల ద్వారా క్వాంటమ్ ఇంటర్నెట్ (B) ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్ (C) క్వాంటమ్ కంప్యూటర్ల తయారీ (D) 6G మొబైల్ నెట్‌వర్క్ ప్రమాణాలు

సమాధానం

(B) ఉపగ్రహ ఆధారిత క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్. ఉపగ్రహం నుంచి భూమికి క్వాంటమ్ సంకేతాలు గాలి ద్వారానే ప్రయాణిస్తాయి, అందుకే ఫ్రీ-స్పేస్ లింక్ విజయం ఆ దిశలో కీలక ముందడుగు. జాతీయ క్వాంటమ్ మిషన్ కింద భారత భూకేంద్రాల మధ్య దాదాపు 2,000 కి.మీ. క్వాంటమ్ కమ్యూనికేషన్ లక్ష్యంగా ఉంది. ఆప్టికల్ ఫైబర్ QKD వేరే విధానం, దానికి గాలి ద్వారా కిరణ లక్ష్య సాధన అవసరం ఉండదు. ఈ ప్రయోగంలో QBER 5% కంటే తక్కువగా ఉండటం లింక్ సురక్షితమని సూచిస్తుంది.

9. రెండో ASEAN-భారత్ సముద్ర విన్యాసం (AIME-2026) ఎక్కడ ప్రారంభమైంది? (A) సుబిక్ బే, ఫిలిప్పీన్స్ (B) చాంగీ నౌకాస్థావరం, సింగపూర్ (C) కామ్ రాన్ బే, వియత్నాం (D) విశాఖపట్నం, భారత్

సమాధానం

(A) సుబిక్ బే, ఫిలిప్పీన్స్. AIME-2026 28 సెప్టెంబర్ 2026న ఫిలిప్పీన్స్‌లోని సుబిక్ బేలో ప్రారంభమైంది, భారత్ తరఫున INS సహ్యాద్రి, INS కులిష్ పాల్గొన్నాయి. తొలి AIME మే 2023లో సింగపూర్ ఆతిథ్యంలో జరిగింది, అందుకే ఆప్షన్ B మొదటి విన్యాసానికి సంబంధించినది. ఈ విన్యాసం ‘Anchored in Trust, United at Sea’ ఇతివృత్తంతో, ASEAN-భారత్ సముద్ర సహకార సంవత్సరం సందర్భంగా జరిగింది. సముద్ర దశలో HADR, VBSS విన్యాసాలు చేశారు.

10. 5 నుంచి 9 అక్టోబర్ 2026 వరకు జరిగే అంతర్-పార్లమెంటరీ యూనియన్ 153వ అసెంబ్లీ వేదిక ఏది? (A) నైరోబీ, కెన్యా (B) జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్ (C) అరూషా, టాంజానియా (D) కిగాలీ, రువాండా

సమాధానం

(C) అరూషా, టాంజానియా. IPU 153వ అసెంబ్లీ టాంజానియాలోని అరూషాలో జరుగుతుంది, రాజ్యసభ డిప్యూటీ ఛైర్మన్ హరివంశ్ నేతృత్వంలో 9 మంది సభ్యుల భారత బృందం హాజరవుతుంది. సుపరిపాలన, సమ్మిళితత్వం, విశ్వాసం అనేవి అసెంబ్లీ ఇతివృత్తంలోని ప్రధాన అంశాలు. IPU ప్రధాన కార్యాలయం జెనీవాలో ఉన్నా, అసెంబ్లీలు వేర్వేరు సభ్య దేశాల్లో జరుగుతాయి, అందుకే ఆప్షన్ B తప్పు. ఉగ్రవాద వ్యతిరేక పోరాటం, AI-భవిష్యత్తు ఉపాధి అంశాలను భారత్ ప్రస్తావించనుంది.

11. ఆసియా క్రీడలు 2026లో కుంకుమ్ మోహోడ్ వ్యక్తిగత స్వర్ణం గెలిచిన విభాగం ఏది? (A) మహిళల కాంపౌండ్ వ్యక్తిగత విభాగం (B) మహిళల రికర్వ్ వ్యక్తిగత విభాగం (C) మిక్స్‌డ్ రికర్వ్ జట్టు విభాగం (D) మహిళల 10 మీ. ఎయిర్ పిస్టల్ విభాగం

సమాధానం

(B) మహిళల రికర్వ్ వ్యక్తిగత విభాగం. 3 అక్టోబర్‌న కుంకుమ్ మోహోడ్ ఫైనల్‌లో 5-5తో సమమైన తర్వాత షూట్-ఆఫ్‌లో దక్షిణ కొరియాకు చెందిన ఓ యెజిన్‌ను 10-8తో ఓడించి రికర్వ్ వ్యక్తిగత స్వర్ణం గెలిచారు. ఆమె అంతకుముందు రోజు మహిళల రికర్వ్ జట్టు స్వర్ణం, మిక్స్‌డ్ రికర్వ్ రజతం కూడా సాధించారు, కాబట్టి ఆప్షన్ C వ్యక్తిగత స్వర్ణం కాదు. రికర్వ్ ఒలింపిక్స్‌లో ఉండే విల్లు రకం, కాంపౌండ్ విల్లులో పుల్లీలు ఉంటాయి. అదే రోజు పురుషుల రికర్వ్‌లో నీరజ్ చౌహాన్ కాంస్యం గెలిచారు.

