1. సామాజిక-ఆర్థిక సూచీల ప్రాముఖ్యత మరియు నీతి ఆయోగ్ పాత్ర
సమాఖ్య వ్యవస్థలో విధాన రూపకల్పనకు, సాక్ష్యాధారాలతో కూడిన పాలనకు (Evidence-based policymaking) సూచీలు మరియు నివేదికలు అత్యంత కీలకమైనవి.
ప్రణాళికా సంఘం స్థానంలో 2015 జనవరి 1న ఏర్పాటైన నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog), 'పోటీతత్వ మరియు సహకార సమాఖ్య' విధానాన్ని ప్రోత్సహించడానికి వివిధ రంగాలలో సూచీలను రూపొందిస్తుంది.
ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన 17 సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) పురోగతిని పర్యవేక్షించే నోడల్ సంస్థగా నీతి ఆయోగ్ వ్యవహరిస్తుంది.
రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మధ్య ఆరోగ్యకరమైన పోటీని నెలకొల్పడానికి డేటా ఆధారిత ర్యాంకింగ్ విధానాన్ని అమలు చేస్తోంది.
2. బహుమితీయ పేదరిక సూచీ (MPI) మరియు SDG ఇండియా ఇండెక్స్
నీతి ఆయోగ్ విడుదల చేసిన జాతీయ బహుమితీయ పేదరిక సూచీ (National Multidimensional Poverty Index - MPI) ప్రకారం, భారతదేశంలో తీవ్రమైన సామాజిక మార్పు చోటుచేసుకుంది.
ఆక్స్ఫర్డ్ పావర్టీ అండ్ హ్యూమన్ డెవలప్మెంట్ ఇనిషియేటివ్ (OPHI) మరియు UNDP ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా విద్య, ఆరోగ్యం, జీవన ప్రమాణాలు అనే 3 పరిమాణాలు, 12 సూచికల ఆధారంగా ఇది లెక్కించబడుతుంది.
గత కొన్నేళ్లలో 13.5 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలు బహుమితీయ పేదరికం నుండి బయటపడ్డారు. బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో పేదరిక తగ్గింపు వేగంగా జరిగింది. SDG ఇండియా ఇండెక్స్లో కేరళ, తమిళనాడు అగ్రస్థానంలో కొనసాగుతున్నాయి.
3. NFHS-5 మరియు పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS)
జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే-5 (NFHS-5) నివేదిక దేశ జనాభా, పోషకాహారం, ఆరోగ్య ప్రమాణాలపై స్పష్టమైన చిత్రాన్ని అందించింది. మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) జాతీయ స్థాయిలో 2.0 కి తగ్గింది, ఇది భర్తీ స్థాయి (Replacement rate 2.1) కంటే తక్కువ.
లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1020 మహిళలకు పెరిగింది (గ్రామీణ మరియు పట్టణ గణాంకాల కలయిక). సంస్థాగత ప్రసవాలు 89 శాతానికి చేరుకున్నాయి.
మరోవైపు, స్టాటిస్టిక్స్ మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) విడుదల చేసే పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS) ప్రకారం మహిళా శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు (FLFPR) క్రమంగా మెరుగుపడుతోంది మరియు నిరుద్యోగిత రేటులో తగ్గుదల నమోదవుతోంది.
4. పరీక్షలకు అవసరమైన ర్యాంకులు మరియు ముఖ్య గణాంకాలు
పోటీ పరీక్షల క్విక్ రివిజన్ పాయింట్లు: 1. హెల్త్ ఇండెక్స్ (నీతి ఆయోగ్): పెద్ద రాష్ట్రాల కేటగిరీలో కేరళ మొదటి స్థానం, బీహార్ చివరి స్థానంలో ఉన్నాయి. 2. స్టేట్ ఎనర్జీ అండ్ క్లైమేట్ ఇండెక్స్ (SECI): గుజరాత్, కేరళ, పంజాబ్ ముందంజలో ఉన్నాయి. 3.
ఎక్స్పోర్ట్ ప్రిపేర్డ్నెస్ ఇండెక్స్ (EPI): తీరప్రాంత రాష్ట్రాల్లో తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర ముందంజ. 4. లాజిస్టిక్స్ ఈజ్ అక్రాస్ డిఫరెంట్ స్టేట్స్ (LEADS 2023): ఆంధ్రప్రదేశ్ 'అచీవర్స్' విభాగంలో నిలిచింది. 5.
స్వచ్ఛ సర్వేక్షణ్ 2023: ఇండోర్ మరియు సూరత్ సంయుక్తంగా భారతదేశంలో పరిశుభ్రమైన నగరాలుగా ఎంపికయ్యాయి; రాష్ట్రాల విభాగంలో మహారాష్ట్ర అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.