ఏమిటి?
ICAR–Central Arid Zone Research Institute అనగా CAZRI జోధ్పూర్ అభివృద్ధి చేసిన నాలుగు మాత్ బీన్ రకాలు CAZRI Moth-4, Moth-5, Moth-6, Moth-7 ఖరీఫ్ 2026 ఎల్ నినో పరిస్థితుల్లో పశ్చిమ రాజస్థాన్లో సుమారు ముప్పై ఐదు రోజుల పొడి వ్యవధిని తట్టుకుని పెరుగుదల మరియు పాడ్ ఏర్పాటు కొనసాగించాయి. శాస్త్రీయ నామం Vigna aconitifolia. దీన్ని mat bean, Turkish gram, dew bean అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది దక్షిణ ఆసియా శుష్క వ్యవసాయంలో అత్యంత కరువు సహన శక్తి గల పప్పు పంటల్లో ఒకటి.
ఎవరికి? ఏ ప్రయోజనం?
థార్ ఎడారి మరియు శుష్క/సెమీ-శుష్క రైతులు; పశువులకు pala అనే ఎండు ఫోడర్; పప్పు స్వయం సమృద్ధి; ఇసుక దిబ్బల స్థిరీకరణ; రైజోబియం సహజీవనంతో నత్రజని స్థిరీకరణ ద్వారా నేల సంతానం పెంపు. వనరులు తక్కువున్న గ్రామీణ కుటుంబాలకు ప్రోటీన్ మూలం.
ముఖ్య విషయాలు
- Fabaceae కుటుంబం; లోతైన టాప్రూట్; నేలపై పరుచుకునే కానపీ వల్ల ఆవిరి తగ్గుతుంది, గాలి కోత తగ్గుతుంది.
- Developmental plasticity — సుమారు ముప్పై రోజుల్లో పూత; తేమకు అనుగుణంగా పెరుగుదల మరియు పరిపక్వత మార్పు.
- పశ్చిమ రాజస్థాన్లో విస్తృత సాగు; సగటు ఉత్పాదకత తక్కువగా ఉండటం సవాలు — మెరుగైన జన్యువులు కలిపి సమయానుకూల విత్తనం, కలుపు నియంత్రణ, తేమ సంరక్షణ అవసరం.
- SATHI పోర్టల్ ద్వారా విత్తన డిమాండ్; రాజస్థాన్ స్టేట్ సీడ్స్ కార్పొరేషన్, నేషనల్ సీడ్స్ కార్పొరేషన్, ప్రైవేట్ కంపెనీల గుణకారం.
- ఎగువ నేల తేమ తగ్గినా లోతు పొరల తేమ వినియోగం పంటను నిలబెట్టింది.
సులభమైన ఉదాహరణ
వర్షం ఆగినా మొక్క నీటి బ్యాంక్ లాగా లోతు నేల తేమను వాడుకుని పూత–కాయలు కాస్తుంది. ఎల్ నినో సంవత్సరంలో ఇది క్లైమేట్-స్మార్ట్ పల్స్ ఉదాహరణ.
తాజా మార్పు
ఆగస్టు మొదటి నుంచి సెప్టెంబర్ మొదటి వారం వరకు పొడి వ్యవధిలో ఫీల్డ్ పనితీరు నివేదికలు వచ్చాయి. ఎడారి వ్యవసాయ స్థితిస్థాపకతకు సాక్ష్యంగా చర్చ అవుతోంది.
PIB / InsightsIAS / Bodhi Wire — 13–14 Sep 2026.