త్వరిత పునశ్చరణ

• ప్రాచీన భాషల CoEలు — అస్సామీ (తేజ్‌పూర్), బెంగాలీ (విశ్వభారతి), మరాఠీ (డెక్కన్ కాలేజ్), పాళీ (CU ఒడిశా), ప్రాకృతం (CU గుజరాత్); మొత్తం ప్రాచీన భాషలు 11.
• PM-SETU — 4 అక్టోబర్ 2025న ప్రారంభం, ₹60,000 కోట్లు, SPVలో పరిశ్రమకు 51%, ప్రపంచ బ్యాంక్-ADB సహ-ఆర్థిక సహాయం.
• NABKISAN — తొలి WASH సోషల్ బాండ్, ₹180 కోట్లు, 8.10% కూపన్, NSEలో లిస్టింగ్.
• QKD — 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ లింక్, QNu Labs-BISAG-N-IIT గాంధీనగర్, QBER 5% కంటే తక్కువ.
• AIME-2026 — సుబిక్ బే, INS సహ్యాద్రి, INS కులిష్; తొలి AIME సింగపూర్ (2023).
• IPU — 153వ అసెంబ్లీ అరూషా, టాంజానియా; భారత బృందానికి నాయకుడు హరివంశ్.
• ఆసియా క్రీడలు 14వ రోజు — పురుషుల హాకీ (మలేసియాపై 5-1), క్రికెట్ (పాకిస్థాన్‌పై 19 పరుగులు), అమన్ సెహ్రావత్ (57 కిలోలు), కుంకుమ్ మోహోడ్ (రికర్వ్), ప్రణవి ఉర్స్ (గోల్ఫ్) స్వర్ణాలు.

ప్రతిరోజు ఇలాంటి వార్తలను ఎలా క్రమపద్ధతిలో చదవాలో తెలుసుకోవాలంటే APPSC, TSPSC పరీక్షలకు కరెంట్ అఫైర్స్ ఎలా చదవాలి చూడండి.

FAQ

కొత్తగా ఆమోదించిన ఐదు ప్రాచీన భాషా సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ఏ భాషలకు చెందినవి?

అస్సామీ, బెంగాలీ, మరాఠీ, పాళీ, ప్రాకృతం. ఈ ఐదు భాషలకు 3 అక్టోబర్ 2024న ప్రాచీన హోదా లభించింది, దాంతో దేశంలో ప్రాచీన భాషల సంఖ్య 11కు చేరింది.

దేశంలో తొలి 5.56 కి.మీ. ఫ్రీ-స్పేస్ క్వాంటమ్ కీ డిస్ట్రిబ్యూషన్ లింక్‌ను ఎవరు ప్రదర్శించారు?

QNu Labs, BISAG-N, IIT గాంధీనగర్ కలిసి 27-28 సెప్టెంబర్ 2026 రాత్రి ఈ ప్రయోగం చేశాయి. క్వాంటమ్ బిట్ ఎర్రర్ రేటు 5% కంటే తక్కువగా నమోదైంది.

153వ IPU అసెంబ్లీకి భారత ప్రతినిధి బృందానికి ఎవరు నాయకత్వం వహించారు?

రాజ్యసభ డిప్యూటీ ఛైర్మన్ హరివంశ్. టాంజానియాలోని అరూషాలో 5 నుంచి 9 అక్టోబర్ 2026 వరకు జరిగే ఈ అసెంబ్లీకి 9 మంది సభ్యుల బృందం వెళ్లింది.

Sources

• PIB — Five Centres of Excellence for Classical Languages
• PIB — PM-SETU: One Year of Transforming India’s ITIs
• PIB — NABKISAN lists India’s first WASH Social Bond
• PIB — 5.56 km free-space QKD link demonstrated
• PIB — INS Sahyadri and Kulish conclude AIME 2026
• The Hans India — Sahyadri and Kulish conclude AIME 2026
• GKToday — AIME 2026 begins in Subic Bay
• InsightsIAS — UPSC current affairs 1 October 2026
• PIB — Indian delegation to 153rd IPU Assembly
• CrackTarget — Current Affairs 3 October 2026
• ESPN — India’s medals at Asian Games 2026